Dünya Nüfus Günü

Dünya Nüfus Günü, nüfus konularına dikkat çekmek ve nüfus ile kalkınma arasındaki ilişkiyi vurgulamak amacıyla her yıl 11 Temmuz’da anılmaktadır. Bu gün, bireylerin istedikleri sayıda çocuk sahibi olabilmeleri ve genç nüfusun geleceğe dair planlama yapabilmesi için gerekli koşulların farkındalığını artırmayı hedeflemektedir.

^Nüfus (Anadolu Ajansı)

Dünya Nüfus Günü, 1989 yılında Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı (UNDP) tarafından ilan edilmiştir. Dünya nüfus gününün anıldığı tarih, dünya nüfusunun 5 milyara ulaştığı tarih olan 11 Temmuz 1987 zamanına karşılık gelmektedir. Bu gün, Birleşmiş Milletler Nüfus Fonu (United Nations Population Fund-UNFPA) tarafından her yıl nüfusun önemi ve kalkınma içindeki rolüne ilişkin bilgilendirme ve farkındalık çalışmalarıyla anılmaktadır.

Dünya Nüfus Günü’nün amacı nüfus ile kalkınma arasındaki ilişkiyi açıklamak, üreme haklarını ve aile kurma özgürlüğünü desteklemek, politika yapıcıların nüfus konularında veri temelli kararlar almasını sağlamaktır. Küresel ve ulusal nüfus değişimleri sağlık, eğitim, sosyal ve ekonomik politikaları doğrudan etkilemektedir. Bireylerin istedikleri sayıda çocuk sahibi olabilmeleri için ekonomik ve sosyal hizmetlere erişimlerinin sağlanması, genç nüfusun geleceğe dair planlama yapabilmesi için gerekli koşullar arasında yer almaktadır.

Dünya nüfusu tarih boyunca yavaş bir artış göstermiş ve son iki yüzyılda önemli bir hız kazanmıştır. 2011 yılında 7 milyara ulaşan dünya nüfusu 2021’de yaklaşık 7,9 milyar, 2030’da 8,5 milyar, 2050’de 9,7 milyar ve 2100’de 10,9 milyar olarak öngörülmektedir. Bu büyüme üreme yaşına gelen kişi sayısındaki artış, kentleşme ve göç eğilimleri ile doğurganlık oranlarındaki değişikliklerle ilişkilidir. Küresel doğurganlık oranı 1950’lerden bu yana 5 çocuk seviyesinden 2,3 çocuğa gerilemiştir. 2050’de nüfusun sabit kalması için gereken 2,1 çocuk düzeyine inmesi beklenmektedir.^【1】 

UNFPA 2025 raporuna göre dünya genelinde her beş kişiden biri ekonomik ve sosyal engeller nedeniyle istedikleri sayıda çocuk sahibi olamamaktadır. Bu engeller arasında maliyetler, iş güvencesi eksikliği, barınma ve çocuk bakım giderleri, uygun eş bulamama ve gelecek kaygıları bulunmaktadır. Gençler özellikle bu engellerle karşılaşmakta üreme kararlarını etkileyen ekonomik sorunlar, cinsiyet eşitsizliği, sınırlı sağlık ve eğitim hizmetleri, iklim değişikliği ve çatışmalarla karşı karşıya kalmaktadır.^【2】

Birleşmiş Milletler nüfus tahminlerine göre Türkiye'nin nüfusu, 2025 yıl ortası itibarıyla 86 milyon 92 bin 168 kişidir. Bu nüfus büyüklüğüyle Türkiye, 194 ülke arasında 18. sırada yer almakta ve dünya nüfusunun %1,0'ını oluşturmaktadır. Türkiye'de 2025 yılı itibarıyla 0-17 yaş grubundaki çocuk nüfusun toplam nüfus içindeki oranı %24,8 olarak tahmin edilmektedir. Aynı dönemde 15-24 yaş grubundaki genç nüfusun oranı %14,8, 65 yaş ve üzeri nüfusun oranı ise %11,1'dir. Birleşmiş Milletler tahminlerine göre Türkiye'nin çocuk ve genç nüfus oranları Avrupa Birliği üyesi 27 ülkenin tamamından yüksek, yaşlı nüfus oranı ise bu ülkelerin tamamından düşüktür. 2025 yılı için Türkiye'nin toplam doğurganlık hızı kadın başına 1,42 çocuk olarak tahmin edilmektedir. Doğuşta beklenen yaşam süresi 2025 yılı itibarıyla erkeklerde 75,5 yıl, kadınlarda ise 80,7 yıl olarak hesaplanmaktadır.^【3】

2025 yıl ortası itibarıyla Birleşmiş Milletler nüfus tahminlerine göre dünya nüfusu 8 milyar 231 milyon 613 bin 70 kişidir. En fazla nüfusa sahip ülkeler sırasıyla Hindistan, Çin ve Amerika Birleşik Devletleri olup bu üç ülke dünya nüfusunun %39,2'sini oluşturmaktadır. Türkiye ise 86 milyon 92 bin 168 kişilik nüfusuyla 194 ülke arasında 18. sırada yer almakta ve dünya nüfusunun %1,0'ını oluşturmaktadır.

2025 yılı tahminlerine göre çocuk nüfus oranı en yüksek ülke %56,2 ile Orta Afrika Cumhuriyeti, en düşük ülke ise %12,9 ile Güney Kore'dir. Dünya çocuk nüfus oranı ortalaması %29,3'tür. Avrupa Birliği ülkeleri arasında en yüksek çocuk nüfus oranı %22,3 ile İrlanda'da, en düşük çocuk nüfus oranı ise %14,6 ile İtalya'dadır.

Genç nüfus oranı bakımından en yüksek değer %23,3 ile Güney Sudan'a, en düşük değer ise %8,8 ile Monako'ya aittir. Dünya genç nüfus oranı ortalaması %15,6'dır. Avrupa Birliği ülkeleri arasında en yüksek genç nüfus oranı %13,5 ile İrlanda'da, en düşük oran ise %9,1 ile Malta'da görülmektedir.

Yaşlı nüfus oranı en yüksek ülke %36,0 ile Monako, en düşük ülke ise %1,7 ile Katar'dır. Dünya yaşlı nüfus oranı ortalaması %10,4'tür. Avrupa Birliği ülkeleri arasında en yüksek yaşlı nüfus oranı %25,1 ile İtalya'da, en düşük yaşlı nüfus oranı ise %14,9 ile Güney Kıbrıs Rum Yönetimi'ndedir.

2025 yılı tahminlerine göre toplam doğurganlık hızı en yüksek ülke kadın başına 5,94 çocuk ile Çad, en düşük ülke ise kadın başına 0,75 çocuk ile Güney Kore'dir. Dünya ortalaması kadın başına 2,24 çocuktur. Avrupa Birliği ülkeleri arasında en yüksek toplam doğurganlık hızı kadın başına 1,74 çocuk ile Bulgaristan'da, en düşük toplam doğurganlık hızı ise kadın başına 1,11 çocuk ile Malta'dadır.

Doğuşta beklenen yaşam süresi bakımından erkeklerde en yüksek değer 84,7 yıl ile Monako'da, en düşük değer 53,5 yıl ile Çad'dadır. Kadınlarda ise en yüksek doğuşta beklenen yaşam süresi 88,7 yıl ile Monako'da, en düşük değer 55,1 yıl ile Nijerya'dadır. Dünya genelinde doğuşta beklenen yaşam süresi 73,5 yıl olup bu süre erkeklerde 70,9 yıl, kadınlarda ise 76,2 yıldır. Avrupa Birliği ülkeleri arasında erkeklerde en yüksek doğuşta beklenen yaşam süresi 81,9 yıl ile İtalya'da, en düşük süre 71,6 yıl ile Litvanya'da; kadınlarda ise en yüksek süre 86,6 yıl ile İspanya'da, en düşük süre 79,5 yıl ile Bulgaristan'dadır.

Avrupa Birliği üyesi 27 ülke ile yapılan karşılaştırmalarda Türkiye'nin çocuk nüfus oranının (%24,8) ve genç nüfus oranının (%14,8) tüm üye ülkelerden yüksek olduğu, yaşlı nüfus oranının (%11,1) ise tüm üye ülkelerden düşük olduğu görülmektedir.

Dünya Nüfus Günü kapsamında hükûmetler ve politika yapıcılar tarafından bireylerin ve özellikle gençlerin istedikleri sayıda çocuk sahibi olabilmelerini etkileyen faktörler ile uzun vadeli ve sürdürülebilir çözüm yaklaşımları ele alınmaktadır. Üreme haklarını koruyan, cinsiyet eşitliğini teşvik eden ve ekonomik ve sosyal destek sağlayan politikalar bireylerin bilinçli ve özgür kararlar alabilmesine olanak tanımaktadır. Bu kapsamda konut desteği güvenli ve adil çalışma koşulları, ebeveynlik izinleri, kapsamlı üreme sağlığı hizmetleri ve güvenilir bilgiye erişim mekanizmalarının güçlendirilmesi önem taşımaktadır. Her ülke kendi demografik, sosyal ve ekonomik dinamiklerine uygun stratejilerle bireylerin arzu ettikleri aileleri kurmalarını desteklerken sürdürülebilir kalkınma hedeflerine de katkı sağlamaktadır.

Nüfus tarihsel süreçte devletler için önemli bir kaynak olarak kabul edilmiştir. Toplumlar tarımsal üretimden sanayi üretimine, savunma savaşlarından açık meydan muharebelerine kadar her dönemde nüfusun sağladığı avantajlardan yararlanmıştır. Nitelikli ve yeterli beşeri sermaye, ülkelerin mevcut kaynaklarını doğru, etkin ve verimli bir şekilde kullanmalarına imkân tanımakta ve ekonomik büyüme ile kalkınma açısından rol oynamaktadır.

Ekonomik kalkınma, insanların sınırsız ihtiyaçlarını sınırlı kaynaklarla karşılamaya yönelik çabaların temel hedeflerinden biri olmuştur. Ülkelerin kalkınma düzeyi, kişi başına düşen millî gelirin yanı sıra nitelikli insan gücünün oranıyla da belirlenmektedir. Eğitimli iş gücünün fazlalığı, ülkelerin hemen her alanda önemli kazanımlar elde etmesini sağlamaktadır.

Bu doğrultuda kalkınmanın temel unsurları arasında yer alan ekonomi ve sağlık gibi faktörlerin yanı sıra eğitim, tüm ülkeler için kalkınmanın altyapı unsurlarından biri olarak öne çıkmaktadır. Son yıllarda ise devletlerin gelişmişlik düzeyleri belirlenmesinde ülke içinde bulunan yetişmiş kalifiye iş gücü oranı önemli bir gösterge olarak değerlendirilmektedir.