Arirang / Seslendiren So Hyang (KBS WORLD TV)
Arirang, (orijinal dilinde:아리랑) Kore Yarımadası’nda yüzyıllardır bilinen ve farklı toplumsal bağlamlarda icra edilmiş geleneksel bir halk şarkısıdır. Tek bir besteciye ya da belirli bir tarihsel ana atfedilemeyen bu şarkı, nesiller boyunca halk arasında aktarılarak biçimlenmiş ve Kore kültürel geleneğinin en yaygın unsurlarından biri hâline gelmiştir. Günümüzde Arirang, hem Kore Cumhuriyeti’nde hem de Kore Demokratik Halk Cumhuriyeti’nde paylaşılan bir kültürel miras olarak kabul edilmektedir.
Tarihsel Kökenler ve Gelişim
Arirang’ın kökenine ilişkin kesin bir tarihsel kayıt bulunmamaktadır. Araştırmacılar, şarkının temellerinin Birleşik Silla Dönemi (668–935) ya da orta–geç Joseon Hanedanlığı (1392–1910) dönemine uzanabileceğini belirtmektedir【1】 . Şarkı, sözlü kültür aracılığıyla aktarılmış, her dönemde icracıların yaşadığı toplumsal koşullara bağlı olarak yeni sözler ve melodik varyasyonlar kazanmıştır.
1868 yılında Seul’de Kyŏngbok Kraliyet Sarayı’nın yeniden inşası sırasında Arirang’ın yaygın biçimde söylenmeye başlaması, şarkının tarihsel görünürlüğünün arttığı önemli bir dönüm noktası olarak değerlendirilmektedir【2】 . Bu dönemde tarım alanlarından alınarak inşaatlarda çalıştırılan işçiler arasında Arirang’ın bir iş şarkısı olarak dolaşıma girdiği yönünde güçlü görüşler bulunmaktadır. Bu süreç, şarkının yerel bir halk ezgisinden ülke genelinde bilinen bir repertuvar parçasına dönüşmesine katkı sağlamıştır.
Etimoloji ve Terimin Anlam Alanı
“Arirang” kelimesinin kökenine dair literatürde üzerinde uzlaşılmış tek bir açıklama bulunmamaktadır. Ancak Seul Ulusal Üniversitesi’nden Profesör Shin Yong-ha’nın çalışmaları, terimin bileşenlerine dair ayrıntılı bir çözümleme sunmaktadır. Bu yaklaşıma göre “Ari” kelimesi antik Korece’de “güzel” veya “hoş” anlamlarında kullanılmıştır ve bu kullanım modern Korece’de “aritda” ve “arittaun” gibi kelimelerde varlığını sürdürmektedir. Aynı kelimenin, “kalbin sızlaması” ya da “aşırı özlem” anlamına gelen “ari-da” fiiliyle ilişkili olduğu da belirtilmektedir.
“Rang” unsurunun ise tarihsel olarak Çince kökenli bir hitap biçimiyle bağlantılı olduğu ve genç bireyleri, sevilen kişiyi ya da saygı ifade eden bir seslenme şeklini karşıladığı kabul edilmektedir. Bu iki unsurun birleşimiyle oluşan “Arirang” terimi, literatürde genel olarak “çok özlenen güzel sevgili” ya da “hasreti kalbi sızlatan kişi” şeklinde açıklanmaktadır. Şarkı sözlerinde yer alan “Arari” kelimesinin de eski Korece’de doğrudan “aşk acısı” anlamına geldiği düşünülmektedir【3】.
Arirang’ın Yapısı ve Varyasyonları
Arirang, yapısal olarak sabit bir nakarat ile bölgeden bölgeye değişen kısa mısralardan oluşmaktadır. En yaygın biçimiyle “Arirang, arirang, arariyo” nakaratı korunmakta, bu iskelet yapı üzerine farklı sözler eklenmektedir. Bu özellik, şarkının doğaçlamaya açık bir form kazanmasına ve yerel anlatıların kolaylıkla şarkıya dâhil edilmesine imkân tanımıştır.
Bu yapısal esneklik sonucunda Arirang’ın yaklaşık altmış ana versiyonu ve üç bin altı yüzü aşkın varyasyonu olduğu tahmin edilmektedir【4】. En bilinen bölgesel türler arasında Jeongseon Arirang, Jindo Arirang ve Miryang Arirang yer almaktadır. Bu varyasyonlar, ilgili bölgelerin lehçe özelliklerini, ritmik anlayışlarını ve yerel toplumsal deneyimlerini yansıtmaktadır.
Arirang Geçidi (Arirang-gogae)
Arirang şarkı sözlerinde sıkça geçen Arirang Geçidi, Kore kültüründe yalnızca coğrafi bir yükseltiyi değil, aynı zamanda sembolik bir sınırı ifade etmektedir. Geleneksel Kore toplumunda geçitler, köy ile dış dünya arasındaki ayrımı temsil etmekte ve bu sınırın aşılması çoğu zaman geri dönüşü belirsiz bir ayrılık anlamı taşımaktadır. Bu nedenle Arirang Geçidi, şarkı sözlerinde sevilen kişiden ayrılmayı, uzaklaşmayı ve fiziksel olduğu kadar duygusal bir kopuşu simgeleyen bir unsur olarak yer almaktadır.
Zamanla bu geçit, bireysel ayrılık temasının ötesine geçerek tarihsel zorlukları, zorunlu göçleri ve toplumsal travmaları ifade eden bir metafor olarak da kullanılmıştır. Özellikle Japon sömürge döneminde Arirang Geçidi, Kore halkının yaşadığı baskıları ve aşılması gereken engelleri temsil eden bir anlatı öğesine dönüşmüştür.
Japon Sömürge Dönemi (1910–1945)
Japon sömürge yönetimi süresince Arirang, yalnızca geleneksel bir halk şarkısı olarak değil, aynı zamanda kültürel kimliğin korunmasına hizmet eden bir ifade aracı olarak varlığını sürdürmüştür. 1919 yılında gerçekleşen Mart 1 Hareketi sırasında Arirang’ın protestocular tarafından söylenmiş olması, şarkının bu dönemde kazandığı siyasal ve toplumsal anlamın göstergesi olarak kabul edilmektedir【5】 .
1926 Yapımı "Arirang" Filmi Afişi (IMDb)
1926 yılında yönetmen Na Un-gyu tarafından çekilen sessiz film Arirang, şarkının modern dönemdeki algısını belirleyen önemli bir yapıt olmuştur. Filmde Arirang’ın kullanımı, şarkının Japon yönetimi altındaki Kore toplumunda yaşanan travmaları ve direniş duygusunu çağrıştıran bir sembol hâline gelmesine katkı sağlamıştır. Bu dönemde Japon yetkililer, bazı Arirang versiyonlarını sansürlemiş veya yasaklamıştır.
Kayıtlar ve Belgelenme Süreci
Arirang’ın sözlü gelenek ürünü olması nedeniyle ilk icracısının tespit edilmesi mümkün değildir. Bununla birlikte şarkının bilinen en eski yazılı müzik kaydı 1896 yılında Homer B. Hulbert tarafından notaya alınmıştır. 1907 yılında Kim Un-sŏn tarafından yapılan kayıt, Arirang’ın bilinen en eski ses kayıtlarından biri olarak kabul edilmektedir. 1920’li ve 1930’lu yıllarda yapılan düzenlemeler ve kayıtlar, şarkının hem Kore’de hem de Japonya’da geniş kitlelerce tanınmasını sağlamıştır【6】 .
UNESCO Somut Olmayan Kültürel Miras Statüsü
Arirang, taşıdığı kültürel ve tarihsel değer nedeniyle UNESCO İnsanlığın Somut Olmayan Kültürel Mirası Temsili Listesi’ne iki ayrı tescille dâhil edilmiştir. Kore Cumhuriyeti, Arirang’ı 2012 yılında “Kore Cumhuriyeti’ndeki lirik halk şarkısı” başlığıyla listeye kaydettirmiştir. Kore Demokratik Halk Cumhuriyeti ise 2014 yılında “Kore Demokratik Halk Cumhuriyeti’ndeki Arirang halk şarkısı” adıyla kendi tescilini gerçekleştirmiştir. Bu durum, Arirang’ın siyasi sınırların ötesinde paylaşılan ortak bir kültürel unsur olduğunu göstermektedir.
Güncel Kullanım
Günümüzde Arirang, uluslararası spor organizasyonlarında, kültürel etkinliklerde ve çağdaş müzik yorumlarında kullanılmaya devam etmektedir. Ayrıca Kore kültürünün küresel ölçekte tanıtımını amaçlayan Arirang TV ve radyo yayınlarına adını vermiştir. Bu kullanımlar, Arirang’ın tarihsel bir halk şarkısı olmanın yanı sıra güncel kültürel dolaşım içinde varlığını sürdürdüğünü göstermektedir.
