Kadyanda

Kadyanda Antik Kenti, Güneybatı Anadolu’da, antik Likya bölgesinin kuzeydoğusunda, bugünkü Muğla ili Fethiye ilçesine bağlı Üzümlü Mahallesi sınırları içinde yer alan antik kenttir. Deniz seviyesinden yaklaşık 900 metre yükseklikte, sarp bir dağın yamacına kurulmuş olan kent, topoğrafik konumu itibarıyla hem savunma hem de gözlem açısından stratejik bir yerleşim karakteri taşır. Kent, özellikle Helenistik ve Roma dönemlerinde gelişme göstermiştir. Doğal çevresiyle uyumlu mimari düzenlemeler, Kadyanda'nın kentleşme dinamikleri açısından önemli bir örnek teşkil eder.

Tarihi

Kentin adı, Likçe yazıtlarda “Xadawãndã” biçiminde geçmekte olup bu ad Grekçeye uyarlanarak “Kadyanda” şeklinde kullanılmıştır. Arkeolojik ve epigrafik bulgular, Kadyanda’nın M.Ö. 5. yüzyıldan itibaren yerleşim gördüğünü göstermektedir. Yüzey araştırmalarında ele geçen erken dönem seramik parçaları, yerleşimin daha da eskiye uzanabileceğini düşündürmektedir​.

Kadyanda'nın tarihsel gelişimi, özellikle Helenistik ve Roma dönemlerinde yoğun bir kentleşme süreciyle karakterizedir. Helenistik dönemde inşa edilen agora, tiyatro, meclis binası ve stadion gibi kamusal yapılar, kentin bu dönemde sosyal, politik ve sportif işlevlerini kurumsal düzeyde yerine getirdiğini göstermektedir. Roma döneminde bu yapıların bir kısmı yenilenmiş, yeni hamam yapıları ve su sistemleri inşa edilmiştir. Bu süreçte Kadyanda'nın mimari yapısı anıtsallaşmış ve kent, bölgedeki diğer Likya kentleriyle benzer şekilde imparatorluk sistemine entegre olmuştur​.

Bizans döneminde kentte dini işlevli yapılar öne çıkmıştır. Özellikle bazilika tipi yapıların varlığı, Hristiyanlığın bölgede kurumsallaştığını ve Kadyanda'nın bu yeni dönemde bir piskoposluk merkezi olmasa da yerel düzeyde dini yapılanma içinde yer aldığını düşündürmektedir. Bu dönemde kentin işlevi kısmen değişmiş, kamusal alanlar dini merkezlere dönüşmüş ve savunma önceliği artmıştır​.

Kadyanda, geç antik çağdan itibaren önemini yavaş yavaş kaybetmeye başlamış ve ortaçağ sonrasında terk edilmiştir. Bugün kentte görülebilen mimari kalıntılar, bu uzun tarihsel sürecin fiziksel izlerini taşımakta; hem Likçe yazıtlarla belgelenen yerel kimliğini hem de Helenistik, Roma ve Bizans dönemlerine ait katmanlı kentleşme izlerini bir arada sunmaktadır. Yapılan yüzey araştırmaları, kentin tarihsel sürekliliğini ortaya koyarken, bölgedeki diğer Likya yerleşimleriyle olan ilişkilerini anlamaya da katkı sağlamaktadır.

Kentsel Doku ve Mimari Yapılar

Kadyanda, sarp yamaca uyum sağlayacak şekilde teraslandırılmış bir yerleşim planına sahiptir. Kentin merkezinde agora, meclis binası (bouleuterion), tiyatro, atletizm alanı (stadion), hamam yapıları, nekropol alanları ve çeşitli tapınaklar yer almaktadır. Yapılar genellikle düzgün kesme taşlarla inşa edilmiştir ve Helenistik ile Roma dönemi mimarlık özelliklerini yansıtır.

Tiyatro

Yaklaşık 2.000 kişilik oturma kapasitesine sahip tiyatro, yamaca yaslanmış olarak inşa edilmiştir. Oturma sıraları (cavea) günümüze oldukça iyi durumda ulaşmıştır. Sahne binası (scaena) büyük ölçüde yıkılmış olmakla birlikte, tiyatronun genel planı izlenebilir durumdadır.

Agora ve Bouleuterion

Kent merkezinde yer alan agora, ticaret ve sosyal hayatın odak noktasıdır. Hemen yanında bulunan bouleuterion ise, kentin yönetimsel işlevlerini yerine getirdiği düşünülen bir yapıdır. Her iki yapı da çok katmanlı kentsel organizasyonun bir parçası olarak değerlendirilir.

Stadion

Kadyanda’nın dikkat çeken yapılarından biri olan stadion, 180 metre uzunluğunda olup yamaca paralel şekilde inşa edilmiştir. Seyirci oturma yerleri doğrudan kayaya oyulmuş durumdadır. Stadionun varlığı, kentte sportif faaliyetlerin kurumsal biçimde düzenlendiğini göstermektedir​.

Hamam ve Su Yapıları

Roma dönemine tarihlenen hamam yapısı, ılıklık, sıcaklık ve soğukluk bölümleriyle klasik Roma hamam mimarisini yansıtmaktadır. Kentte ayrıca su sarnıçları ve su yollarına ait kalıntılar da bulunmaktadır. Bu yapılar, su kaynaklarının sınırlı olduğu yüksek bir coğrafyada sürdürülebilir yaşamın nasıl organize edildiğine dair ipuçları sunar.

Nekropol ve Mezar Tipleri

Kentin çevresindeki nekropol alanlarında Likya tipi lahit mezarları, kaya mezarları ve tonozlu mezar yapıları yer almaktadır. Mezar mimarisi, Likya geleneği ile Roma etkisinin sentezini yansıtmaktadır. Bazı mezarlarda yazıtlar ve kabartma bezemeler dikkat çekicidir.

Koruma Durumu ve Arkeolojik Faaliyetler

Kadyanda’da yapılan yüzey araştırmaları ve temizlik çalışmalarıyla birçok yapı gün yüzüne çıkarılmıştır. Ancak henüz tam kapsamlı bir kazı çalışması yürütülmemiştir. Kentin doğal topoğrafyası ve bitki örtüsü, yapıları kısmen koruma altına almakla birlikte, bazı alanlarda tahribat da gözlenmektedir. Yerel idare ve ilgili kurumlar tarafından gerçekleştirilen sınırlı ölçekli koruma uygulamaları dışında, arkeolojik belgeleme ve planlama çalışmaları ağırlıklı olarak yüzey araştırmaları düzeyindedir​.