Dünya Karşılıksız İyilik Günü, bir kişiye yardım ederken ödül, çıkar, beğeni veya teşekkür beklemeden yapılan iyiliğin değerini hatırlatmayı amaçlayan bir farkındalık günüdür. Bu günün odağı, “iyilik” davranışını bir “ticaret” gibi değil; vicdan, merhamet, sorumluluk ve insan onuru ile ilişkilendirilen bir değer olarak ele almaktır. 

📅 Ne zaman?

Her yıl 24 Ocak tarihinde, çeşitli “özel günler” takvimlerinde Dünya Karşılıksız İyilik Günü olarak yer alır.

^{Yapay zeka ile oluşturulmuştur.}

“Karşılıksız” kavramına bakalım:

Karşılıksız iyilik;

• “Bana ne kazandırır?” demeden,
• Görünür olma (alkış/like) amacı gütmeden,
• İyiliği bir pazarlığa çevirmeden
• yapılan prosocial (topluma yararlı) davranış türüdür.

Akademik dilde iyilik; yardım etme, paylaşma, iş birliği, empati gösterme, gönüllülük gibi davranışları kapsayan daha geniş bir “yardımseverlik/iyilikseverlik” alanının parçasıdır. Bu alan, çocuk gelişiminde sosyal-duygusal beceriler (empati, özdenetim, sorumluluk) ile yakından ilişkilidir.

Psikoloji ve sosyal bilimler açısından neden önemlidir?

Karşılıksız iyilik, hem bireysel hem toplumsal düzeyde etki üretir:

1) Bireysel düzey (benlik ve ruh sağlığı)

• İyilik yapmak; kişinin iyi oluşunu, aidiyet ve anlam duygusunu destekler.
• “Sırf doğru olduğu için” yapılan davranışlar, çocuğun içsel motivasyonunu güçlendirir: çocuk, iyiliği ödül için değil değer olduğu için yapmayı öğrenir.

2) İlişkisel düzey (sınıf iklimi ve akran ilişkileri)

• Karşılıksız iyilik, sınıfta güven ve saygı iklimini artırır.
• Akran zorbalığına karşı koruyucu bir sınıf kültürü oluşmasına yardımcı olur (dışlama yerine kapsayıcılık).

3) Toplumsal düzey (dayanışma ve sosyal sermaye)

• Toplumda küçük iyilikler bir “iyilik halkası” oluşturur: bir iyilik, başka bir iyiliği tetikleyebilir (“iyilik bulaşıcıdır” fikri). Bu düşünce, değerler eğitiminde sık kullanılan bir çerçevedir. 

🌿 İyilik anlayışı

Türk-İslam kültüründe iyilik, yalnızca “yardım” değil; ahlâkî bir duruş olarak ele alınır. İyilik insan onuru, sorumluluk bilinci, fayda/maslahat ve toplumsal yarayı iyileştirme ile birlikte düşünülür.

Çocuklar karşılıksız iyiliği nasıl yapabilir?

Çocuklar için karşılıksız iyilik, “büyük işler” değil; günlük, yapılabilir, güvenli davranışlardır:

• Arkadaşına materyal paylaşmak (kalem/silgi/kitap)
• Yeni gelen öğrenciyi oyuna dahil etmek
• Sınıf düzenine katkı (çöpü atmak, sırayı toplamak)
• Bir arkadaşının duygusunu fark edip yanında olmak (“İyi misin?” demek)
• Evde aile bireylerine yardım etmek (sofraya su koymak, oyuncak toplamak)

Bu örneklerin ortak noktası: görünür ödül değil, içten niyet ve sorumluluk.

^{Yapay zeka ile oluşturulmuştur.}

Değerler Eğitimi Kazanımları

Bu gün kapsamında öğrencilerin aşağıdaki kazanımları edinmesi hedeflenir:

1. Kavramsal farkındalık: İyilik, yardımseverlik, empati ve karşılıksızlık kavramlarını ayırt eder.
2. Ahlâkî muhakeme: “Doğru davranış”ın yalnız ödül için yapılmadığını; niyet ve sorumluluk boyutunu tartışır.
3. Sosyal-duygusal beceri: Duyguları tanıma, başkasının ihtiyacını fark etme, uygun yardım teklif etme becerisini geliştirir.
4. Sınıf iklimi: Paylaşma, iş birliği, kapsayıcılık davranışlarıyla sınıf ortamına katkı sunar.
5. Davranışa dönüşüm: “İyilik niyeti”ni somut eyleme dönüştürerek küçük ama sürdürülebilir iyilik planı yapar (ör. “haftada 2 iyilik”). 

Sınıf İçinde Karşılıksız İyilik Kavramını Konuşmak

A) Anlama ve kavramlaştırma

1. “Karşılıksız” ne demektir? Bir örnek söyleyebilir misin?
2. Bir iyilik yaptığımızda “teşekkür” güzel bir şeydir; peki iyiliği teşekkür almak için yapmak doğru mudur? Neden?

B) Empati ve sosyal farkındalık

1. Bir arkadaşın üzgünse, ona nasıl yaklaşmalısın? “Yardım etmek” her zaman bir şey vermek midir?
2. Birine yardım ederken, onun onurunu nasıl koruruz? (Örneğin: alay etmeden, başkalarının yanında mahcup etmeden.)

C) Davranış ve sınıf kültürü

1. Sınıfımızda “iyilik zinciri” kurmak istesek, hangi davranışlarla başlayabiliriz?
2. Bir iyiliği kimse görmezse, o iyilik yine de “iyilik” midir? Neden?

D) Değerlendirme ve yansıtma

1. Bugün bir iyilik yapsan, günün sonunda kendinde hangi duyguyu fark edebilirsin?
2. İyiliğin “bulaşıcı” olması ne demektir? Bunun sınıfta bir örneğini düşündün mü?

Bu gün için güvenli ve uygulanabilir sınıf etkinliği önerileri

• Gizli İyilik Kartları: Her öğrenci kura ile bir arkadaşına küçük bir iyilik yapar; gün sonunda “ne yaptım?”ı isim vermeden yazar. (Ödül yok; amaç farkındalık.)
• İyilik Gözlem Panosu: “Bugün sınıfta hangi iyilikleri gördük?” panosu; “gösteriş”e kaçmaması için davranışlar genel yazılır (isim yok).
• Empati Rol Kartları: “Yalnız kalan öğrenci”, “eşyasını unutan öğrenci”, “üzgün öğrenci” gibi durum kartlarıyla doğru yaklaşım çalışılır