Robotlar Nasıl Karar Verir?

Bu makineler işlerini o kadar düzenli yapar ki bazen tıpkı bizim gibi düşündüklerini, hatta bir akılları olduğunu sanabiliriz.

^{Yapay Zeka ile Oluşturulmuştur.}

Peki bir robot gerçekten düşünebilir mi, yoksa sadece içine yüklenen kuralları mı uygular?Çevremizde bizimle konuşan akıllı telefonlar, satranç oynayan bilgisayarlar veya yerleri kendi kendine süpüren yuvarlak robotlar görürüz.

Robotlar ile yapay zekâ çoğu zaman karıştırılır ancak aralarında önemli bir fark vardır:

^{Yapay Zeka ile Oluşturulmuştur.}

Robot: Çevresini algılayabilen, tekerlekleri veya kolları sayesinde hareket edebilen fiziksel makinelerdir.

Yapay Zekâ: Bir gövdesi olmayan, bilgisayarların içinde çalışan akıllı programlar ve yazılımlardır.

Bir robotun etrafta dolaşabilmesi ve kararlar alabilmesi için gövdesinin içindeki bilgisayarda genellikle bir yapay zekâ programı çalışır.

Bizler çevremizi gözlerimiz, kulaklarımız ve ellerimizle tanırız; bir karar vereceğimizde düşüncelerimizi ve duygularımızı kullanırız. Robotlar ise bambaşka bir yöntemle çalışır:

^{Yapay Zeka ile Oluşturulmuştur.}

Sensörlerle Bilgi Toplama: Robotların gözleri yerine kameraları veya ışık algılayıcıları, kulakları yerine mikrofonları, dokunma hissi yerine ise mesafeyi ölçen küçük cihazları (sensörleri) vardır.

Sayılarla Hesaplama: Sensörlerin topladığı bilgiler anında sayılara çevrilir ve robotun içindeki işlemciye (yani elektronik beynine) gönderilir.

^{Yapay Zeka ile Oluşturulmuştur.}

Kuralı Uygulama: Robotun yazılımında "Önünde 20 santimetreden daha yakın bir engel görürsen sağa dön" gibi kurallar dizisi, yani bir algoritma bulunur. Robot bu kurala bakar, hızla matematiksel bir hesap yapar ve yönünü değiştirir.

Burada önemli olan nokta şudur: Robot engele çarpmaktan "korktuğu" ya da canı öyle istediği için değil, yalnızca formüllere göre hesap yaptığı için durur.

Eskiden mühendisler bir robotun yapacağı her hareketi tek tek kodlamak zorundaydı. Ancak günümüzde derin öğrenme adı verilen bir yöntem kullanılıyor.

^{Yapay Zeka ile Oluşturmuştur.}

Bu yöntem, insan beynindeki milyarlarca sinir hücresinin birbirine bağlanma şeklinden ilham alınarak geliştirilmiştir. Bilgisayara milyonlarca kedi fotoğrafı gösterilir. Program bu fotoğraflardaki kulak, bıyık ve göz şekillerini inceleye inceleye bir kedinin nasıl göründüğünü öğrenir. Böylece yeni bir fotoğraf gördüğünde onun kedi olduğunu yüksek bir doğrulukla tahmin edebilir.

Bir bilgisayarın fotoğrafları tanıması veya sorulara düzgün cevaplar vermesi, onun gerçekten akıl yürüttüğü anlamına gelmez.

^{Yapay Zeka ile Oluşturulmuştur.}

Ünlü Türk matematikçi Ord. Prof. Dr. Cahit Arf, yıllar önce "Makineler düşünebilir mi?" sorusunu incelemiştir. Arf'a göre bir makinenin düşündüğünü söyleyebilmemiz için sadece ezberletilen şeyleri yapması yetmez. Makinenin daha önce hiç görmediği yepyeni bir problemle karşılaştığında ona uyum sağlayabilmesi ve kendi kendine yeni bir çözüm yolu bulabilmesi gerekir.

^{Yapay Zeka ile Oluşturulmuştur.}

İnsanlar bir bilmeceyi çözerken gereksiz ayrıntıları bir kenara bırakır ve ana fikre odaklanır. Günümüzdeki yapay zekâlara bir matematik sorusu sorulduğunda, sorunun içine hiç gereksiz fazladan bir bilgi eklendiğinde sistemin kafası karışabilir ve yanlış cevap verebilir. Çünkü yapay zekâ anlamı değil, kelimelerin dizilişini takip eder.

Robotlar ve insanlar bilgiye çok farklı şekillerde yaklaşır:

^{Yapay Zeka ile Oluşturulmuştur.}

Duygular ve Deneyimler: İnsanlar üzülebilir, sevinebilir, canı acıyabilir veya empati kurabilir. Robotlar ise acıyı ya da sevinci hissedemez; onlar için her şey sadece 0 ve 1'lerden oluşan verilerdir.

İşlem Hızı: Robotlar yorulmadan aynı matematiksel işlemi saniyeler içinde milyonlarca kez yapabilir ve bu konuda insanlardan çok daha hızlıdır.

Sorumluluk ve Vicdan: İnsanlar bir karar verirken neyin doğru neyin yanlış olduğunu vicdanlarıyla tartar. Robotlar ise sadece kendilerine kodlanan kuralları uygular; bu yüzden verdikleri kararların asıl sorumluluğu onları yapan insanlara aittir.

^{Yapay Zeka ile Oluşturulmuştur.}

Bilim insanlarının yaptığı deneyler, karşımızdaki makine insana ne kadar çok benzerse (örneğin gözleri, kolları varsa veya düzgün cümlelerle konuşuyorsa), beynimizin onu tıpkı bir insanmış gibi algılamaya başladığını göstermektedir.

Bir bilgisayar oyunu oynarken bile rakibimizin bir makine olduğunu unutup onun da bir şeyler planladığını düşünebiliriz. Fakat bu durum robotun düşündüğünü değil, bizim beynimizin cansız nesnelere canlı özellikleri yükleme eğiliminde olduğunu gösterir.