+1 Daha
Elif Şafak, asıl adıyla Elif Bilgin, 25 Ekim 1971 tarihinde Fransa’nın Strasbourg şehrinde doğmuş, çağdaş Türk edebiyatının en tanınmış ve uluslararası alanda en çok okunan yazarlarından biridir. Öğretim görevlisi ve sosyal psikolog Nuri Bilgin ile diplomat Şafak Atayman’ın kızı olan Şafak, anne ve babasının boşanmasının ardından çocukluğunu ve gençliğini annesiyle birlikte farklı şehirlerde geçirmiştir. Bu süreçte Ankara, Madrid, Amman, Köln, İstanbul, Boston, Michigan ve Arizona gibi pek çok yerde yaşamış; bu çeşitlilik, eserlerinde sıkça işlenen kültürel kimlik, aidiyet ve yabancılaşma temalarının temelini oluşturmuştur. Eğitim hayatı da bu hareketli yaşamın bir yansıması olarak farklı şehirlerde şekillenmiştir: İlkokulu Ankara’da Kubilay İlkokulu’nda (1982), ortaokulu Madrid’de Runnymede College’da (1986), liseyi ise Ankara Atatürk Anadolu Lisesi’nde (1989) tamamlamıştır.
Elif Şafak, lisans eğitimini Orta Doğu Teknik Üniversitesi (ODTÜ) Uluslararası İlişkiler Bölümü’nde tamamlamış (1994) ve ardından aynı üniversitede Kadın Çalışmaları ve Cinsiyet Ana Bilim Dalı’nda yüksek lisans yapmıştır. Yüksek lisans tezi, Bektaşi ve Mevlevi Düşüncesi Kapsamında İslam’da Kadın Kurgusunun Parçalanması başlıklı çalışmasıyla Sosyal Bilimler Derneği tarafından ödüllendirilmiştir (1996). Doktorasını ise ODTÜ Siyaset Bilimi Bölümü’nde Türk Modernleşmesi ve Erkeklik Söylemleri teziyle tamamlamıştır (2004). Akademik kariyeri boyunca Türkiye, ABD ve İngiltere’de çeşitli üniversitelerde dersler vermiş; Bilgi Üniversitesi’nde “Osmanlı Tarihi”, “Türkiye ve Kültürel Kimlikler” ve “Kadın ve Yazmak” gibi konularda araştırma görevlisi olarak çalışmıştır. 2003-2004 yıllarında Michigan Üniversitesi’nde misafir öğretim görevlisi olarak bulunmuş, 2018’de ise Oxford Üniversitesi’nde Karşılaştırmalı Avrupa Edebiyatı Weidenfeld Kürsüsü’ne misafir öğretim üyesi olarak seçilmiştir. Oxford/St. Anne’s College onursal üyesi olan Şafak, ayrıca Bard College’dan fahri doktora unvanı almıştır. Halen Arizona Üniversitesi’nde çalışmalarını sürdürmektedir.
Elif Şafak’ın edebiyat dünyasına girişi, 1994’te yayımlanan Kem Gözlere Anadolu adlı hikâye kitabıyla olmuştur. Anadolu’nun mitolojik ve tarihî unsurlarını masalsı bir üslupla işleyen bu eser, yazarın kendi ifadesiyle “ham” bulunmuş ve yeniden basılmamıştır. İlk romanı Pinhan (1997), çift cinsiyetli bir dervişin Osmanlı dönemindeki yolculuğunu mistik bir anlatımla ele alır ve 1998 Mevlânâ Büyük Ödülü’nü kazanır. Ardından yayımlanan Şehrin Aynaları (1999), 17. yüzyılda din değiştiren bir Musevi gencin hikâyesini tarihî bir kurguyla işlerken, Mahrem (2000) postmodern yapısıyla dikkat çeker ve Türkiye Yazarlar Birliği Ödülü’nü alır. Mahrem, çok katmanlı yapısı ve “görmek” eyleminin insan hayatındaki rolünü vurgulayan kurgusuyla eleştirmenlerden övgü toplasa da, bazılarınca karmaşık bulunmuştur.
Şafak’ın geniş kitlelere ulaşması, 2002’de yayımlanan Bit Palas ile başlar. 1960’lar Türkiyesi’nde bir apartman sakinlerinin hayatını konu alan roman, çok katmanlı anlatımıyla dikkat çeker. İngilizce yazılan ve Türkçeye çevrilen Araf (2004), ABD’de eğitim gören Türk bir öğrencinin kimlik bunalımını sade bir üslupla işler. 2006’da yayımlanan Baba ve Piç, Türk ve Ermeni ailelerin iç içe geçmiş hikâyelerini ele alır ve “Türklüğü aşağıladığı” iddiasıyla TCK 301’den dava açılmasına yol açar; ancak Şafak, yeterli delil bulunamaması nedeniyle beraat eder. Bu olay, yazarın hem Türkiye’de hem de yurtdışında tanınırlığını artırır.
2007’de otobiyografik bir eser olan Siyah Süt, Şafak’ın annelik ve yazarlık arasındaki çatışmalarını yalın bir dille aktarır. 2009’da yayımlanan Aşk ise Türk yayıncılık tarihine damga vurur; Mevlana ve Şems’in tasavvufî ilişkisiyle günümüz Boston’ında bir kadının aşk arayışını birleştiren roman, kısa sürede 1 milyona yakın satarak rekor kırar ve 2019’da BBC’nin Dünyamızı Şekillendiren 100 Roman listesine girer.
Şafak’ın eserleri, 2010’lardan itibaren uluslararası alanda daha geniş yankı bulur. İskender (2011), bir töre cinayeti ekseninde göçmenlik ve doğu-batı çatışmasını işlerken, Ustam ve Ben (2013) Mimar Sinan’ın hayatını tarihî bir kurguyla ele alır; ancak bazı eleştirmenler tarafından yazarın en zayıf eseri olarak nitelendirilir. Havva’nın Üç Kızı (2016), feminist bir bakış açısıyla inanç ve ataerkil toplum temalarını işler ve yılın en çok okunan romanlarından biri olur. 2019’da yayımlanan On Dakika Otuz Sekiz Saniye, kalbi duran bir hayat kadınının son anlarını anlatır; Blackwell Yılın Kitabı Ödülü’nü kazanır, Booker Ödülü finalisti olur ve The Economist ile The Times gibi prestijli yayınlarda övülür.
Son yıllarda Şafak, deneme türüne de yönelmiştir. Bölünmüş Bir Dünyada Akıl Sağlığımızı Nasıl Koruruz (2022), modern dünyanın kaosunda bireysel dinginliği arar. Kayıp Ağaçlar Adası (2023) ise Kıbrıslı bir ailenin hikâyesini bir incir ağacının perspektifinden anlatarak doğa-insan ilişkisine odaklanır ve Costa Roman, Women’s ve RSL Ondaatje ödüllerinde finalist olur.
Elif Şafak, 2010’da Fransa’nın Chevalier de l’Ordre des Arts et des Lettres nişanıyla ödüllendirilmiş, eserleri 54 dile çevrilmiştir. Penguin, Random House gibi yayınevleri tarafından yayımlanan romanları, The New York Times, The Guardian gibi yayınlarda eleştiri konusu olmuştur. 2017’de Margaret Atwood ile birlikte Future Library projesine seçilmiş, Politico tarafından dünyayı iyileştirecek 12 kişiden biri olarak gösterilmiştir. TEDGlobal konuşmaları 9 milyon izlenmeye ulaşmış, Royal Society of Literature’da başkan yardımcılığı yapmıştır. 2021’de Halldór Laxness Uluslararası Edebiyat Ödülü’nü kazanmıştır.
2005’te gazeteci Eyüp Can ile evlenen Şafak’ın iki çocuğu, Şehrazat Zelda ve Emir Zahir, bulunmaktadır. Londra ve İstanbul’da yaşayan yazar, eserlerini hem Türkçe hem İngilizce kaleme alır. Mistisizm, tarih, kimlik ve kadınlık gibi temaları işleyen Şafak, çok katmanlı anlatımıyla tanınır; ancak bazı eleştirmenler, eserlerini fazla popülist ya da yüzeysel bulmuştur. Buna karşın, geniş okur kitlesi ve uluslararası ödülleri, onun edebiyattaki etkisini tartışılmaz kılmaktadır.
Elif Şafak, akademik birikimi, çok kültürlü geçmişi ve edebi üretkenliğiyle, Türk edebiyatını dünyaya taşıyan önemli bir figür olarak değerlendirilmektedir. Eserleri, hem övgü hem de eleştiri alarak edebiyat dünyasında canlı bir tartışma alanı oluşturmayı sürdürmektedir.
Elif Şafak’ın edebiyat dünyasına girişi 1994’te yayımlanan ilk eseriyle başlar ve bugüne kadar roman, hikâye, deneme ve çocuk kitabı türlerinde çok sayıda eser üretmiştir. Eserleri hem Türkçe hem İngilizce yazılmış, 54 dile çevrilmiş ve Penguin, Random House gibi prestijli yayınevleri tarafından yayımlanmıştır. Aşağıda, Şafak’ın tüm kitapları yayın sırasına göre maddeler halinde listelenmiştir:
Henüz Tartışma Girilmemiştir
"Elif Şafak" maddesi için tartışma başlatın
Eğitim ve Akademik Kariyer
Edebi Kariyerin Başlangıcı ve İlk Eserler
Yükseliş ve Tartışmalar
Uluslararası Başarı ve Son Dönem Eserleri
Uluslararası Tanınırlık
Kişisel Hayat ve Yazım Tarzı
Ödülleri
Notlar
Kitapları
Bu madde yapay zeka desteği ile üretilmiştir.