El-Battânî Kimdir?

📘 Erken Yaşamı ve Eğitimi

El-Battânî, genç yaşta bilimle ilgilenmeye başladı. Matematik, astronomi ve geometri gibi konulara ilgi duydu. Bilgiye olan merakı sayesinde iyi eğitim aldı ve zamanla çok yetenekli bir gözlemci oldu. En önemli çalışmalarını Rakka ve Şam civarında yaptı.

🔭 Bilime Katkıları

El-Battânî, gökyüzünü incelemek için çeşitli aletler kullandı ve çok hassas gözlemler yaptı. Özellikle Güneş'in ve Ay'ın hareketlerini çok doğru bir şekilde ölçtü. Onun hesapları sayesinde yılın uzunluğu daha doğru bir şekilde bilinir hale geldi. Trigonometriyi geliştirerek, sinüs ve tanjant gibi kavramları kullanmaya başladı. Bu yenilikler matematik ve gökbilimi çok ileriye taşıdı.

📚 Eserleri

El-Battânî’nin en ünlü eseri “Zîcü's-Sâbî” adlı yıldız cetvelidir. Bu eserde gezegenlerin hareketleri, Güneş ve Ay tutulmaları gibi olaylar hesaplanmıştır. Bu kitap, hem İslam dünyasında hem de Orta Çağ Avrupası’nda uzun yıllar boyunca kullanılmıştır.

🔎 Buluşları ve Başarıları

- Yılın uzunluğunu 365 gün, 5 saat, 46 dakika ve 24 saniye olarak hesaplamıştır. Bu hesap günümüz değeriyle neredeyse aynıdır!

- Trigonometriyi geliştirmiş, sinüs (sin) ve tanjant (tan) hesaplamalarını tanıtmıştır.

- Güneş tutulmalarını önceden hesaplayabilmiştir.

- Gezegenlerin hareketlerini çok hassas bir şekilde çizelgelemiştir.

📚 Kaynakça

·      TÜBİTAK Bilim Genç. "El-Battânî Kimdir?" Bilim Genç, 20 Mayıs 2025. Erişim: 21 Mayıs 2025. https://bilimgenc.tubitak.gov.tr/makale/el-battani-kimdir

·      Fazlıoğlu, İhsan. "Battânî, Muhammed b. Câbir." TDV İslâm Ansiklopedisi, 1992. Erişim: 21 Mayıs 2025. https://islamansiklopedisi.org.tr/battani-muhammed-b-cabir