Köken

Arapça ḥcb kökünden gelen ḥicāb (حجاب) kelimesinden alınmıştır. Sözcük, “örtmek, gizlemek, saklamak” anlamındaki ḥacaba (حجب) fiilinin fiʿāl vezninde mastarıdır. Arapça’da temel olarak “perde, örtü” anlamlarını taşırken, Türkçede anlam alanı genişleyerek utanma ve manevî engel anlamlarını da kazanmıştır.

Tarihî Kullanım

Kelime Türkçede en erken dönemlerden itibaren hem somut hem soyut anlamlarıyla kullanılmıştır.

• 14. yüzyılda “perde” anlamıyla,
• Aynı yüzyılda “utanma” anlamıyla metinlerde yer almıştır.

Bu kullanım çeşitliliği, hicâbın hem fizikî hem de psikolojik ve metafizik bir kavram olarak yerleştiğini göstermektedir.

Kullanım Alanları

• Günlük dil: Utanma, çekinme, mahcubiyet
• Edebiyat: Mecazî perde, araya giren engel
• Tasavvuf: Kul ile ilâhî hakikat arasındaki mânevî perde
• Eski tıp literatürü: Organlar arası zar yapıları
• Dinî-düşünsel metinler: İnsan idrakini sınırlayan engel kavramı