Binali Yıldırım (d. 20 Aralık 1955, Erzincan), Türk mühendis, siyasetçi ve devlet adamı. AK Parti'nin kurucuları arasında yer alan Yıldırım, 58, 59, 60, 61 ve 64. Hükûmetlerde Ulaştırma Bakanı, 65. Hükûmet'te Başbakan ve TBMM 28. Başkanı olarak görev yapmıştır. 9 Temmuz 2018'de Cumhurbaşkanlığı Hükûmet Sistemi'ne geçilmesiyle birlikte Türkiye Cumhuriyeti'nin son başbakanı unvanını almıştır.

Binali Yıldırım (Anadolu Ajansı)

Yaşam Öyküsü

Doğumu, Ailesi ve Erken Dönem Eğitimi

Binali Yıldırım, 20 Aralık 1955'te Erzincan'ın Refahiye ilçesine bağlı Kayı köyünde, Dursun ve Bahar Yıldırım çiftinin yedi çocuğundan ikincisi olarak dünyaya geldi. Ailesi geçimini tarım ve hayvancılıkla sağlıyordu. Çocukluğu köyde geçen Yıldırım, tarla işlerinde ailesine yardım ediyordu. Bu nedenle babası tarafından sık sık okuldan alınıyordu. Durumu fark eden öğretmeninin, "Dursun Bey, bu çocuk iyi okuyor. Bırak da okusun, dersten alma artık." sözleri üzerine eğitimine devam etmesi için İstanbul'da yaşayan dedesinin yanına gönderildi.^【1】

İstanbul'da Piri Reis Ortaokulu'nu ve ardından 1973 yılında Kasımpaşa Lisesi'ni bitirdi. Ailesinin doktor olması yönündeki beklentisine rağmen, makine mühendisliğine ilgi duyuyordu. İstanbul Teknik Üniversitesi (İTÜ) Makine Mühendisliği bölümüne kayıt yaptırmak istedi ancak kayıtlar doluydu. O sırada bir hocanın yönlendirmesiyle İTÜ Gemi İnşa ve Deniz Bilimleri Fakültesi'ne kaydoldu ve bu bölümden mezun oldu. Aynı bölümde yüksek lisansını da tamamladı. Bu tercih, denizi olmayan bir coğrafyada doğan Yıldırım'ın hayatında bir dönüm noktası oldu; kendisi bu durumu, denizle ilk kez İstanbul'da tanıştığını söyleyerek anlatır.

1990-1991 yılları arasında İsveç'te, Birleşmiş Milletler Uluslararası Denizcilik Örgütü'ne (IMO) bağlı Dünya Denizcilik Üniversitesi'nde (WMU) "Denizde Can ve Mal Güvenliği Yönetimi" konusunda ihtisas eğitimi aldı.

Kariyer Gelişimi ve Önemli Dönüm Noktaları

Mesleki ve Bürokratik Kariyer

Mezuniyetinin ardından kısa bir süre İTÜ Gemi İnşa ve Deniz Bilimleri Fakültesi'nde asistan ve araştırma görevlisi olarak çalıştı. 1978-1993 yılları arasında Türkiye Gemi Sanayi Genel Müdürlüğü ve İstanbul'daki Camialtı Tersanesi'nde çeşitli kademelerde mühendislik ve yöneticilik yaptı.

1994 yılı, Yıldırım'ın kariyerinde yeni bir dönemin başlangıcı oldu. O dönem İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanı olan Recep Tayyip Erdoğan tarafından, yeni kurulan İstanbul Deniz Otobüsleri İşletmesi'nin (İDO) genel müdürlüğüne getirildi. Bu görevi 1999 yılına kadar sürdüren Yıldırım, İstanbul'da deniz yolu toplu taşımacılığını geliştiren önemli projelere imza attı. İstanbul-Yalova ve İstanbul-Bandırma gibi yeni hatlar açıldı; 29 iskele/terminal, 22 deniz otobüsü ve 4 feribot hizmete sokuldu.^【2】Bu çalışmalarıyla İDO'yu, alanında dünyanın en büyük şirketleri arasına taşıdı. 1999 yılında, deniz toplu taşımacılığı ve turizme katkılarından dolayı uluslararası SKAL Kulübü tarafından Kalite Ödülü'ne layık görüldü. 1999-2002 yılları arasında ise gemi işletmeciliği ve armatörlük yaptı.

Binali Yıldırım (Anadolu Ajansı)

Siyasi Kariyerinin Başlangıcı ve Milletvekilliği

Binali Yıldırım, 2001 yılında Recep Tayyip Erdoğan'ın liderliğinde kurulan Adalet ve Kalkınma Partisi'nin (AK Parti) kurucu üyeleri arasında yer aldı.^【3】3 Kasım 2002 genel seçimlerinde AK Parti İstanbul milletvekili olarak Türkiye Büyük Millet Meclisi'ne girdi. TBMM'de 22. dönemde İstanbul, 23. dönemde Erzincan, 24. ve 26. dönemlerde ise İzmir milletvekili olarak görev yaptı.

Ulaştırma Bakanlığı Dönemi

Yıldırım, 58., 59., 60., 61. ve 64. Hükûmetlerde Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme Bakanı olarak görev aldı. Toplamda 11 yılı aşkın bir süreyle Cumhuriyet tarihinin en uzun süre görev yapan Ulaştırma Bakanı oldu.

Bu uzun bakanlık dönemi, Türkiye'nin ulaşım ve haberleşme altyapısında köklü dönüşümlere sahne oldu. Yıldırım'ın bakanlığı döneminde hayata geçirilen başlıca projeler şunlardır:

Karayolları: Bölünmüş yol uzunluğu 6.100 kilometreden 19.500 kilometrenin üzerine çıkarıldı. Bu yatırımların trafik kazalarındaki can kayıplarını yüzde 65 oranında azalttığı belirtildi.^【4】

Havayolları: Aktif havalimanı sayısı 26'dan 55'e yükseldi. Havacılık sektörü, dünyada yıllık ortalama yüzde 5 büyürken Türkiye'de yüzde 15 büyüme gösterdi.^【5】

Demiryolları: Ankara-Eskişehir, Ankara-Konya ve Ankara-İstanbul arasında Yüksek Hızlı Tren (YHT) hatları işletmeye açıldı. Hızlı tren işletmeciliğinde Türkiye, Avrupa'da 6., dünyada 8. sıraya yükseldi.^【6】

Mega Projeler: Marmaray, Avrasya Tüneli, Yavuz Sultan Selim Köprüsü, Osmangazi Köprüsü, İstanbul-İzmir Otoyolu (Osmangazi Köprüsü dahil) ve İstanbul 3. Havalimanı gibi projeler bu dönemde planlandı, ihale edildi, yapımına başlandı veya tamamlandı. Çanakkale 1915 Köprüsü'nün temeli de bu dönemde atıldı. Bu projeler nedeniyle Yıldırım, kamuoyunda "mega projelerin mimarı" ve "yolların mimarı" olarak anılmaya başlandı.

Denizcilik: Türkiye'nin gemi tonajı bakımından dünya sıralaması 19.'luktan 14.'lüğe yükseldi. Tersane sayısı 37'den 79'a, liman sayısı ise 175'e çıktı.^【7】

Pamukova Tren Kazası

22 Temmuz 2004'te Sakarya'nın Pamukova ilçesi yakınlarında bir trenin raydan çıkması sonucu 41 kişi hayatını kaybetti.^【8】Kazanın ardından istifası yönünde çağrılar yapıldı ancak Yıldırım görevinde kaldı. Kazayla ilgili dava 2012'de zamanaşımı nedeniyle düştü.

17-25 Aralık Süreci

Yıldırım'ın adı, 2013 yılındaki 17-25 Aralık soruşturmaları kapsamında gündeme geldi. Dönemin ana muhalefet partisi lideri Kemal Kılıçdaroğlu, 4 Şubat 2014'te, Yıldırım hakkında hazırlandığını söylediği bir fezlekede, Sabah gazetesi ve ATV'nin satışı sürecinde iş adamlarından para toplanması için Yıldırım'ın koordinatör olarak görevlendirildiğini ve 630 milyon dolar toplandığını iddia etti. Kılıçdaroğlu'na göre bu parayı aktaran firmalara karşılığında yaklaşık 88 milyar liralık ihale verilmişti. Yıldırım ve hükümet yetkilileri bu iddiaları yalanladı.

Yerel Seçim Adaylığı ve Cumhurbaşkanı Danışmanlığı

2014 yerel seçimlerinde AK Parti'nin İzmir Büyükşehir Belediye Başkan adayı oldu. Seçimi kazanamasa da, CHP'nin kalesi olarak görülen İzmir'de partisinin oyunu yüzde 36'ya çıkardı.^【9】Seçimlerin ardından Ulaştırma Bakanlığı görevinden ayrılan Yıldırım, Ağustos 2014'te Cumhurbaşkanı seçilen Recep Tayyip Erdoğan'ın başdanışmanı olarak görev yaptı.

Başbakanlık Dönemi

22 Mayıs 2016'da yapılan AK Parti 2. Olağanüstü Büyük Kongresi'nde parti genel başkanlığına seçildi ve 65. Hükûmet'i kurarak başbakan oldu.

15 Temmuz Darbe Girişimi: 15 Temmuz 2016 gecesi darbe girişimini halka duyuran ilk yetkili oldu. Televizyondan yaptığı, "Asker içerisinde malum yapının bir kalkışma içerisinde olduğunu tahmin ediyoruz. Bu bir çılgınlık. Vatandaşlarımız ve onların seçtiği hükümet iş başındadır. Ucunda ölüm olsa dahi gereken her şeyi yapacağız." açıklamasıyla halkı meydanlara çağırarak direnişin örgütlenmesinde rol oynadı.^【10】 Darbecilerin hedefindeki isimlerden biriydi. Eskişehir'deki hava üssünden "vur" emri verilmesi gerektiğinde yazılı emir isteyen komutana, "Vur kardeşim, sesimi kaydet, vur." dediği ortaya çıktı.^【11】Bu tavrı nedeniyle 13 Temmuz 2018'de Cumhurbaşkanı Erdoğan tarafından Devlet Şeref Madalyası ile ödüllendirildi.

Cumhurbaşkanlığı Sistemine Geçiş: Başbakanlığı döneminde, 16 Nisan 2017'de yapılan anayasa değişikliği referandumuyla cumhurbaşkanlığı hükûmet sistemine geçilmesi kararlaştırıldı. MHP lideri Devlet Bahçeli'nin çağrısıyla başlayan bu süreçte Yıldırım'ın liderliğindeki AK Parti, Türkiye'nin cumhurbaşkanlığı hükûmet sistemine geçmesini sağladı.

TBMM Başkanlığı

24 Haziran 2018 seçimlerinin ardından, 9 Temmuz 2018'de Cumhurbaşkanlığı Hükûmet Sistemi'nin yürürlüğe girmesiyle başbakanlık görevi sona erdi ve Türkiye Cumhuriyeti'nin son başbakanı unvanını aldı. 12 Temmuz 2018'de yapılan seçimde 335 oy alarak TBMM'nin 28. Başkanı seçildi ve yeni sistemin ilk Meclis Başkanı oldu.^【12】Bu görevi 18 Şubat 2019 tarihine kadar sürdürdü.

Sonraki Siyasi Görevleri

TBMM Başkanlığı'nın ardından, 2019 yerel seçimlerinde AK Parti'nin İstanbul Büyükşehir Belediye Başkan adayı oldu ancak seçimi kazanamadı. 2020 yılında Süleyman Demirel Üniversitesi tarafından kendisine Fahri Doktora unvanı verildi.^【13】2021 yılında AK Parti Genel Başkanı ve Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın genel başkan danışmanı olarak atandı. 2023 yılında ise Türk Devletleri Teşkilatı (TDT) Aksakallar Konseyi Başkanlığı'na getirildi. 2024 yılında yaptığı bir açıklamada, "Azerbaycan ile Türkiye'nin kardeşliğini asla bozamazlar" ifadelerini kullanmıştır.^【14】

Binali Yıldırım (Anadolu Ajansı)

Çalışmaları ve Katkıları

Temel Eserleri, Projeleri veya Faaliyet Alanları

Binali Yıldırım'ın kamu hizmeti, ağırlıklı olarak ulaştırma ve altyapı alanlarında yoğunlaşmıştır. Uzun yıllar yürüttüğü Ulaştırma Bakanlığı görevi sırasında, Türkiye'nin karayolu, havayolu, demiryolu ve denizyolu ulaşım ağının modernizasyonuna ve genişletilmesine öncülük etmiştir. Özellikle bölünmüş yollar, hızlı tren projeleri, büyük şehirlerdeki raylı sistem hatları, köprüler, tüneller ve havalimanları gibi fiziksel altyapı yatırımları, onun bakanlık döneminin en belirgin çıktılarıdır. Bu projeler, onun "icracı bakan" ve "yolların mimarı" olarak anılmasına yol açmıştır.

Başbakanlık döneminde ise, 15 Temmuz darbe girişimi sırasındaki liderliği ve Türkiye'nin yönetim sistemini değiştiren anayasa reformu sürecindeki rolü öne çıkmaktadır.

Aldığı Ödüller, Unvanlar veya Takdirler

Binali Yıldırım, kamu hizmetleri ve siyasi kariyeri boyunca çeşitli ödül ve unvanlara layık görülmüştür:

1999: Deniz toplu taşımacılığı ve turizme katkılarından dolayı uluslararası SKAL Kulübü Kalite Ödülü.

13 Temmuz 2018: 15 Temmuz darbe girişimi sırasındaki tutumu, devletin bekası, ülkenin ve milletin bölünmez bütünlüğü, toplumun huzuru, birlik ve beraberliği için gösterdiği üstün feragat, fedakârlık, başarı ve yararlılıktan dolayı Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan tarafından Devlet Şeref Madalyası tevdi edildi.

24 Şubat 2020: Süleyman Demirel Üniversitesi Senatosu tarafından, ülkeye kazandırdığı ulaştırma ve haberleşme yatırımları ve devlet adamlığı nedeniyle Fahri Doktora unvanı verildi. Üniversite senatosu kararında, "ülke idaresinde üst düzey yönetici olmanın ötesinde milletimizin her kesimiyle iletişim kurabilen, Türkiye'nin dünya devletleri arasında itibarının artması için alt yapıdan devletimizin kurumsal kimliğinin güçlenmesine kadar, birçok alanda her türlü gayreti gösteren bir lider" olduğu vurgulandı.^【15】

Ayrıca, Türkiye Cumhuriyeti'nin son başbakanı ve Cumhurbaşkanlığı Hükûmet Sistemi'nin ilk TBMM Başkanı unvanları da tarihsel öneme sahiptir.

Mirası ve Etkisi

Çalışmalarının Sonraki Dönemlere Etkisi

Binali Yıldırım'ın bakanlık döneminde hayata geçirilen ulaştırma projeleri, Türkiye'nin fiziki altyapısının omurgasını oluşturmuş ve sonraki yıllarda da bu alandaki yatırımların devamına zemin hazırlamıştır. Marmaray, Yavuz Sultan Selim Köprüsü, Osmangazi Köprüsü ve İstanbul Havalimanı gibi projeler, ülkenin ulaşım kapasitesini artırmış ve ekonomik gelişmeye katkıda bulunmuştur. Bu projeler, onun adıyla özdeşleşmiş ve "mega projelerin mimarı" olarak anılmasını sağlamıştır. Yaptırdığı bölünmüş yolların, trafik kazalarında can kaybını azalttığı ifade edilmiştir.

Ulaştırma alanındaki çalışmalarının yanı sıra, 15 Temmuz darbe girişimi sırasındaki liderlik vasfı ve Türkiye'nin yönetim sisteminin değiştiği kritik dönemde üstlendiği roller, siyasi tarihteki yerini pekiştirmiştir.

Anısının Yaşatılma Biçimleri

Binali Yıldırım adına kurulmuş bir vakıf, müze veya benzeri bir kuruluşa dair bilgi bulunmamaktadır. Ancak, görev yaptığı dönemde açılışını yaptığı veya temelini attığı sayısız okul, hastane, yol, köprü ve diğer altyapı tesisleri, onun kamu hizmetinin fiziki kanıtları olarak varlığını sürdürmektedir. Özellikle İzmir'de Menemen-Aliağa-Çandarlı Otoyolu, Karabağlar Kentsel Dönüşüm Projesi ve Orman ve Su İşleri Bakanlığı'nın 101 tesisinin açılışı gibi projeler, Yıldırım'ın İzmir'e yaptığı yatırımlar arasında öne çıkmaktadır.^【16】Ayrıca, İDO'daki başarılı yönetimi ve bakanlık dönemindeki projeleri, kamu yönetimi ve ulaştırma politikaları alanlarında örnek vaka çalışmaları olarak incelenmeye devam etmektedir.