İstanbul Deniz Müzesi

İstanbul Deniz Müzesi, denizcilik tarihine ait eserlerin toplandığı, korunduğu ve sergilendiği bir müzedir. İstanbul Boğazı'nın kıyısında, Beşiktaş'ta bulunur. Koleksiyonunda saltanat kayıkları, 17. yüzyıldan kalma bir kadırga, gemi modelleri, deniz haritaları ve seyir aletleri yer alır. Müze, Deniz Kuvvetleri Komutanlığı'na bağlıdır.

Müze, denizcilik tarihine ait nesneleri toplar, korur, kayıt altına alır ve ziyaretçilere sergiler. Bu nesneler arasında gemiler ve gemi modelleri, haritalar, seyir aletleri, belgeler, denizci kıyafetleri ve sancaklar bulunur. Böylece denizciliğin geçmişte nasıl yapıldığı, yazılı kaynakların yanı sıra somut nesneler üzerinden de izlenebilir. Müze, Türkiye'de kurulan ilk askerî müzedir.

^{İstanbul Deniz Müzesi (}Kültür Portal⁾

Müze, 31 Ağustos 1897'de Kasımpaşa'daki Tersane-i Âmire'nin içinde kuruldu. Kuruluş emrini dönemin Bahriye Nazırı (Denizcilik Bakanı) Bozcaadalı Hasan Hüsnü Paşa verdi; müzeyi kurma işini Amiral Ârif Hikmet Paşa ile Yüzbaşı Süleyman Nutkî Bey üstlendi. İlk adı "Müze ve Kütüphane İdaresi" idi; kuruluşundan itibaren hem eserler hem de kitaplar bir arada toplandı.

Koleksiyon 1933'te tersanenin içindeki nakkaşhâne binasına taşındı. Müze bu yıllarda bugün kullanılan adını, yani "Deniz Müzesi" adını aldı.

İkinci Dünya Savaşı sırasında İstanbul'un savaştan zarar görme ihtimaline karşı, koleksiyonun bir bölümü Ankara, İzmit ve Niğde gibi şehirlere taşındı. Savaştan sonra, 1946'da eserler İstanbul'a geri getirildi. Müze 27 Eylül 1948'de "Deniz Müzesi ve Arşivi Müdürlüğü" adıyla yeniden ziyarete açıldı. 27 Eylül, Preveze Deniz Zaferi'nin yıl dönümüdür.

Müze 1961'de Beşiktaş İskele Meydanı'na, Barbaros Hayreddin Paşa Anıtı'nın yanındaki binaya taşındı. 1970'te saltanat kayıklarının sergilendiği Tarihî Kayıklar Galerisi ziyarete açıldı.

Koleksiyonun korunması ve daha geniş bir alanda sergilenmesi için yeni bir sergi binası yapıldı. Müze 4 Ekim 2013'te bu binada ziyarete açıldı. Eski tarihî binanın onarımı 2018'de tamamlandı.

Müzede yirmi binden fazla eser bulunur. Eserler dört ana sergi salonunda ve temalara göre düzenlenmiş odalarda sergilenir. Koleksiyonun tamamı aynı anda sergilenmez.

Padişahların ve ailelerinin kısa deniz yolculuklarında ve törenlerde kullandığı kayıklara saltanat kayığı denir. Müzede 14 saltanat kayığı bulunur. Boyları 15 ile 32 metre arasında değişen bu kayıklarda fildişi, sedef ve abanoz gibi malzemelerle yapılmış süslemeler yer alır.^【1】

Kadırga, yelkenden çok kürek gücüyle ilerleyen bir gemi türüdür. Müzedeki kadırga bir maket değil, 17. yüzyıldan günümüze ulaşmış bir gemidir. Uzunluğu 39,64 metredir ve 24 çift küreği vardır; gemiyi hareket ettirmek için 144 kürekçi aynı anda kürek çekerdi.^【2】

^{İstanbul Deniz Müzesi (}Anadolu Ajansı⁾

Uydu sistemleri kullanılmadan önce denizciler yönlerini pusula ve çeşitli seyir aletleriyle buluyordu. Müzede bu aletlerin örnekleri sergilenir. Portolan denen eski deniz haritaları da koleksiyonda yer alır. Portolanlar, limanlar arasındaki mesafeleri ve deniz yollarını gösteren, elle çizilmiş haritalardır.

Müzeyi gezen bir çocuk, sergideki her nesne üzerinden farklı bir bilgiye ulaşabilir.

Tarihî kadırganın yanında bir geminin kürek gücüyle nasıl hareket ettiğini görebilirsin: 24 çift kürek, 144 kürekçi ve bu kişilerin aynı anda kürek çekmesini sağlayan bir düzen.

Saltanat kayıklarında ahşap işçiliğini, sedef ve fildişi kakma tekniklerini yakından inceleyebilirsin. Portolan haritalarda kıyı çizgilerinin nasıl çizildiğini bugünkü haritalarla karşılaştırabilirsin. Pusula ve seyir aletlerinin yanında ise denizcilerin yön bulmak için hangi yöntemleri kullandığını öğrenebilirsin.

Sergideki nesneler birbirini tamamlar: bir gemi modeli gemi yapımını, yanındaki harita ticaret yollarını, bir denizci kıyafeti ise bu yollarda çalışan insanların günlük hayatını gösterir. Böylece müze gezisi, tek tek nesneleri tanımanın yanı sıra denizcilik tarihinin bütünü hakkında da fikir verir.