--- title: Afife Jale slug: afife-jale-088e1 url: /detay/afife-jale-088e1 type: biography language: Türkçe entity: primary: Afife Jale type: biography disambiguation: Afife Jale: Türkiye'nin ilk Müslüman kadın oyuncusu. Sahneye çıkışının hikayesi ve yaşadığı zorluklar. categories: - name: Sahne Sanatları slug: sahne-sanatlari url: /kategori/sahne-sanatlari tags: - Afife Jale - Kadın - Osmanlı - Cumhuriyet - Tiyatro author: Seviye Nur Gönülölmez created_at: 2025-05-19T16:18:04.214132+03:00 updated_at: 2026-07-23T10:12:14.930441+03:00 image: https://cdn.t3pedia.org/media/uploads/2026/07/23/MccKcbqccCIed0bQBvzADWilmTCk4tRf.jpeg --- # Afife Jale > Afife Jale (1902, İstanbul – 24 Temmuz 1941, İstanbul), sahneye çıkan ilk Müslüman Türk kadın tiyatro oyuncusudur. ## KURE Information Cards ![](https://cdn.t3pedia.org/media/uploads/2026/07/23/WJPY3zJnBvNbeGymgv2BRkea4d2xFzyp.png) *Afife Jale* | Field | Value | |-------|-------| | Doğum tarihi | 1902 | | Ölüm tarihi | 24 Temmuz 1941 | | Sahne adı | Jale (Afife Jale) | | İlk sahneye çıkışı | 22 Nisan 1920 | | Eğitim | İstanbul Kız Sanayi Mektebi; Darülbedayi tiyatro bölümü (1918) | | Meslek | Tiyatro oyuncusu | | Etkin olduğu yıllar | 1918–1930'lu yılların ortaları | | Eşi | Selahattin Pınar (evl. 1929 – boş. 1935) | ## Article Content Afife Jale (1902, İstanbul – 24 Temmuz 1941, İstanbul), Türk tiyatro oyuncusudur. Türk ve Müslüman bir kadın olarak tiyatro sahnesinde rol alan ilk isim olarak kayıtlara geçmiştir. Doğum adı Afife olup, sahne çalışmalarında Jale takma adını kullanmış, bu nedenle her iki adla birlikte anılır olmuştur. [YouTube Video](https://www.youtube.com/watch?v=kDu1aDZH52Y) *Afife Jale (TRT Arşiv)* ### **Çocukluğu, Ailesi ve Eğitimi** Afife 1902 yılında İstanbul'da doğdu. Doğum yeri Kadıköy olarak bilinir. Babası Hidayet Bey, annesi Methiye Hanım'dır. Doktor Sait Paşa'nın torunudur. Anne tarafından Behiye ve Salah adlı iki üvey kardeşi bulunmaktaydı. Ailesi, Osmanlı'nın son döneminde okuryazar ve kültürlü bir çevreye mensuptu. Öğrenimini İstanbul Kız Sanayi Mektebi'nde tamamladı. Afife'nin oyunculuk yönündeki tercihine ilişkin bilgiler büyük ölçüde ablası Behiye Baturay'ın Özdemir Nutku'ya 1977'de verdiği anlatıma dayanır. Behiye'nin aktardığına göre aile, mazbut bir ailenin kızının tiyatrocu olmak istemesi karşısında şaşkınlık ve öfke duymuş, Afife ile görüşmeme kararı almıştır. Babasının sahneye çıkmasına itiraz etmesi üzerine Afife ailesinden ayrılmak zorunda kalmıştır.[^1] Bu dönemde ablası Behiye evlilik, kardeşi Salah ise iş nedeniyle İstanbul dışında bulunuyordu. Annesi Methiye Hanım kızının yanından ayrılmamış, turnelerde de ona eşlik etmiştir. Behiye, o yıllarda Afife ile görüşmedikleri için nerede olduğunu bilmediklerini ve yaşadığı sıkıntıları sonradan öğrendiklerini, İstanbul'a ise Afife'nin ölümüne yakın bir tarihte döndüklerini belirtmiştir.[^2] Ailenin Afife ile ilişkisi, 1929'daki evliliğinin ardından yeniden kurulmuştur. ### Kariyeri ve Çalışmaları #### **Darülbedayi'ye Kabulü (1918)** 1914'te İstanbul Belediyesi bünyesinde kurulan Darülbedayi, başlangıçta tiyatro bölümüne yalnızca erkek öğrenci alıyordu. I. Dünya Savaşı'nın ardından kadınların devlet dairelerinde, okullarda, fabrikalarda ve mağazalarda çalışmaya başlaması, sahne için de kadın öğrenci yetiştirilmesi düşüncesini gündeme getirdi ve kurum hanımlar arasından talebe alınacağına dair ilan verdi. 10 Kasım 1918'de yapılan sınavı kazanan Afife, Beyza, Memduha, Refika ve Behire adlı beş kız kuruma kabul edildi.[^3] Öğrencilerin bir bölümü kısa süre sonra derslere gelmemeye başladı; eğitimini sürdürenler Afife ile Beyza oldu.[^4] Aralarında mümessilliğe ilk terfi eden Afife'ydi. Tahsin Nahit'in Fransızcadan çevirdiği *Rakibe* piyesindeki Leyla rolünden sınava girdi ve beş yüz kuruş aylıkla mülazım artist olarak görevlendirildi.[^5] Beyza'ya aylık iki yüz kuruş yol masrafı verilmesi kabul edildi. Refika ise 8 Aralık 1918'de altı yüz kuruş aylıkla ikinci suflörlüğe atandı.[^6] Darülbedayi'ye girdiğinde on beş yaşındaydı. Yaklaşık bir yıl boyunca çeşitli eserlerin provalarına katıldı, ancak sahneye çıkarılmadı. 17 Nisan 1919'da temsiline başlanan Yusuf Ziya'nın *Binnaz* adlı oyununda suflör olarak çalıştı.[^7] Eylül 1919'da Reşat Rıdvan'ın uyarladığı *Tatlı Sır* temsil edilirken Perihan adlı küçük bir Türk kızı, yaşı ve rolün hacmi itibarıyla küçük bir görev üstlendi; aynı oyuncu 1920 başlarında oynanan *Üvey Kardeşler* piyesinde de rol aldıktan sonra sahneye devam etmedi. #### **İlk Sahneye Çıkışı: *Yamalar* (1920)** Hüseyin Suat'ın *Yamalar* adlı oyununda Emel rolünü üstlenen Eliza Binemeciyan'ın Darülbedayi'den ayrılıp Paris'e gitmesi üzerine rol boş kaldı ve yönetim rolü Afife'ye verdi. Oyunun prömiyeri 13 Nisan 1920 gecesi yapıldı; Afife 22 Nisan gecesi Kadıköy'deki Apollon Tiyatrosu sahnesinde Emel rolüyle seyirci karşısına çıktı. Jale takma adını ilk kez bu oyunda kullandı ve bu tarihten sonra Afife Jale adıyla anıldı. Afife bu geceyi, 1926'da Refik Ahmet Sevengil ile yaptığı ve "hayatımda mesud olduğum ilk gece" başlığını taşıyan konuşmasında anlattı.[^8] Oyundaki ağlama sahnesinde gerçekten ağladığını, perde kapanıp açıldıktan sonra kendisine çiçek getirildiğini, kuliste bekleyen Hüseyin Suat'ın alnından öperek sahneye bir sanat fedaisi gerektiğini ve kendisinin o kişi olduğunu söylediğini aktardı.[^9] #### **Sonraki Oyunları ve Engellemeler** *Yamalar*'ın ardından *Tatlı Sır* ve *Odalık* oyunlarında sahneye çıktı. Bu temsiller sırasında sık sık resmî cezalara uğradı. *Tatlı Sır*'da engellendi; *Odalık* oyunu sırasında alıkonuldu ve tiyatronun makine dairesinden kaçırılarak kurtarıldı. Sahneye çıkışını destekleyen bazı ileri gelenler, polis müdürü Tahsin Bey'in duruma göz yumması yönünde girişimde bulundu. Halit Fahri Ozansoy, tevkif edilme ihtimaline karşı Afife'ye bazı talimatların iletilmesi için Kadıköy'de güvenli bir yer arandığını, buluşmanın kendi pansiyonunda gerçekleştiğini ve Afife'nin tanınmamak için siyah çarşaf ve peçeyle geldiğini yazdı.[^10] Ahmet Fehim Efendi'nin hatıratına dayanan bir aktarımda ise Afife'nin Kadıköy'deki Hale Tiyatrosu'nda Jale adıyla sahneye çıktığı, Türkçesinden Türk olduğunun anlaşılması üzerine bir kısım seyircinin tepkisiyle karşılaştığı, temsilin yarıda bırakıldığı ve karakola götürüldüğü, zabıtanın müsamahasıyla serbest bırakıldığı yer alır.[^11] #### **1921 Yasağı ve Darülbedayi'den Çıkarılışı** 1921'de İstanbul Hükümeti Dâhiliye Nezareti'nin kararı doğrultusunda İstanbul Şehremaneti, 27 Şubat 1921 tarihli ve 204 sayılı bildiriyi Darülbedayi yönetim kuruluna göndererek Müslüman kadınların sahneye çıkarılmamasını istedi. Şehremanetinin 8 Mart 1921 tarihli ikinci yazısında Afife'nin topluluktan çıkarılması zorunlu kılındı. Yönetim kurulu bu yazı üzerine Afife'yi kurumdan çıkardı. Afife, sürecin Eliza Binemeciyan'ın Paris'ten İstanbul'a dönmesiyle başladığını anlattı. Binemeciyan'ın Darülbedayi'ye yeniden alınması istendiğinde kendisinin çıkarılmasını şart koştuğunu, bunun üzerine yönetim kurulu üyelerinden birinin konuyu Şeyhülislamlığa taşıdığını, oradan Dâhiliye Nezareti ve Şehremanetine yazılarak Müslüman kadınların sahneye çıkmasının adaba aykırı görüldüğü gerekçesiyle kurumdan çıkarılmasının bildirildiğini belirtti.[^12] #### **Kumpanyalar Dönemi ve Turneler** Darülbedayi'den çıkarıldıktan sonra Burhaneddin (Tepsi) topluluğuna girdi ve Anadolu turnesine çıktı; Kadıköy, Tepebaşı ve Varyete'deki temsillere katıldı. Burhaneddin'in Türkiye'den ayrılmasının ardından İbnirrefik Ahmet Nuri'nin kurduğu Yeni Tiyatro heyetiyle Kadıköy'de sahneye çıktı; polis müdürünün değişmesiyle yeniden men edildi. Fikret Şadi'nin Milli Sahne'siyle Anadolu turnesine başladı ve bu topluluğun Anadolu ile İstanbul'da verdiği temsillere katıldı. Raşit Rıza'nın Türk Sahnesi'nde de sahneye çıktı. Bir süre tiyatrodan uzak kaldıktan sonra birkaç küçük kumpanyayla Anadolu'da dolaştı. Burhaneddin Tepsi ile çıktığı turnede halkın tepkisiyle karşılaştı; korkuya kapılarak yeniden hastalandı ve tedavisinde morfin kullanıldı. Bu olaydan sonra Anadolu turnelerinde Marika adını kullandı. #### **Sahneden Ayrılışı** Hastalığı nedeniyle kullandığı morfin, toplumsal baskı ve oyunculuk yapamamanın etkisiyle zamanla bağımlılığa dönüştü. Sağlığının bozulması üzerine sahneleri bıraktı. Müslüman Türk kadınlarının sahneye çıkması önündeki yasal engellerin kalkmasından sonraki dönemde de sanatını icra etmedi ve Darülbedayi'ye yeniden çağrılmadı. ### Katkıları ve Etkisi Afife Jale, kendi girişimiyle başka Türk kadınlarının da sahneye çıkmasını sağladı. Aracılığıyla Seniye adlı bir kadın oyuncu Burhaneddin Kumpanyası'nda sahneye çıktı; aynı toplulukta Mebrure ve Leman adlı kadınları oyunculuğa özendirdi. Anadolu turnesi boyunca İzmit'te Huriye ve Hikmet, Trabzon'da ise Ruhat adlı kadınların sahneye çıkmasına aracılık etti. Sonraki dönemde de çok sayıda Türk kızını sahne sanatlarına yöneltti. Batı tarzı tiyatronun Osmanlı Devleti'ne girmesiyle birlikte kadın rolleri Müslüman olmayan azınlıklara, özellikle Ermeni oyunculara verildi; 1856'da Agavni Hamoyan, 1861'de Aruzyak Papazyan sahneye çıkan ilk Ermeni oyuncular oldu. Müslüman kadınların sahneye çıkması ise uzun süre söz konusu edilmedi. 1914'te Darülbedayi'yi kurmak üzere İstanbul'a çağrılan André Antoine'ın karşılaştığı başlıca sorun kadın oyuncu bulunmamasıydı; ayrılmadan önce Şehremanetine sunduğu yüz yirmi maddelik bildirgede bu konuya yer verdi. Mehmet Rauf, Darülbedayi'nin gelişebilmesi için kadınların sahneye çıkması gerektiğini savundu.[^13] Muhsin Ertuğrul ise "Mösyö Sege'nin Keçisi" başlıklı yazısında, Türk kadın oyuncu bulunmadığı için sahneye çıkmadığını ve bir Türk kadını kendisiyle birlikte oynayana kadar da çıkmayacağını yazdı.[^14] Afife Jale'den sonra sahneye çıkan kadın oyuncular, kendisinin karşılaştığı yasal ve toplumsal engellerin bulunmadığı bir ortamda çalışma imkânı buldu. Cumhuriyet'in kurulduğu 1923'te Darülbedayi'nin İzmir turnesi sırasında Atatürk'ün teşvikiyle sahneye çıkan Bedia Muvahhit, 11 Ağustos 1923'te İbnürrefik Ahmet Nuri'nin *Ceza Kanunu* oyununda rol aldı; aynı yılın aralık ayında Muhsin Ertuğrul'un yönettiği *Othello*'da Desdemona'yı, Neyyire Neyir ise Emilia'yı oynadı. Bedia Muvahhit'in oyunculuğu elli yılı aştı; 1975'te İstanbul Şehir Tiyatrosu'ndan emekli oldu ve devlet sanatçısı ünvanını aldı. Afife Jale'nin adı ve çalışmaları, ölümünden uzun süre sonra yeniden gündeme geldi. 1997'de kurulan Afife Jale Tiyatro Ödülleri ile hakkında üretilen film, belgesel ve sahne yapımları, özellikle sonraki kuşaklar arasında tanınırlığını artırdı. ### Son Yılları ve Vefatı #### **Evliliği** Bir konserde Hafız Burhan'a tamburuyla eşlik eden besteci ve ud sanatçısı Selahattin Pınar ile tanıştı ve 1929'da onunla evlendi. Bu evlilik, Afife'nin tiyatroya yönelmesi üzerine kendisiyle ilişkisini kesen ailesiyle yeniden görüşmesini sağladı. Ancak evlilik uzun sürmedi; bağımlılıkların ve sağlık sorunlarının olumsuz etkilediği birliktelik, sahneleri bırakmak zorunda kaldığı dönemde, 1935'te boşanmayla sonuçlandı. Ablası Behiye'nin aktardığına göre sonraki yıllarda kendisine yapılan evlenme tekliflerini, tiyatroyla evli olduğunu söyleyerek geri çevirdi.[^15] Yaşamı boyunca yazar Hüseyin Suat Bey ve tiyatro sanatçısı Kınar Hanım (Sıvacıyan) ile yakın dostluk kurdu. #### **Hastalığı ve ölümü** Sağlık sorunlarının yıllar içinde ağırlaşması üzerine yaşamının son dönemini Bakırköy'deki Ruh ve Sinir Hastalıkları Hastanesi'nde geçirdi. Tedavi için yatırıldığı bu hastanede 24 Temmuz 1941'de, 39 yaşında öldü. Ailesi, kendisinden uzun süre ayrı kaldıktan sonra İstanbul'a ölümüne yakın bir tarihte dönmüştü. ## Academic Sources and References 1. Afife Tiyatro Ödülleri. ''AFİFE JALE KİMDİR?''. afife.org. Son erişim 23 Temmuz 2026. https://www.afife.org/afife-jaleyi-tanimak 2. Anadolu Ajansı. ''Oyuncu Afife Jale ölümünün 80. yılında anılıyor''. Anadolu Ajansı. Son erişim 23 Temmuz 2026. https://www.aa.com.tr/tr/kultur-sanat/oyuncu-afife-jale-olumunun-80-yilinda-aniliyor/2312025 3. Baş İyibozkurt, Elif. "Pioneering Turkish Muslim Actresses: Afife Jale and Bedia Muvahhit’s Trajectories in the Turkish Stage". Theatre Survey 66, no. 1 (Ocak 2025): 74-94. Son erişim 23 Temmuz 2026. https://doi.org/10.1017/S0040557424000401 4. Duman, Olcay Özkaya. "Darülbedayi’den Tiyatro’ya Atipik Modernist Bir Kadın: Afife Jale ve Dönemi". Tarih Okulu Dergisi 8, no. 23 (Eylül 2015): 63-83. Son erişim 23 Temmuz 2026. https://doi.org/10.14225/Joh757 5. TRT Arşiv. ''Afife Jale''. YouTube, 2:16. Son erişim 23 Temmuz 2026. https://youtu.be/kDu1aDZH52Y?si=B-DyBESsnYxeKEne ## Citations [^1]: Elif Baş İyibozkurt, "Pioneering Turkish Muslim Actresses: Afife Jale and Bedia Muvahhit’s Trajectories in the Turkish Stage", Theatre Survey 66, no. 1 (Ocak 2025): 82, https://doi.org/10.1017/S0040557424000401 [^2]: İyibozkurt, "Pioneering Turkish Muslim Actresses: Afife Jale and Bedia Muvahhit’s Trajectories in the Turkish Stage", 82. [^3]: Olcay Özkaya Duman, "Darülbedayi’den Tiyatro’ya Atipik Modernist Bir Kadın: Afife Jale ve Dönemi", Tarih Okulu Dergisi 8, no. 23 (Eylül 2015): 71, https://johschool.com/Makaleler/1633641827\_4.%20Olcay%20%C3%96zkaya%20Duman.63-83.pdf [^4]: Özkaya Duman, "Darülbedayi’den Tiyatro’ya Atipik Modernist Bir Kadın: Afife Jale ve Dönemi", 71. [^5]: Özkaya Duman, "Darülbedayi’den Tiyatro’ya Atipik Modernist Bir Kadın: Afife Jale ve Dönemi", 72. [^6]: Özkaya Duman, "Darülbedayi’den Tiyatro’ya Atipik Modernist Bir Kadın: Afife Jale ve Dönemi", 72. [^7]: Özkaya Duman, "Darülbedayi’den Tiyatro’ya Atipik Modernist Bir Kadın: Afife Jale ve Dönemi", 73. [^8]: Özkaya Duman, "Darülbedayi’den Tiyatro’ya Atipik Modernist Bir Kadın: Afife Jale ve Dönemi", 75. [^9]: Özkaya Duman, "Darülbedayi’den Tiyatro’ya Atipik Modernist Bir Kadın: Afife Jale ve Dönemi", 75-76. [^10]: Özkaya Duman, "Darülbedayi’den Tiyatro’ya Atipik Modernist Bir Kadın: Afife Jale ve Dönemi", 74. [^11]: Özkaya Duman, "Darülbedayi’den Tiyatro’ya Atipik Modernist Bir Kadın: Afife Jale ve Dönemi", 69. [^12]: Özkaya Duman, "Darülbedayi’den Tiyatro’ya Atipik Modernist Bir Kadın: Afife Jale ve Dönemi", 69. [^13]: İyibozkurt, "Pioneering Turkish Muslim Actresses: Afife Jale and Bedia Muvahhit’s Trajectories in the Turkish Stage", 81. [^14]: İyibozkurt, "Pioneering Turkish Muslim Actresses: Afife Jale and Bedia Muvahhit’s Trajectories in the Turkish Stage", 81. [^15]: İyibozkurt, "Pioneering Turkish Muslim Actresses: Afife Jale and Bedia Muvahhit’s Trajectories in the Turkish Stage", 82.