Gezegenler Neden Yuvarlaktır?

Güneş Sistemi’nde bulunan sekiz gezegen; boyutları, yapıları ve Güneş’e uzaklıkları bakımından birbirinden farklı olsa da hepsi temel olarak yuvarlak bir şekle sahiptir. Gezegenlerin bu ortak şeklinin arkasında yatan temel neden, uzaydaki en temel kuvvetlerden biri olan kütle çekimidir.

Kütle Çekimi ve Yuvarlaklaşma Süreci

Gezegenlerin oluşumu, uzay boşluğundaki kaya, toz ve gaz gibi maddelerin birbiriyle çarpışıp kümelenmesiyle başlar. Bu birikim sonucunda cisim belirli bir büyüklüğe ulaştığında, "kütle çekimi" adı verilen kuvvet devreye girer. Kütle çekimi, uzayda maddeleri bir arada tutan ve her şeyi merkeze doğru çeken bir kuvvettir.

Gezegenin kütle çekimi, tıpkı bir bisiklet jantındaki tellerin jantı merkeze doğru çekmesi gibi, her yönden ve her şeyi eşit bir şekilde kendi merkezine doğru çeker. Bu eşit çekim kuvveti, gezegenin şeklini üç boyutlu bir daire olan küre (bilye gibi) haline getirir.

Neden Bazı Gök Cisimleri Yuvarlak Değildir?

Güneş Sistemi'ndeki küçük gök cisimlerinin (bazı asteroitler gibi) çoğu yuvarlak değildir. Bunun nedeni, bu cisimlerin kütlelerinin az olmasıdır. Kütle az olduğunda oluşan kütle çekim kuvveti, cismin şeklini düzeltip yuvarlak hale getirmeye yetecek kadar güçlü olamaz.

Küre mi, Şişkin mi?

Gezegenlerin hepsi tam anlamıyla kusursuz birer küre değildir. Bir gezegenin ne kadar yuvarlak olduğunu belirleyen şey, kendi etrafındaki dönüş hızıdır.

• Merkür ve Venüs: Kendi etraflarında yavaş dönerler, bu yüzden neredeyse mükemmel bir bilye gibi tam yuvarlaktır Şekillere sahiptirler.

• Jüpiter ve Satürn: Bu dev gezegenler kendi etraflarında çok hızlı dönerler. Hızlı döndükleri için ekvator bölgeleri (orta kısımları) dışarıya doğru savrulmak ister. Bu durum, orta kısımlarının daha kalın ve şişkin görünmesine neden olur. Satürn merkezden %10,7, Jüpiter ise %6,9 daha kalındır. Şekilleri, üzerine oturulmuş bir basketbol topuna benzer.



• Dünya ve Mars: Bu iki gezegen, gaz devlerine göre daha küçük oldukları ve onlar kadar hızlı dönmedikleri için oldukça yuvarlaktırlar. Dünya merkezde %0,3, Mars ise %0,6 oranında daha kalındır; bu fark %1'den bile az olduğu için rahatlıkla yuvarlak olarak kabul edilirler.

• Uranüs ve Neptün: Bu gezegenler ise orta değerdedir; Uranüs %2,3, Neptün %1,7 oranında merkezden daha kalındır.