Thingyan (resmî adıyla Atā Thingyan), Myanmar’ın geleneksel Yeni Yıl Su Festivali’dir. Ülkenin en köklü ve en yaygın kültürel etkinliklerinden biri olan festival, yeni yılın gelişiyle birlikte arınma, yenilenme ve toplumsal birlik kavramlarını merkeze alır. Myanmar toplumu için Thingyan, yalnızca takvimsel bir değişimi değil; geçmiş yılın olumsuzluklarından sembolik olarak arınmayı ve yeni bir başlangıca hazırlanmayı ifade eden kolektif bir kültürel pratik niteliği taşır. Bu yönüyle festival, Myanmar halkının toplumsal hafızasında Noel ya da Ay Yeni Yılı gibi büyük dönemsel bayramlarla karşılaştırılabilecek bir konuma sahiptir^【1】 .

İnanç Sistemi ve Mitolojik Arka Plan

Thingyan festivali, kökenini Sanskritçe "samkrānti" kelimesinden alır ve eski yıldan yeni yıla geçişi ifade eden bir “geçiş dönemi” anlamına gelir^【2】 . Festivalin inanç temelleri eski Hindu geleneklerine dayanmakla birlikte Myanmar bağlamında yaklaşık bin yıldır Budist kralların koruması altında şekillenmiş ve Theravada Budist inanç sistemiyle bütünleşmiştir. Tarihsel belgeler, Thingyan’daki suyla arınma geleneğine dair en erken somut kanıtın MS 1291 yılına ait bir Bagan dönemi yazıtı olduğunu göstermektedir. Bu durum, festivalin Myanmar’da en az 732 yıldır kesintisiz biçimde kutlandığını ortaya koymaktadır^【3】 .

Halk inanışlarına göre Göklerin Kralı Indra, Myanmar’da Dhagya Min adıyla bilinmekte ve Thingyan süresince insanların bir yıl boyunca sergiledikleri davranışları gözden geçirmek üzere yeryüzüne inmektedir. Festivalin günlere ayrılan yapısı, Indra’nın bu sembolik yolculuğuna göre şekillenir. Özellikle “a-kya nei” olarak adlandırılan gün, Indra’nın yeryüzüne inişini temsil eden önemli bir aşama olarak kabul edilir.

Ritüeller ve Faaliyetler

Thingyan, Myanmar takvimine göre yeni yılın başladığı dönemde, genellikle Nisan ayının ortasında ve yaz mevsiminin en sıcak günlerinde kutlanır. Kutlamalar çoğunlukla beş gün sürer ve festival Myanmar’ın tamamında, şehir merkezlerinden kırsal yerleşimlere kadar geniş bir coğrafyada gerçekleştirilir. Büyük kentlerde sokaklara kurulan süslü sahneler ve kitlesel eğlenceler öne çıkarken, kırsal bölgelerde dini ve geleneksel uygulamalar daha belirgin biçimde sürdürülür.

Festivalin en ayırt edici unsuru, suyla gerçekleştirilen arınma ritüelleridir. Su, Thingyan’da günahlardan, kötü şanstan ve geçmiş yılın olumsuzluklarından temizlenmeyi simgeler. Sokaklarda hortumlar, kovalar ve su tabancalarıyla yapılan su atma etkinlikleri yaygındır. Daha geleneksel uygulamalarda ise gümüş bir kaseden, Badauk adı verilen mevsimlik sarı çiçeklerin dalı kullanılarak su serpilir. Ayrıca Buda imgeleri kokulu sularla yıkanarak dini bir saygı ve arınma ritüeli yerine getirilir.

Thingyan süresince dini ve manevi pratikler de yoğunlaşır. Budist rahipler evlerde sutralar okur; bazı aileler çocuklarını geçici süreyle manastırlara gönderir. Meditasyon inzivalarına katılım artar ve jivita dana adı verilen uygulama kapsamında balıklar ve kuşlar serbest bırakılarak “can bağışı” yapılır. Yaşlılara duyulan saygının bir göstergesi olarak manikür ve pedikür yapılması da festivalle ilişkilendirilen sosyal uygulamalar arasındadır. Sokaklarda kurulan pandal adı verilen sahnelerde geleneksel danslar, canlı müzik performansları, karaoke etkinlikleri ve Myanmar rock müziği eşliğinde gösteriler düzenlenir. Festival boyunca ücretsiz yiyecek dağıtımı ve hayır faaliyetleri de yaygın olarak gerçekleştirilir.

Geleneksel Yiyecekler

Thingyan’a özgü en bilinen geleneksel yiyecek, moun-loun-ye-baw adı verilen yapışkan pirinç toplarıdır. Genellikle içi palmiye şekeriyle doldurulan bu yiyecekler, festival süresince halka ücretsiz olarak sunulur. Eğlenceli bir gelenek olarak bazı pirinç toplarının içine acı biber yerleştirilmesi, festivalin neşeli ve paylaşımcı doğasını yansıtan sembolik bir unsur olarak kabul edilir.

UNESCO Süreci

Thingyan Festivali, sahip olduğu köklü tarih ve kültürel derinlik nedeniyle 5 Aralık 2024 tarihinde Paraguay’ın Asunción kentinde düzenlenen Somut Olmayan Kültürel Mirasın Korunması Hükümetler arası Komitesi’nin 19. Oturumu sırasında UNESCO İnsanlığın Somut Olmayan Kültürel Mirası Temsili Listesi’ne dahil edilmiştir. Bu kabul, Thingyan’ın Myanmar’ın söz konusu listeye giren ilk somut olmayan kültürel mirası olması açısından tarihsel önem taşımaktadır. Myanmar hükümeti adaylık dosyasını 24 Mart 2023 tarihinde UNESCO’ya sunmuş; süreç yerel topluluklar, uzmanlar, medya kuruluşları ve kamu kurumlarının ortak katkısıyla tamamlanmıştır^【4】 .