Lewis Carroll

Dünya çocuk edebiyatının en büyük, en sıradışı ve en merak uyandıran isimlerinden biridir. Gerçek adı Charles Lutwidge Dodgson olan İngiliz yazar; Alice Harikalar Diyarında ve Aynanın İçinden gibi tüm dünyada milyonlarca çocuğa ve yetişkine ulaşan başyapıtların mimarıdır. O yalnızca harika bir masal anlatıcısı değil; aynı zamanda üstün zekâlı bir matematikçi, mantık uzmanı, şair ve fotoğraf sanatçısıdır. Eğlenceli bilmeceleri, mantık oyunları, uydurduğu yeni kelimeler ve fantastik karakterleriyle edebiyat dünyasında eşi benzeri olmayan gizemli bir evren kurmuştur.

^{Lewis Carroll'ın çocuklar için fantastik dünyası. (Yapay zeka ile oluşturulmuştur)}

Lewis Carroll, 27 Ocak 1832’de İngiltere’nin Cheshire bölgesindeki Daresbury adında küçük bir köyde doğdu. On bir çocuklu geniş bir ailenin en büyük erkek çocuğu olarak büyüdü. Babası bir din adamı ve yetenekli bir matematikçiydi. Carroll, küçük yaşta kekemelik ve bir kulağında işitme kaybı yaşamasına rağmen neşeli ve yaratıcı kişiliğiyle kardeşlerinin her zaman odağı oldu.

Kardeşlerini eğlendirmek için evlerinde kukla tiyatroları düzenler, el yazması dergiler ve resimli gazeteler hazırlardı. Bahçede kurduğu oyunlarda eğlenceli tekerlemeler söyleyip mantık bilmeceleri uydurarak kardeşlerine sihirli dünyaların kapılarını açardı. Çocukluk yıllarında kurduğu bu yaratıcı hayal gücü ve çocuk dili, ileride yazacağı büyük eserlerin temel taşlarını oluşturdu.

Carroll, Oxford Üniversitesi'ndeki ünlü Christ Church kolejinde üstün başarıyla eğitim aldı. Zekası ve mantık alanındaki yeteneği sayesinde mezun olduktan sonra aynı üniversitede matematik profesörü (öğretim görevlisi) olarak çalışmaya başladı. Yaşamı boyunca matematik, geometri ve sembolik mantık üzerine ciddi akademik kitaplar yazdı.

Carroll, hayatını iki farklı kimlikle sürdürdü:

• Matematikçi Charles Lutwidge Dodgson: Ciddi, ağırbaşlı, ders anlatan ve akademik makaleler kaleme alan profesör.

^{Carroll'ın akademik hayatı. (Yapay zeka ile oluşturulmuştur)}

• Yazar Lewis Carroll: Çocuklara fantastik öyküler anlatan, tekerlemeler uyduran ve hayal gücünün sınırlarını zorlayan eğlenceli yazar. Akademik itibarına zarar gelmemesi için çocuk kitaplarında gerçek adı yerine "Lewis Carroll" takma adını kullandı. (Bu adı, kendi isminin Latince karşılıklarını tersine çevirerek oluşturmuştu).

Carroll aynı zamanda fotoğrafçılık sanatının emekleme döneminde bu alana büyük merak saldı. Dönemin şartlarında oldukça zor olan ıslak plaka yöntemiyle dönemin ünlü şairlerini, bilim insanlarını ve çocuk portrelerini çekerek İngiltere'nin en başarılı amatör fotoğrafçılarından biri oldu.

Lewis Carroll'ın çocuk edebiyatını kökten değiştiren en büyük eseri, tamamen tesadüfi ve sevimli bir günde doğdu. 4 Temmuz 1862 tarihinde Carroll, üniversitedeki dekranın üç kızı (Lorina, Alice ve Edith) ile birlikte Thames Nehri üzerinde bir sandal gezintisine çıktı. Gezinti sırasında 10 yaşındaki Alice Liddell, Carroll’dan kendileri için eğlenceli ve komik bir hikâye anlatmasını istedi. Carroll nehir boyunca ilerlerken anlık olarak kafasında uydurduğu bir masalı anlatmaya başladı: Bir tavşan deliğinden aşağı düşen ve mucizelerle dolu fantastik bir dünyaya giren küçük bir kızın maceraları...

^{Lewis ve Alice Harikalar Diyarında. (Yapay zeka ile oluşturulmuştur)}

Küçük Alice bu hikâyeyi o kadar çok sevdi ki, Carroll’dan bunu kâğıda dökmesini rica etti. Carroll, Alice için özel olarak kaleme aldığı ve kendi çizimleriyle süslediği el yazması defteri ona hediyelerden biri olarak sundu. Dostlarının ve çevresindekilerin yoğun ısrarı üzerine bu hikâyeyi genişleterek 1865 yılında Alice Harikalar Diyarında adıyla kitaplaştırdı. Kitap kısa sürede kraliçeden sıradan çocuklara kadar herkesin severek okuduğu küresel bir fenomene dönüştü.

19. yüzyılda çocuk kitapları genellikle çocuklara ahlak dersi veren, uslu durmalarını tembihleyen ve sürekli eğitici olmaya çalışan katı kurallara sahipti. Lewis Carroll bu kuralı tamamen yıktı. Kitaplarında çocuklara öğüt vermek yerine, onların hayal dünyasını neşelendirmeyi ve katı yetişkin mantığıyla dalga geçmeyi seçti.

Carroll, Viktorya döneminin sıkıcı kurallarına karşı "Nonsense Literature" (Saçma/Absürt Edebiyat) akımının öncüsü oldu. Hikâyelerinde dil oyunları, kelime şakaları, tersine dönen mantık kuralları ve uydurma sözcükler kullandı.

Onun gözünde çocuklar yetişkinlerin sıkıcı dünyasından çok daha akıllı ve geniş ufukludur. Eserlerindeki ana karakter olan Alice; karşısına çıkan Çılgın Şapkacı, Cheshire Kedisi ve Kraliçe gibi mantıksız hareket eden yetişkin figürlerin karşısında her zaman kendi merakı, zekası ve nezaketiyle ayakta kalır.

^{Alice ve diğer karakterler. (Yapay zeka ile oluşturulmuştur)}

• Alice Harikalar Diyarında (1865): Beyaz bir tavşanın peşinden tavşan deliğine atlayan Alice’in; boyunu değiştiren sihirli iksirler, mantıksız bilmeceler soran Çılgın Şapkacı, sürekli sırıtıp kaybolan Cheshire Kedisi ve öfkeli İskambil Kraliçesi ile karşılaştığı eşsiz macera.
• Aynanın İçinden (1871): Alice'in bu kez bir oturma odasındaki aynanın arkasına geçerek dev bir satranç tahtasını andıran fantastik dünyadaki yolculuğu. Kitapta geçen Humpty Dumpty (Tombul Yumurta) ve Tweedledum ile Tweedledee gibi karakterler dünya edebiyatının unutulmazları arasındadır.
• Sylvie ve Bruno (1889 - 1893): İki peri kardeşin maceralarını, gerçek dünya ile periler dünyası arasındaki geçişlerle anlatan kapsamlı fantastik romanı.

• Köpekbalığı Avı / Snark Avı (The Hunting of the Snark - 1876): İmkânsız ve gizemli bir yaratık olan "Snark"ı yakalamak için yola çıkan sıradışı bir mürettebatın eğlenceli ve absürt deniz yolculuğunu anlatan uzun mizahi destan.
• Jabberwocky: Aynanın İçinden kitabında yer alan ve tamamen Carroll tarafından uydurulmuş anlamsız ama kulağa çok hoş gelen kelimelerle yazılmış dünyaca ünlü fantastik şiir.

• Sembolik Mantık (Symbolic Logic) & Mantık Oyunu: Çocuklara ve gençlere matematiği ve mantık yürütmeyi sevdirmek için hazırladığı eğlenceli bulmaca ve mantık oyunları kitapları.

"Nereye gideceğini bilmiyorsan, hangi yoldan gittiğinin bir önemi yoktur." — Lewis Carroll