Antakya sakal kaldıran tatlısı; Hatay iline özgü, tel kadayıf esaslı ve tahin-pekmez bileşimiyle hazırlanan geleneksel bir tatlıdır. Yöresel mutfak pratikleri içerisinde uzun yıllardır üretilen bu tatlı, içerdiği malzemeler, hazırlanış tekniği ve tüketim bağlamı bakımından Antakya mutfak kültürünün ayırt edici örnekleri arasında yer almaktadır. Ürün, Hatay iliyle kurduğu güçlü ün bağı nedeniyle Türk Patent ve Marka Kurumu tarafından mahreç işareti kapsamında tescil edilmiştir.

Coğrafi İşaret Bilgileri

Antakya sakal kaldıran tatlısı, 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu hükümleri çerçevesinde korunmaktadır. Tescil işlemi, ürünün tarihsel sürekliliğini, yerel üretim bilgisini ve Hatay iliyle özdeşleşmiş niteliklerini güvence altına almayı amaçlamaktadır.

Ayırt Edici Özellikleri

Antakya sakal kaldıran tatlısı, tel kadayıfın tereyağında kavrulması ve ardından tahin ile pekmez ilavesiyle hazırlanan bir tatlı çeşididir. Şerbet içermemesi, tatlının temel ayırt edici özelliklerinden biridir. Bu yönüyle, klasik şerbetli kadayıf tatlılarından hem lezzet profili hem de doku bakımından ayrılmaktadır.

Tatlıda kullanılan tahin ve pekmez, ürüne karakteristik bir aroma ve yoğunluk kazandırır. Tel kadayıfın kavrulma derecesi ve yağ ile etkileşimi, ürünün gevrek fakat ağızda dağılabilen bir yapı kazanmasını sağlar. Antakya sakal kaldıran tatlısı, sıcak olarak servis edilmesiyle bilinir ve bu servis biçimi ürünün duyusal özelliklerini doğrudan etkiler.

Tarihsel ve Kültürel Bağlam

Hatay, tarih boyunca farklı medeniyetlerin bir arada yaşadığı bir coğrafya olması nedeniyle zengin bir mutfak kültürüne sahiptir. Antakya sakal kaldıran tatlısı, bu kültürel birikimin mutfak alanındaki yansımalarından biri olarak değerlendirilmektedir. Tatlının üretimi ve tüketimi; özellikle bayramlar, törenler ve özel günlerle ilişkilendirilmiş olup, toplumsal hafızada belirli zamanlarla özdeşleşmiştir. Bu bağlamda Antakya sakal kaldıran tatlısı, yalnızca bir besin ürünü değil; aynı zamanda paylaşım, misafirperverlik ve toplumsal birliktelik pratiklerinin bir parçası olarak kültürel anlam taşımaktadır.

Üretim Metodu

Antakya sakal kaldıran tatlısının üretiminde kullanılan temel bileşenler; tel kadayıf, tereyağı, tahin ve pekmezdir. Üretim süreci, bakır tepside tereyağının eritilmesiyle başlar. Tel kadayıflar kırılmadan yağın içerisine eklenir ve homojen biçimde karıştırılarak hafifçe kavrulur. Kavrulma işleminin ardından karışım ocaktan alınır ve üzerine tahin ile pekmez ilave edilir. Bu aşamada karıştırma işlemi, ürünün dokusal bütünlüğünü koruyacak şekilde gerçekleştirilir. Tahin ve pekmez miktarları, geleneksel üretimde damak zevkine göre değişkenlik gösterebilir. Tatlı, hazırlanmasının hemen ardından sıcak olarak servis edilir.

Coğrafi Sınır ve Üretim Koşulları

Antakya sakal kaldıran tatlısının üretim, işleme ve sunumuna ilişkin tüm aşamalar Hatay ili sınırları içerisinde gerçekleştirilmelidir. Ürünün yöreyle olan ün bağı, kullanılan hammaddelerin temini ve geleneksel üretim bilgisinin bölgeye özgü olmasıyla doğrudan ilişkilidir. Bu durum, mahreç işareti tescilinin temel gerekçesini oluşturmaktadır.

Denetim ve Koruma

Antakya sakal kaldıran tatlısının denetimi, Hatay Valiliği koordinasyonunda oluşturulan denetim mercii tarafından yürütülmektedir. Denetimler periyodik olarak yılda en az bir kez yapılmakta; kullanılan bileşenlerin uygunluğu, üretim yönteminin geleneksel tanıma uygunluğu ve coğrafi işaret ibarelerinin doğru kullanımı denetlenmektedir.