İdil (İlçe)

Mezopotamya’nın kalbinde yer alan İdil, binlerce yıl boyunca pek çok farklı uygarlığa ev sahipliği yapmış çok eski bir yerleşim yeridir. Eskiden "Beth-Zabdai" ve "Hezex" gibi isimlerle anılan bu ilçe, farklı kültürlerin ve dinlerin izlerini günümüze kadar taşımıştır. Tarih boyunca bir kavşak noktası olması, İdil’i hem çok değerli hem de merak uyandırıcı bir yer haline getirmiştir.

İdil, Türkiye’nin güneydoğusunda, Şırnak iline bağlı olan bir ilçedir2. Deniz seviyesinden 773 metre yükseklikte bulunan bu bölgenin güneyinde Suriye sınırı, kuzeyinde ise Dicle Nehri yer alır. İlçenin arazisi kuzeyde dağlık ve engebeliyken, güneye doğru indikçe geniş ve düz ovalara dönüşür.

Bölgede "karasal iklim" adı verilen bir hava durumu hakimdir; yani yazlar oldukça sıcak ve kurak, kışlar ise soğuk geçer. Doğal bitki örtüsü bozkır olduğu için ağaçlık alanlar azdır. Bahar aylarında karların erimesiyle akan Saklan Deresi, yazın sıcaklar başladığında tamamen kurur.

İdil’in tarihi çok eskilere, milattan önceki yıllara kadar uzanmaktadır1. Bir zamanlar bölgede hüküm süren Palmira Kraliçesi Zenobya’nın eşi Zabdai, buraya kendi ismini vermiş ve bölge uzun süre "Zabdai’nin Evi" anlamına gelen Beth-Zabdai olarak anılmıştır. Daha sonra Romalılar, Bizanslılar ve çeşitli İslam devletleri burada yönetim kurmuştur.

Eski zamanlarda burada yaşayan insanlar çoğunlukla Süryanice konuşmaktaydı. Ancak 1200'lü yıllardan sonra bölgeye gelen farklı devletlerin etkisiyle Arapça da yaygın bir dil haline gelmiştir. 1923 yılında Türkiye Cumhuriyeti kurulduğunda ise ilçenin ismi resmen "İdil" olarak değiştirilmiştir.

İdil’de geçmişin izlerini görebileceğimiz çok önemli eserler bulunmaktadır. Bunlardan biri, tarihi Milattan Sonra 57. yıla kadar uzanan Meryem Ana Kilisesi'dir. Bu kilise, dünyada Hristiyanlığı kabul eden en eski ikinci kilise binası olarak bilinir ve üç bölümden oluşacak şekilde inşa edilmiştir.

^{Meryem Ana Kilisesi (}İdil Kaymakamlığı⁾

Bir diğer önemli eser ise 15. yüzyılda yapılan Timur Çeşmesi'dir. Bu yapı, Anadolu’da ünlü hükümdar Timurlenk’in adını taşıyan tek eser olma özelliğine sahiptir. Her iki yapı da İdil’in tarih boyunca ne kadar farklı kültürleri bir araya getirdiğini bizlere göstermektedir.

^{Timur Çeşmesi (}İdil Kaymakamlığı⁾

Yaklaşık 1500 yıl önce, İdil ve çevresi Bizans İmparatorluğu'nun bir parçasıydı. O dönemde yaşayan çocuklar, bugün gördüğümüz bazı tarihî kiliselerin inşa edilişine tanıklık etmiş olabilirler.