Arakan Soykırımı

Alıntıla
kure star outline

Konum

Arakan (Rakhine) Eyaleti, Myanmar

Hedeflenen Grup

Rohingya Müslümanları

Fail

Myanmar Ordusu

Radikal Budist gruplar

Hukuki Temel

1982 Vatandaşlık Yasası

Uluslararası Tanımlama

Soykırım, Etnik Temizlik

Sığınma Merkezi

Kutupalong Mülteci Kampı

Devam Eden Yargı Süreçleri

UAD (Uluslararası Adalet Divanı): Gambiya - Myanmar Soykırım Davası

UCM (Uluslararası Ceza Mahkemesi): Soruşturma süreci

Mevcut Sığınmacı Nüfusu

Bangladeş'te 936.000'in üzerinde (Cox's Bazar / Kutupalong Kampı)

Arakan Soykırımı, Myanmar'ın Arakan eyaletindeki Rohingya Müslümanlarına yönelik işlenen insanlık suçlarını kapsamaktadır. Bu süreç; halka uygulanan sistematik baskıyı, şiddeti, zorla yerinden edilmeyi ve kitlesel katliamları ifade etmektedir. 1970'li yıllarda Arakan bölgesinde yaklaşık 2 milyon Müslüman'ın yaşadığı tahmin edilmektedir. Ancak Myanmar'ın, 1948 yılında İngiltere'den bağımsızlığını kazanmasının ardından Budist merkezli bir devlet yapılanmasına gitmesi, bölgedeki Müslüman azınlıklar üzerinde çeşitli hak ihlallerini beraberinde getirmiştir.


Bu ihlaller, 1982 yılında kabul edilen Vatandaşlık Yasası ile hukuki bir boyuta taşınmış; Arakanlı Müslümanların vatandaşlık hakları ellerinden alınmış ve resmî olarak "devletsiz" (vatansız) sayılmışlardır. Vatandaşlık haklarının reddedilmesiyle birlikte serbest dolaşım, eğitim, evlilik, mülkiyet edinme ve nüfus kontrolü gibi alanlarda kısıtlamalara maruz kalan Rohingyalar; etnik ve dinî çatışmaların hedefi hâline gelmiştir. Uluslararası Adalet Divanı (UAD), 19 Kasım 2026 tarihinde verdiği kararla Myanmar'ın Kuzey Arakan Eyaleti'nde Rohingyalara karşı soykırım işlediğine hükmetmiş ve tarihinde ilk kez bir devleti soykırımdan sorumlu tutmuştur.【1】

Tarihsel Arka Plan

Arakan Soykırımı'nın tarihsel arka planı, yüzyıllar boyunca şekillenen siyasal, toplumsal ve hukuki gelişmelere dayanmaktadır. Arakan bölgesi, tarih boyunca farklı etnik ve dinî toplulukların yaşadığı, Bengal Körfezi ile Güneydoğu Asya arasında yer alan bir coğrafya olmuştur. Bu konumuyla erken dönemlerden itibaren Arap tüccarları, denizciler ve Müslüman seyyahlarla temas kurulmuş; İslamiyet bölgeye deniz ticaret yolları aracılığıyla ulaşmıştır. Müslüman topluluklar farklı dönemlerde Arakan'a yerleşmiş, zaman içerisinde yerli halkın bir bölümü İslamiyet'i benimsemiş ve bölgedeki Müslüman nüfus artmıştır.

Arakan'daki Katliamı Durdurun Çağrısı (Anadolu Ajansı)


15. yüzyılda kurulan Mrauk-U Devleti, Arakan tarihinde bir dönüm noktası olmuştur. Bengal Sultanlığı'nın desteğiyle yeniden tahta çıkan Narameikhla'nın Müslüman olduktan sonra Süleyman Şah adını alması ve 1430 yılında Mrauk-U Hanedanı'nı kurmasıyla birlikte bölgede yeni bir dönem başlamıştır.【2】


Bu süreçte Arakan, Güneydoğu Asya'nın ticaret merkezlerinden biri hâline gelmiş; farklı etnik ve dinî toplulukların bir arada yaşadığı, ticaretin geliştiği ve İslam kültürünün yaşandığı bir bölge olmuştur.


1784 yılında Burma Krallığı'nın Arakan'ı işgal etmesiyle bölgenin siyasal ve toplumsal yapısı değişmiştir. İşgal sonrasında Müslüman nüfus üzerindeki baskılar artmış, bölgenin idari yapısı yeniden şekillenmiş ve demografik dengeler değişmeye başlamıştır.【3】


Ardından İngiliz sömürge yönetimi döneminde Arakan'ın Britanya Hindistanı'nın bir parçası hâline gelmesi, nüfus hareketlerini hızlandırmış ve ilerleyen yıllarda Rohingyaların kökenine ilişkin tartışmaların temelini oluşturmuştur. Myanmar yönetimi Rohingyaları sömürge döneminde Bengal'den gelen göçmenler olarak tanımlarken, Rohingyalar ise bölgedeki tarihsel varlıklarının eski dönemlere dayandığı belirtmiştir.【4】


Myanmar'ın 1948 yılında bağımsızlığını kazanmasının ardından etnik kimlik ve vatandaşlık meseleleri ülkenin temel siyasal sorunlarından biri hâline gelmiştir. Özellikle 1962 askerî darbesinden sonra uygulanan milliyetçi politikalar, Rohingyaların etnik kimliklerinin tanınmaması ve kamusal yaşamdan dışlanmaları sonucunu doğurmuştur.【5】Nitekim hareket özgürlüğünün sınırlandırılması, kamu hizmetlerine erişimin zorlaştırılması ve siyasal hakların kısıtlanması, ilerleyen yıllarda yaşanacak kitlesel insan hakları ihlallerinin zeminini hazırlamıştır.


Bu sürecin önemli noktalarından biri, 1982 yılında kabul edilen Myanmar Vatandaşlık Yasası olmuştur. Söz konusu düzenlemeyle Rohingyalar resmî vatandaşlık kapsamı dışında bırakılmış ve vatansız hâle gelmiştir. Bunun sonucunda eğitim, sağlık, çalışma, mülkiyet edinme ve serbest dolaşım gibi temel haklara erişimleri sınırlandırılmıştır.

2012 ve 2017 Olayları

2012 yılında Arakan Eyaleti'nde yaşanan olaylar, Arakan'da bir Budist kadına tecavüz edildiği iddiasının ardından başlamış, söz konusu olayın Rohingya Müslümanlarına mal edilmesi üzerine bölgede Budist gruplar ile Müslümanlar arasında şiddet olayları meydana gelmiştir.【6】Takip eden süreçte güvenlik güçlerinin müdahaleleri ve yaşanan çatışmalar sonucunda 5 bin yerleşim yeri tahrip edilmiş, bin kişi hayatını kaybetmiş ve binlerce Rohingya yaşadıkları yerleri terk etmek zorunda kalmıştır.【7】 2012 yılında yaşanan bu olaylar, ayrımcılık ve hak ihlallerini görünür hâle getirirken, Rohingya nüfusunun hareket özgürlüğü, barınma, güvenlik ve temel kamu hizmetlerine erişimi üzerindeki kısıtlamaları artırmıştır.


2012 sonrasında Arakan'da yaşayan Rohingyaların karşı karşıya kaldıkları güvenlik sorunları devam etmiş, hareket serbestisi üzerindeki sınırlamalar sürmüş ve çok sayıda kişi yaşadığı bölgeyi terk ederek Bangladeş başta olmak üzere komşu ülkelere yönelmiştir. Bu süreçte vatandaşlık haklarından yoksun bırakılmaları, eğitim ve sağlık hizmetlerine erişimde yaşanan güçlükler ile ekonomik imkânların daralması, zorunlu göç hareketlerini hızlandıran etkenler arasında yer almıştır. 2016 yılında gerçekleştirilen askeri operasyonlarda da 80 binden fazla Rohingya bölgeden kaçmak zorunda kalmıştır.

Arakanlı Müslümanlar (Anadolu Ajansı)


2017 yılında ise Arakan Sorunu insani bir krize dönüşmüştür. Ağustos 2017'de Arakan Rohingya Kurtuluş Ordusu (ARSA) tarafından Myanmar güvenlik noktalarına düzenlenen saldırıların ardından Myanmar ordusu bölgede "temizleme operasyonları" olarak adlandırılan operasyonlar başlatmıştır.【8】 Operasyonlar sırasında çok sayıda köy yakılmış veya tahrip edilmiş, siviller kitlesel şiddete maruz kalmış ve nüfus hareketleri yaşanmıştır. Yaşanan olaylar sonucunda 620 bin kişi Rohingya Bangladeş sınırını geçerek güvenli bölgelere sığınmıştır.【9】 Askeri operasyonlar nedeniyle Bangladeş'e sığınan Rohingyaların sayısı sonraki süreçte 730 binin üzerine çıkmıştır.


2017 sonrasında Rohingyaların çoğunluğu Myanmar'a geri dönememiş ve Bangladeş'teki sığınmacı kamplarında yaşamaya devam etmiştir. Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği verilerine göre Bangladeş'te yaşayan Rohingya nüfusunun 936 binin üzerine ulaştığı belirtilmiştir.【10】 BM verilerine göre Kasım 2026 itibarıyla Güney ve Güneydoğu Asya genelinde 1,3 milyondan fazla Rohingya yerinden edilmiş durumdadır ve bunların 1,2 milyonu Bangladeş'in Cox's Bazar bölgesindeki kamplarda yaşamaktadır.

Rohingya Krizi

Rohingya Krizi, Myanmar'ın Arakan (Rakhine) Eyaleti'nde yaşayan Rohingya Müslümanlarının maruz kaldıkları ayrımcılık, vatandaşlık hakkından mahrum bırakılma, sistematik insan hakları ihlalleri, kitlesel şiddet ve zorunlu göçler sonucunda ortaya çıkan insani, hukuki ve siyasi krizi ifade etmektedir. Kriz, Bangladeş başta olmak üzere çevre ülkeleri ve uluslararası toplumu etkileyen bölgesel ve küresel bir insani sorun hâline gelmiştir. Özellikle 2012 yılında Arakan Eyaleti'nde yaşanan toplumsal çatışmalar ve 2017 yılında Myanmar ordusunun başlattığı askerî operasyonlar, krizin aşamalarını oluşturmuştur.


Rohingya Krizi'nin temelinde, Rohingyaların Myanmar tarafından resmî etnik topluluklardan biri olarak kabul edilmemesi ve 1982 Myanmar Vatandaşlık Yasası ile vatandaşlık haklarının ortadan kaldırılması yer almaktadır. Vatandaşlık statüsünün kaybedilmesiyle birlikte Rohingyalar eğitim, sağlık, çalışma, mülkiyet edinme, seyahat etme ve siyasal yaşama katılma gibi temel haklardan mahrum bırakılmıştır. Hukuki statülerinin belirsiz hâle gelmesi, toplumun ekonomik ve sosyal yaşamdan dışlanmasına neden olmuş; devam eden ayrımcı uygulamalar, ilerleyen dönemlerde yaşanan kitlesel şiddet olaylarının zeminini hazırlamıştır.


Rohingya Krizi, uluslararası toplumun da gündemine taşınmıştır. Birleşmiş Milletler yaşanan olayları çeşitli açıklamalarında "etnik temizlik" olarak nitelendirmiş, hazırlanan bazı uluslararası raporlarda ise soykırım suçunun unsurlarına ilişkin değerlendirmelere yer verilmiştir.【11】 Kriz kapsamında uluslararası hukuk alanında da çeşitli süreçler başlatılmıştır. Uluslararası Ceza Mahkemesi, Rohingyaların Bangladeş'e zorla gönderilmesine ilişkin olaylar bakımından soruşturma sürecini başlatırken, Uluslararası Adalet Divanı'nda Myanmar aleyhine Soykırım Suçunun Önlenmesi ve Cezalandırılması Sözleşmesi kapsamında dava açılmıştır.【12】 Divan, 2026 yılında verdiği nihai kararla Myanmar'ın soykırım işlediğine hükmetmiştir.

Kutupalong Mülteci Kampı

Kutupalong Mülteci Kampı, Bangladeş'in Cox's Bazar bölgesinde yer alan ve Myanmar'ın Arakan Eyaleti'nden zorunlu göç etmek zorunda kalan Rohingya Müslümanlarına ev sahipliği yapan sığınmacı kampıdır.【13】 Kamp, ilk olarak 1992 yılında Arakan'dan Bangladeş'e yönelen sığınmacı akınları sırasında kullanılmaya başlanmış ancak özellikle Ağustos 2017'de başlayan kitlesel göçün ardından dünyanın en büyük sığınmacı yerleşimlerinden biri hâline gelmiştir. Kutupalong ve çevresindeki 11 kamp, yaklaşık 850 bin kişilik nüfusuyla dünyanın en büyük sığınmacı kampı olarak anılmıştır.【14】


2017 yılında Myanmar'da gerçekleştirilen askerî operasyonlar sonrasında yüz binlerce Rohingya, Naf Nehri'ni geçerek Bangladeş'e sığınmış ve çoğunluğu Kutupalong Kampı'na yerleştirilmiştir. Ancak Myanmar'dan kaçış, Rohingyalar açısından yaşanan sorunların sonu olmamış; yeni insani ve sosyal problemlerin başlangıcını oluşturmuştur.


Cox's Bazar'daki Kamplar (Anadolu Ajansı)

Kutupalong Mülteci Kampı'nda sorunların başında barınma koşulları gelmektedir. Sığınmacıların çoğunluğu, kendi imkânlarıyla bambu ve branda kullanarak geçici barınaklar inşa etmiş, kampın büyümesi nedeniyle altyapı hizmetleri yetersiz kalmıştır. Özellikle mart, nisan ve mayıs aylarında etkili olan muson yağmurları, tepeler üzerine kurulu kamplarda toprak kaymalarına neden olmakta ve her yıl çok sayıda barınağın zarar görmesine yol açmaktadır.


Kampta sağlık hizmetleri de yetersizlikler göstermektedir. Bölgeye seyyar hastaneler kurulmuş ve çeşitli sağlık hizmetleri sunulmuş olmasına rağmen, yüksek nüfus nedeniyle doktor, sağlık personeli, ilaç ve tıbbi malzeme ihtiyacı tam olarak karşılanamamaktadır. Olumsuz hava koşulları sağlık merkezlerine ulaşımı güçleştirirken, kalabalık yaşam alanları bulaşıcı hastalıkların yayılma riskini artırmaktadır.


Rohingya sığınmacılarının önemli bir kısmı Myanmar'da yaşadıkları şiddet, işkence, yakınlarını kaybetme ve zorunlu göç deneyimleri nedeniyle psikolojik travmalar yaşamaktadır.【15】 Özellikle kadınlar, çocuklar ve yaşlılar, kamp yaşamının kırılgan grupları arasında yer almakta; yetersiz yaşam koşulları bu grupların karşılaştığı güçlükleri artırmaktadır.


Kutupalong Kampı'nda insan ticareti ve güvenlik sorunları da dikkat çeken meseleler arasında yer almaktadır. Uzun süre belirsiz hukuki statüyle yaşayan, düzenli gelir elde edemeyen ve temel ihtiyaçlarını karşılamakta güçlük çeken bazı sığınmacılar, insan kaçakçılığı ve insan ticareti ağlarının hedefi hâline gelmektedir.


Kampta yaşayan sığınmacıların temel ihtiyaçlarının karşılanması amacıyla birçok ülke, uluslararası kuruluş ve sivil toplum örgütü yardım faaliyetleri yürütmektedir. Türkiye, 2017 yılından itibaren TİKA, Türk Kızılayı ve İHH İnsani Yardım Vakfı başta olmak üzere çeşitli kurumlar aracılığıyla bölgede insani yardım çalışmalarına katılan ilk ülkeler arasında yer almıştır.【16】 Ayrıca Bangladeş, Pakistan, Suudi Arabistan, Sınır Tanımayan Doktorlar (MSF), Birleşmiş Milletler Dünya Gıda Programı ve diğer uluslararası kuruluşlar tarafından gıda, sağlık, barınma ve temiz su alanlarında yardım faaliyetleri gerçekleştirilmiştir.【17】 Bu çalışmalar kapsamında seyyar hastaneler kurulmuş, bambudan barınaklar inşa edilmiş ve sınırlı da olsa temiz içme suyuna erişim sağlanmıştır.

1982 Myanmar Vatandaşlık Yasası

15 Ekim 1982 tarihinde yürürlüğe giren bu yasa ile Myanmar'daki vatandaşlık sistemi yeniden düzenlenmiş ve vatandaşlık hakkı, devlet tarafından resmî olarak tanınan etnik topluluklara mensup olma esasına bağlanmıştır. Rohingyalar, Myanmar yönetimi tarafından ülkenin resmî etnik grupları arasında kabul edilmediğinden, yasanın yürürlüğe girmesiyle birlikte vatandaşlık haklarından mahrum bırakılmıştır.


Yasanın uygulanmasıyla birlikte Rohingyalar hukuken "yabancı" veya "vatansız" konumuna düşmüş, daha önce sahip oldukları birçok temel hak ve kamu hizmetine erişim imkânını kaybetmiştir. Vatandaşlık statüsünün ortadan kaldırılması yalnızca hukuki bir değişiklik olmamış; eğitim, sağlık, çalışma, mülkiyet edinme, serbest dolaşım ve siyasal yaşama katılım gibi temel hakların kullanılmasını da etkilemiştir. Resmî kimlik belgelerine sahip olamayan çok sayıda Rohingya, günlük yaşamın hemen her alanında idari kısıtlamalarla karşı karşıya kalmıştır.


Yasa sonrasında Rohingyaların ülke içerisinde serbest şekilde seyahat etmeleri sınırlandırılmıştır. Bir yerleşim yerinden başka bir bölgeye gidebilmek için resmî izin alma zorunluluğu getirilmiş, birçok bölgede kontrol noktaları oluşturulmuş ve hareketleri güvenlik güçleri tarafından denetlenmiştir.


Vatandaşlık hakkının kaldırılması, aile hayatını da doğrudan etkilemiştir. Rohingyaların evlenebilmeleri için resmî makamlardan izin almaları zorunlu hâle getirilmiş, bazı bölgelerde çocuk sahibi olmaya yönelik çeşitli sınırlamalar uygulanmıştır. 【18】


1982 Yasası sonrasında kamu hizmetlerine erişim de kısıtlanmıştır. Rohingyaların devlet okullarında eğitim görmeleri zorlaşmış, yükseköğretime devam etmeleri engellenmiş ve sağlık hizmetlerinden eşit şekilde yararlanmaları mümkün olmamıştır. Çalışma hayatına katılım, mülkiyet edinme ve kamu görevlerinde bulunma gibi birçok hak da vatandaşlık statüsüne bağlı olduğundan, Rohingyalar ekonomik ve sosyal yaşamın dışına itilmiştir.


Uluslararası Adalet Divanı, 2026 yılında verdiği kararda 1982 Vatandaşlık Yasası'nın ve diğer politikaların kasten ayrımcı olduğunu ve Arakanlı Müslümanları savunmasız bıraktığını tespit etmiştir.【19】

Uluslararası Yargı Süreci

Arakan'da Rohingya Müslümanlarına yönelik gerçekleştirilen saldırılar ve ağır insan hakları ihlalleri, uluslararası hukuk mekanizmalarının harekete geçmesine neden olmuştur. Özellikle 2017 yılında yaşanan kitlesel göçün ardından uluslararası kuruluşlar, devletler ve insan hakları örgütleri tarafından Myanmar'da meydana gelen olayların uluslararası hukuk kapsamında değerlendirilmesi yönünde çeşitli girişimler başlatılmıştır. Bu süreçte işlenen suçların belgelenmesi, delillerin korunması ve sorumluların uluslararası yargı organları önünde hesap vermesini sağlamaya yönelik çalışmalar yürütülmüştür.

Myanmar'daki Arakanlı Müslümanlar (Anadolu Ajansı)


Birleşmiş Milletler bünyesinde oluşturulan Uluslararası Myanmar Bağımsız Soruşturma Misyonu (Independent International Fact-Finding Mission on Myanmar), Arakan'da meydana gelen olayları incelemek amacıyla araştırmalar gerçekleştirmiştir. Misyon tarafından hazırlanan raporlarda, Rohingya Müslümanlarına yönelik öldürme, zorla yerinden etme, köylerin yakılması, cinsel şiddet ve diğer ağır insan hakları ihlallerine ilişkin çok sayıda bulguya yer verilmiştir.【20】


Uluslararası Adalet Divanı (UAD) nezdinde ise Myanmar aleyhine ayrı bir yargı süreci yürütülmüştür. Gambiya tarafından Soykırım Suçunun Önlenmesi ve Cezalandırılması Sözleşmesi kapsamında açılan davada, Myanmar'ın Rohingya Müslümanlarına yönelik eylemlerinin soykırım sözleşmesini ihlal ettiği iddia edilmiştir.【21】Gambiya, Divan'dan Myanmar'ın 1948 Soykırım Sözleşmesi'ni ihlal ettiğine hükmetmesini, Rohingyalara yönelik hukuka aykırı eylemlere son verilmesini ve soykırımdan sorumlu olanların cezalandırılmasını sağlamasını talep etmiştir. Myanmar ise operasyonlarının ARSA'nın polis noktalarına düzenlediği saldırılara karşılık olarak yürütüldüğünü savunmuştur.【22】


Divan, 23 Ocak 2020'de Myanmar'a yönelik geçici tedbir kararı almış, 22 Temmuz 2022'de ise Myanmar'ın ön itirazlarını reddetmiştir. 11 ülkenin müdahil olduğu davada esasa ilişkin duruşmalar 12-29 Ocak 2026 tarihlerinde gerçekleştirilmiştir.【23】

Uluslararası Adalet Divanı'nın Soykırım Kararı

Uluslararası Adalet Divanı, 19 Kasım 2026 tarihinde Lahey'deki Barış Sarayı'nda açıkladığı kararla Myanmar'ın Kuzey Arakan Eyaleti'nde Rohingyalara karşı soykırım işlediğine hükmetmiştir. Davanın açılmasından yedi yıl sonra verilen karar, Divan'ın tarihinde bir devleti soykırımdan sorumlu tuttuğu ilk karar olmuştur. Karar aynı zamanda Holokost'tan bu yana uluslararası bir mahkemenin soykırım suçunun işlendiğine hükmettiği dördüncü karar niteliği taşımaktadır. Uluslararası mahkemeler daha önce yalnızca 1994 Ruanda Soykırımı, 1995 Srebrenitsa katliamı ve 1970'lerin sonunda Kamboçya'da Kızıl Kmerler tarafından işlenen vahşet bakımından soykırımı tanımıştır.【24】


Kararı yaklaşık üç saat süren bir oturumda okuyan Divan Başkanı Yuji Iwasawa, Divan'ın 9'a karşı 6 oyla Myanmar'ın "Soykırım Sözleşmesi'nden kaynaklanan yükümlülüklerini ihlal ederek Kuzey Arakan Eyaleti'nde Rohingya grubuna karşı soykırım işlediğine" hükmettiğini açıklamıştır.【25】 Soykırıma ilişkin temel hükümde lehte oy kullananlar Başkan Iwasawa, yargıçlar Hilary Charlesworth, Leonardo Brant, Juan Manuel Gómez Robledo, Sarah Cleveland, Bogdan Aurescu, Dire Tladi, Mahmoud Hmoud ile Gambiya'nın atadığı geçici yargıç Navi Pillay olmuştur. Başkan Yardımcısı Julia Sebutinde, yargıçlar Peter Tomka, Ronny Abraham, Xue Hanqin, Georg Nolte ve Myanmar'ın atadığı geçici yargıç Claus Kreß ise bu hükme muhalefet etmiştir.【26】

Divan'ın Tespitleri

Divan, Arakanlı Müslümanların Soykırım Sözleşmesi kapsamında korunan ayrı bir etnik grup olduğunu tespit etmiştir. Iwasawa, kararın okunması sırasında "Divan, Myanmar güvenlik güçlerinin binlerce Rohingya sivili öldürdüğünü, yaygın cinsel şiddet eylemleri ile çocuklara yönelik aşırı şiddet eylemleri gerçekleştirdiğini ve büyük gruplar halinde Bangladeş'e kaçmaya çalışan Rohingyalara saldırdığını tespit etmektedir." ifadelerini kullanmıştır. Divan, Myanmar güvenlik güçlerinin 2017'de yaklaşık 10 bin kişiyi öldürdüğünün delillerle sabit olduğunu kaydetmiştir.


Kararda Myanmar ordusunun temizleme operasyonları sırasında erkeklere ve erkek çocuklarına yönelik toplu infazlar gerçekleştirdiği, Rohingya kadınlarına karşı yaygın tecavüz ve cinsel şiddet uyguladığı ve yüzlerce köyü yakıp yıktığı belirtilmiştir. Divan, operasyonların seçici olduğunu ve özellikle Arakanlı Müslümanları hedef aldığını, yalnızca Arakanlı Müslümanların yerleşim yerlerinin boşaltılıp yakıldığını ve doğrudan infazlar yapıldığını kaydetmiştir. Karara göre Arakanlı Müslüman köylerinin yaklaşık yüzde 40'ı yıkılmış ve bu yerlere hızla başka topluluklar yerleştirilmiştir. Divan, bu durumun Arakanlı Müslümanlara "dönecek yeriniz yok" mesajı verdiğini belirtmiştir.


Divan, çok sayıda küçük çocuğun öldürüldüğünü ve çocukların hedef alınmasının Arakanlı Müslüman olmaları dışında bir gerekçeyle açıklanamayacağını vurgulamıştır. Kararda Kıdemli General Min Aung Hlaing'in ve ordunun sosyal medyada koordineli biçimde nefret söylemi yaydığı tespit edilmiş, bu söylemin üst düzey yetkililerden ya da devlet kurumlarından gelmesinin özellikle önem taşıdığı vurgulanmıştır.【27】


Divan, Myanmar'ın 2005-2018 döneminde getirdiği özel evlilik şartları, çocuk sayısı sınırlamaları ve cinsel şiddet yoluyla Arakanlı Müslümanların doğumlarını engellemeyi amaçladığına tamamen ikna olduğunu kaydetmiştir. Vatandaşlık ve seyahat kısıtlamalarının gıda ve ilaca erişimi engellediğini ve kamplardaki 100 binden fazla Arakanlı Müslümanın son derece yetersiz koşullarda yaşadığını tespit eden Divan, buna karşın grubu yok edecek yaşam koşullarının dayatıldığının kesin olarak kanıtlanamadığını belirtmiştir.

Soykırım Kastına İlişkin Değerlendirme

Divan, Myanmar'ın eylemlerine ilişkin "Myanmar'ın eylemlerini açıklayabilecek tek makul çıkarım, korunan grubun, yani Kuzey Arakan Eyaleti'ndeki Rohingya nüfusunun önemli bir kısmını yok etme kastıdır." değerlendirmesinde bulunarak soykırım için aranan hukuki eşiğin karşılandığına hükmetmiştir.【28】 Divan, Myanmar'ın operasyonların terörle mücadele amacı taşıdığı yönündeki savunmasının soykırım kastını dışlamadığını ve eylemlerin terörle mücadeleyle bağdaşmadığını kaydetmiştir.

Soykırımı Önleme ve Cezalandırma Yükümlülüklerinin İhlali

Divan, silahlı sivillerin askerî operasyonlara katılması nedeniyle Myanmar'ın soykırım riskini bilmesi gerektiğini belirterek Myanmar'ın soykırımı önleme yükümlülüğünü ihlal ettiğine hükmetmiştir. Divan ayrıca Myanmar'ın güvenlik güçleriyle birlikte hareket eden kişilerin soykırım işlemesini önleme, soykırımı ve Sözleşme'de sayılan diğer eylemleri cezalandırma ve Sözleşme'yi hayata geçirecek yasal düzenlemeleri yapma yükümlülüklerini ihlal ettiğine karar vermiştir. Myanmar'ın 23 Ocak 2020 tarihli geçici tedbir kararı kapsamında soykırım iddialarına ilişkin delillerin yok edilmesini önleme ve bunları koruma yükümlülüğünü de ihlal ettiği hükme bağlanmıştır.【29】


Kararda Myanmar'ın asker ve komutanlarını soykırım suçunun ağırlığıyla orantılı biçimde soruşturmadığı ve yargılamadığı, soykırımı iç hukukta ancak 2021'de suç olarak tanımladığı belirtilmiştir. Divan, Myanmar'ın delilleri büyük ölçüde yok ettiğini, BM'nin olgu bulma görevlileriyle iş birliği yapmadığını ve 2017 olaylarının etkili biçimde soruşturulmasını fiilen engellediğini de hatırlatmıştır.

İade ve Tazminat Yükümlülükleri

Divan, Myanmar'ın Arakanlı Müslümanların uğradığı zararları tazmin etmesi gerektiğine hükmetmiştir. Tazminatın kapsamı ilerleyen bir aşamada belirlenecek olup kararla birlikte Gambiya'nın Arakanlı Müslümanlar adına tazminat talep edebileceği belirtilmiştir.


Kararda Myanmar'dan Arakanlı Müslümanların yararına iade tedbirleri alması istenmiştir. Bu kapsamda Myanmar'ın hukuka aykırı eylemleri nedeniyle ülke içinde ya da yurt dışında yerinden edilen Arakanlı Müslümanların yaşadıkları yerlere güvenli, gönüllü ve onurlu biçimde dönmesi ve ailelerin yeniden bir araya gelmesi sağlanacaktır. İade tedbirleri arasında tüm mülklerin iadesi ya da hasar gören ortak mülklerin yerine konulması, kayıpların aranarak Arakanlı Müslümanların geleneklerine uygun şekilde yeniden defnedilmesi, fiziksel ve psikolojik rehabilitasyon ile Arakanlı Müslümanların zulme karşı korunması da yer almıştır.


Divan ayrıca Myanmar'ın Sözleşme'yi tam olarak uygulayacak yasal düzenlemeleri yaparak devam eden ihlallere son vermesine, 2017'deki operasyonlarla bağlantılı olarak Sözleşme'ye aykırı eylemler işlediğinden makul şüphe duyulan herkesi derhal ve etkili biçimde soruşturmasına ve gerekirse yargılayıp cezalandırmasına karar vermiştir. Divan, insan haklarına ilişkin yükümlülüklerde nihai hak sahiplerinin bireyler olduğunu ve burada söz konusu olan hakkın soykırıma maruz kalmama hakkı olduğunu vurgulamıştır. İhlallerin olağanüstü ağır olduğunu ve gruba karşı derinlere kök salmış bir düşmanlık bağlamında gerçekleştiğini kaydeden Divan, Myanmar'ın failleri soruşturmadığını, cezalandırmadığını ve zararların yaşandığını hâlâ inkâr ettiğini belirterek Myanmar'dan ihlallerin tekrarlanmayacağına dair teminat ve güvence vermesini istemiştir.

Kararın Hukuki Niteliği ve Etkileri

Uluslararası Adalet Divanı kararları kesin ve bağlayıcı olup temyiz yolu bulunmamaktadır.


Karar, Divan'ın on yılı aşkın bir süre sonra 1948 Soykırım Sözleşmesi'nin uygulanmasına ilişkin verdiği ilk büyük karar olmuştur. Kararın, Güney Afrika'nın 2023 yılında Gazze'deki soykırım iddiasıyla İsrail aleyhine açtığı dava başta olmak üzere Divan'da görülen diğer soykırım davaları için de emsal oluşturması beklenmektedir. Myanmar ve İsrail soykırım suçlamalarını reddetmekte ve güçlerinin silahlı grupların saldırılarına meşru biçimde karşılık verdiğini savunmaktadır. Myanmar hükümeti karara ilişkin ilk aşamada bir açıklama yapmamıştır.【30】

Uluslararası Tepkiler

Arakan'da yaşanan gelişmeler, özellikle 2012 ve 2017 yıllarında meydana gelen kitlesel şiddet olaylarının ardından uluslararası toplumun gündeminde yer bulmuştur. Rohingya Müslümanlarına yönelik saldırılar, zorunlu göç hareketleri ve ortaya çıkan insani kriz nedeniyle Birleşmiş Milletler, uluslararası kuruluşlar, devletler ve sivil toplum örgütleri tarafından çeşitli diplomatik, hukuki ve insani girişimlerde bulunulmuştur. Ancak bu girişimlere rağmen Rohingyaların güvenli biçimde ülkelerine geri dönüşünü sağlayacak kalıcı bir çözüm üretilememiştir.


Birleşmiş Milletler, Arakan'da yaşanan olaylara ilişkin yaptığı değerlendirmelerde Rohingya Müslümanlarının maruz kaldığı uygulamaların uluslararası insan hakları hukuku bakımından ciddi ihlaller içerdiğini belirtmiştir.【31】 Birleşmiş Milletler yetkilileri, yaşanan olayları çeşitli açıklamalarında "etnik temizlik" olarak nitelendirirken, ilerleyen süreçte hazırlanan bazı rapor ve değerlendirmelerde, yaşanan ihlallerin soykırım suçunun unsurlarını taşıyabileceğine yönelik tespitlere de yer verilmiştir.【32】


Birleşmiş Milletler'in faaliyetleri yalnızca hukuki ve diplomatik girişimlerle sınırlı kalmamış, Bangladeş'e sığınan Rohingyalara yönelik insani yardım faaliyetlerinin koordinasyonunda da rol üstlenmiştir. Özellikle Cox's Bazar bölgesindeki sığınmacı kamplarında barınma, gıda, temiz su, sağlık ve eğitim hizmetlerinin sürdürülmesi amacıyla Birleşmiş Milletler'e bağlı kuruluşlar ile çok sayıda uluslararası yardım kuruluşu ortak çalışmalar yürütmüştür.


Uluslararası insani yardım kuruluşları da Arakan'da yaşanan kriz sonrasında bölgede aktif rol üstlenmiştir. Özellikle sağlık hizmetleri, acil gıda yardımı, geçici barınma alanlarının oluşturulması, temiz su temini ve salgın hastalıklarla mücadele konularında çok sayıda uluslararası kuruluş faaliyet yürütmüştür.


Çeşitli devletler de Arakan'da yaşanan gelişmelere ilişkin farklı diplomatik tutumlar benimsemiştir. Bazı devletler Myanmar yönetimine yönelik yaptırım ve kınama kararları alırken, bazıları ise insani yardım faaliyetlerine ağırlık vermiştir. Bunun yanı sıra birçok uluslararası platformda Myanmar yönetimine yönelik soruşturmaların desteklenmesi ve sorumluların uluslararası hukuk önünde hesap vermesi yönünde çağrılar gerçekleştirilmiştir.

Kaynakça

Al Jazeera. “UN Top Court Finds Myanmar Killed 10,000 Rohingya as It Rules on Genocide.” Al Jazeera. Erişim 19 Kasım 2026. https://www.aljazeera.com/news/2026/11/19/un-top-court-finds-myanmar-killed-10000-rohingya-as-it-rules-on-genocide

Al-Monitor. “Top UN Court Finds Myanmar Committed Genocide Against Muslim Rohingya.” Al-Monitor. Erişim 19 Kasım 2026. https://www.al-monitor.com/originals/2026/11/top-un-court-finds-myanmar-committed-genocide-against-muslim-rohingya

Anadolu Ajansı. "'Arakan'da Müslümanlara soykırım yapılıyor'". Erişim 24 Temmuz 2026. https://www.aa.com.tr/tr/dunya/arakanda-muslumanlara-soykirim-yapiliyor/910921.

Anadolu Ajansı. "'Arakan'ın kuzeyinde sadece 150 bin Müslüman kaldı'". Erişim 24 Temmuz 2026. https://www.aa.com.tr/tr/dunya/arakanin-kuzeyinde-sadece-150-bin-musluman-kaldi/962032.

Anadolu Ajansı. "Arakan Soykırımı Davası UAD'de görülmeye başlandı". Erişim 24 Temmuz 2026. https://www.aa.com.tr/tr/ayrimcilikhatti/ayrimcilik/arakan-soykirimi-davasi-uadde-gorulmeye-baslandi/1828800.

Anadolu Ajansı. "Arakan'daki 'katliamı durdurun' çağrısı" Youtube Video. Yayınlanma tarihi: 28 Ağustos 2017. Erişim 24 Temmuz 2026. https://www.youtube.com/watch?v=480raxgBs6Q&t=43s

Anadolu Ajansı. "Arakan'daki 'katliamı durdurun' çağrısı". Erişim 24 Temmuz 2026. https://www.aa.com.tr/tr/dunya/arakandaki-katliami-durdurun-cagrisi/895367.

Anadolu Ajansı. "BM'den Arakan'da 'soykırım' açıklaması: Kimse soykırımı inkar edebilir mi?" Erişim 24 Temmuz 2026. https://www.aa.com.tr/tr/dunya/bmden-arakanda-soykirim-aciklamasi-kimse-soykirimi-inkar-edebilir-mi/990043.

Anadolu Ajansı. "Myanmar'da Arakanlı Müslümanların topraklarını terk etmesinin üzerinden 5 yıl geçti". Erişim 24 Temmuz 2026. https://www.aa.com.tr/tr/dunya/myanmarda-arakanli-muslumanlarin-topraklarini-terk-etmesinin-uzerinden-5-yil-gecti/2668171.

Anadolu Ajansı. “Uluslararası Adalet Divanı, Myanmar'ın Arakanlı Müslümanlara Karşı Soykırım İşlediğine Hükmetti.” Anadolu Ajansı. Erişim 19 Kasım 2026. https://m.aa.com.tr/tr/dunya/uluslararasi-adalet-divani-myanmarin-arakanli-muslumanlara-karsi-soykirim-isledigine-hukmetti/4130579

BBC. "Arakanlı Müslümanlar: Bizi öldürün ama kaçtığımız Myanmar’a geri göndermeyin". Erişim 24 Temmuz 2026. https://www.bbc.com/turkce/articles/c0xnjw31nxeo.

Günarslan, Hüseyin. “Arakan Rohingya Müslümanlarının Tarihine Genel Bakış: Geçmişlerini Yok Sayma Çabaları ve Tarihsel Dışlanmaları”. İslam Medeniyeti Araştırmaları Dergisi 5 (2): 316-348. Erişim 24 Temmuz 2026. https://dergipark.org.tr/en/pub/imad/article/810265.

Moroğlu, Melike. "Çatışmaların Barışçıl Yollarla Çözümü: Birleşmiş Milletler ve Arakan Sorunu." Yüksek lisans tezi, Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi, 169 s. Erişim 24 Temmuz 2026. https://acikerisim.comu.edu.tr/server/api/core/bitstreams/6e044cf1-e5cf-4ffe-b25b-e739df9491cf/content.

Çakan, Varis.“Rohingya Müslümanları Ve Arakan Soykırımı”. Asya Araştırmaları Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi 2 (1): 38-56. Erişim 24 Temmuz 2026. https://dergipark.org.tr/en/pub/asyar/article/457056.

Çakmak, Serdar. “Sığınmacı ve Mülteci Sorunu: Arakanlı Müslümanlar Örneği”. Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi SBE Dergisi 12 (3): 1887-1196. Erişim 24 Temmuz 2026. https://dergipark.org.tr/tr/pub/nevsosbilen/article/1141047.

Dipnotlar

  • [1]

    Anadolu Ajansı, “Uluslararası Adalet Divanı, Myanmar'ın Arakanlı Müslümanlara Karşı Soykırım İşlediğine Hükmetti”, Anadolu Ajansı, erişim 19 Kasım 2026.
    https://m.aa.com.tr/tr/dunya/uluslararasi-adalet-divani-myanmarin-arakanli-muslumanlara-karsi-soykirim-isledigine-hukmetti/4130579

  • [2]

    Hüseyin Günarslan, “Arakan Rohingya Müslümanlarının Tarihine Genel Bakış: Geçmişlerini Yok Sayma Çabaları ve Tarihsel Dışlanmaları”, İslam Medeniyeti Araştırmaları Dergisi 5 (2): 323, erişim 24 Temmuz 2026. https://dergipark.org.tr/en/pub/imad/article/810265.

  • [3]

    Günarslan, “Arakan Rohingya Müslümanlarının Tarihine Genel Bakış: Geçmişlerini Yok Sayma Çabaları ve Tarihsel Dışlanmaları”, 318.

  • [4]

    Serdar Çakmak, “Sığınmacı ve Mülteci Sorunu: Arakanlı Müslümanlar Örneği”, Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi SBE Dergisi 12 (3): 1889, erişim 24 Temmuz 2026, https://dergipark.org.tr/tr/pub/nevsosbilen/article/1141047.

  • [5]

    Günarslan, “Arakan Rohingya Müslümanlarının Tarihine Genel Bakış: Geçmişlerini Yok Sayma Çabaları ve Tarihsel Dışlanmaları”, 339.

  • [6]

    Günarslan, “Arakan Rohingya Müslümanlarının Tarihine Genel Bakış: Geçmişlerini Yok Sayma Çabaları ve Tarihsel Dışlanmaları”, 341.

  • [7]

    Günarslan, “Arakan Rohingya Müslümanlarının Tarihine Genel Bakış: Geçmişlerini Yok Sayma Çabaları ve Tarihsel Dışlanmaları”, 340.

  • [8]

    Melike Moroğlu, "Çatışmaların Barışçıl Yollarla Çözümü: Birleşmiş Milletler ve Arakan Sorunu." Yüksek lisans tezi, Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi, 76 , erişim 24 Temmuz 2026, https://acikerisim.comu.edu.tr/server/api/core/bitstreams/6e044cf1-e5cf-4ffe-b25b-e739df9491cf/content.

  • [9]

    Günarslan, “Arakan Rohingya Müslümanlarının Tarihine Genel Bakış: Geçmişlerini Yok Sayma Çabaları ve Tarihsel Dışlanmaları”, 341.

  • [10]

    Anadolu Ajansı, "Myanmar'da Arakanlı Müslümanların topraklarını terk etmesinin üzerinden 5 yıl geçti", erişim 24 Temmuz 2026, https://www.aa.com.tr/tr/dunya/myanmarda-arakanli-muslumanlarin-topraklarini-terk-etmesinin-uzerinden-5-yil-gecti/2668171.

  • [11]

    Moroğlu, "Çatışmaların Barışçıl Yollarla Çözümü: Birleşmiş Milletler ve Arakan Sorunu." s. 81.

  • [12]

    Moroğlu, "Çatışmaların Barışçıl Yollarla Çözümü: Birleşmiş Milletler ve Arakan Sorunu." 119.

  • [13]

    Çakmak, “Sığınmacı ve Mülteci Sorunu: Arakanlı Müslümanlar Örneği”, 1888.

  • [14]

    Çakmak, “Sığınmacı ve Mülteci Sorunu: Arakanlı Müslümanlar Örneği”, 1892-1893.

  • [15]

    Çakmak, “Sığınmacı ve Mülteci Sorunu: Arakanlı Müslümanlar Örneği”, 1893.

  • [16]

    Çakmak, “Sığınmacı ve Mülteci Sorunu: Arakanlı Müslümanlar Örneği”, 1889.

  • [17]

    Çakmak, “Sığınmacı ve Mülteci Sorunu: Arakanlı Müslümanlar Örneği”, 1892.

  • [18]

    Çakmak, “Sığınmacı ve Mülteci Sorunu: Arakanlı Müslümanlar Örneği”, 1888.

  • [19]

    Anadolu Ajansı, “Uluslararası Adalet Divanı, Myanmar'ın Arakanlı Müslümanlara Karşı Soykırım İşlediğine Hükmetti”

  • [20]

    Moroğlu, "Çatışmaların Barışçıl Yollarla Çözümü: Birleşmiş Milletler ve Arakan Sorunu." 108-109.

  • [21]

    Moroğlu, "Çatışmaların Barışçıl Yollarla Çözümü: Birleşmiş Milletler ve Arakan Sorunu." 119.

  • [22]

    Al Jazeera, “UN’s Top Court Finds Myanmar Guilty of Genocide Against Rohingya”, Al Jazeera, erişim 19 Kasım 2026.
    https://www.aljazeera.com/news/2026/11/19/un-top-court-finds-myanmar-killed-10000-rohingya-as-it-rules-on-genocide

  • [23]

    Anadolu Ajansı, “Uluslararası Adalet Divanı, Myanmar'ın Arakanlı Müslümanlara Karşı Soykırım İşlediğine Hükmetti”

  • [24]

    Al-Monitor, “Top UN Court Finds Myanmar Committed Genocide Against Muslim Rohingya”, Al-Monitor, erişim 19 Kasım 2026.
    https://www.al-monitor.com/originals/2026/11/top-un-court-finds-myanmar-committed-genocide-against-muslim-rohingya

  • [25]

    Al Jazeera, “UN’s Top Court Finds Myanmar Guilty of Genocide Against Rohingya”

  • [26]

    Anadolu Ajansı, “Uluslararası Adalet Divanı, Myanmar'ın Arakanlı Müslümanlara Karşı Soykırım İşlediğine Hükmetti”

  • [27]

    Anadolu Ajansı, “Uluslararası Adalet Divanı, Myanmar'ın Arakanlı Müslümanlara Karşı Soykırım İşlediğine Hükmetti”

  • [28]

    Al-Monitor, “Top UN Court Finds Myanmar Committed Genocide Against Muslim Rohingya”

  • [29]

    Anadolu Ajansı, “Uluslararası Adalet Divanı, Myanmar'ın Arakanlı Müslümanlara Karşı Soykırım İşlediğine Hükmetti”

  • [30]

    Al-Monitor, “Top UN Court Finds Myanmar Committed Genocide Against Muslim Rohingya”

  • [31]

    Anadolu Ajansı, "'Arakan'ın kuzeyinde sadece 150 bin Müslüman kaldı'", erişim 24 Temmuz 2026, https://www.aa.com.tr/tr/dunya/arakanin-kuzeyinde-sadece-150-bin-musluman-kaldi/962032.

  • [32]

    Anadolu Ajansı, "Arakan Soykırımı Davası UAD'de görülmeye başlandı", erişim 24 Temmuz 2026. https://www.aa.com.tr/tr/ayrimcilikhatti/ayrimcilik/arakan-soykirimi-davasi-uadde-gorulmeye-baslandi/1828800.

Ayrıca Bakınız

Yazarın Önerileri

Sen de Değerlendir!

0 Değerlendirme

Yazar Bilgileri

Avatar
YazarNursena Şahin24 Temmuz 2026 14:27
Katkı Sağlayanlar
Katkı Sağlayanları Gör
Katkı Sağlayanları Gör

Tartışmalar

Henüz Tartışma Girilmemiştir

"Arakan Soykırımı" maddesi için tartışma başlatın

Tartışmaları Görüntüle

İçindekiler

  • Tarihsel Arka Plan

    • 2012 ve 2017 Olayları

  • Rohingya Krizi

  • Kutupalong Mülteci Kampı

  • 1982 Myanmar Vatandaşlık Yasası

  • Uluslararası Yargı Süreci

  • Uluslararası Adalet Divanı'nın Soykırım Kararı

    • Divan'ın Tespitleri

    • Soykırım Kastına İlişkin Değerlendirme

    • Soykırımı Önleme ve Cezalandırma Yükümlülüklerinin İhlali

    • İade ve Tazminat Yükümlülükleri

    • Kararın Hukuki Niteliği ve Etkileri

  • Uluslararası Tepkiler

Bu madde yapay zeka desteği ile üretilmiştir.