15 Temmuz Darbe Girişiminde İçişleri Bakanlığı

Yaklaşık yarım yüzyıldır Türkiye'nin sosyo-politik ajandasında sözde dini referanslar üzerinden kendisine toplumsal ve kamusal bir varlık ve meşruiyet zemini üreten, sosyolojik bünyesi itibariyle sıkı bir cemaatsel yapıya haiz olan FETÖ/PDY silahlı terör örgütü, üyelerini bahsi geçen sisteme bütünüyle sadakat prensibi çerçevesinde doktrine etmiş, yapı üyelerinin ahlâk ve hukuk dışı her türlü eylemini amaçları doğrultusunda mübah görmüştür.^【1】

Bu bağlamda FETÖ/PDY silahlı terör örgütü dış kabuğuyla dinî bir hizmet faaliyeti gibi hareket etse de aslında karanlık yüzü ile siyasî, ideolojik ve ekonomik amaçları bulunan bir “menfaat şebekesi”, aynı anda 15 Temmuz’la birlikte hain karakteri gün yüzüne çıkmış olan bir “terör örgütü”dür.^【2】

FETÖ, sui generis yapısı ve  sosyo-ekonomik, sosyo-politik, sosyo-psikolojik bir çok öğeyi içinde barındırması, ezoterik kültist bir yapısı olması, üyelerinin terör örgütüne adanmışlık seviyeleri, takiye yaparak kripto elemanları vasıtasıyla uyuyan hücrelere dönüşmeleri, kendi çıkarları için diğer tüm terör örgütler ya da yabancı istihbarat örgütleri ile işbirliği yapabilmeleri ve kısaca amaca ulaşmak için her yolu mubah saymalarından dolayı ülkemiz için en öncelikli güvenlik tehditlerinin başında gelmektedir.

Karanlık amaçlarına ulaşmak adına 15 Temmuz 2016 tarihinde gerçekleştirdikleri hain darbe girişimi neticesinde maalesef 253 vatandaşımız şehit, 2.740 vatandaşımız da yaralanmış olmakla birlikte başta vatandaşlarımız olmak üzere tüm kurumlarımızın topyekûn, kararlı ve kahramanca duruşları sonucunda hain darbe girişimi püskürtülmüştür.

FETÖ gibi gizlilik ve takiye üzerinden hareket eden bir örgütün tarihçesinin bütün veçheleriyle ve sağlıklı bir şekilde ortaya çıkarılabilmesi oldukça güçtür. Fethullah Gülen liderliğindeki yapılanma, 2013 yılı sonlarına değin başta “Cemaat” ve “Gülen Cemaati” olmak üzere, “Fethullah Gülen Cemaati”, “Fethullahçı Yapılanma”, “Fethullah Gülen Örgütü”, “Camia”, “Hizmet Hareketi”, “Gönüllüler Hareketi” vb. ifadelerle anılmış, 2013 senesinde seçilmiş hükümete karşı düzenlenen 17-25 Aralık yargısal darbe girişiminin ardından ise örgütlenmenin özüne, amaçlarına, karakteristiğine ve eylemlerine daha uygun analitik ve teknik tanım ve ifadeler kullanılarak “Paralel Devlet Yapılanması (PDY)” ve “Fethullahçı Terör Örgütü (FETÖ)” olarak anılmaya başlanmıştır.^【3】

Örgüt elebaşı Fethullah Gülen tarafından FETÖ/PDY silahlı terör örgütünün ideolojik ve fikri temelleri 1960’lı yıllarının ikinci yarısından sonra atılmakla birlikte 1970’li yıllara değin Yeni Asya Grubu içerisinde faaliyette bulunan Gülen, bu tarihten itibaren İzmir’de görev yaptığı sırada çevresine topladığı kişilerle dini simgeleri istismar etmek suretiyle örgütün çekirdek kadrosunu oluşturmuştur.^【4】

Örgüt elebaşı Gülen faaliyetlerini öncelikle öğrenciler ve genç kesimler üzerinde yoğunlaştırmış ve zamanla etkilediği sempatizanlar aracılığıyla kendi adıyla anılan örgütü faaliyete geçirmiştir.  İslami düşünceleri topluma yayma görüntüsü veren, dönemsel denge ve koşullara göre kendisini modifiye eden sözde lider Gülen, din, siyaset ve para üçgeninde etkinliğini artırarak adı geçen örgütünü geliştirmiş ve farklı dini çevreleri etkilemiştir. 1990’lı yıllardan başlamak üzere ülke dışına açılmaya başlayan FETÖ/PDY silahlı terör örgütü, hızlı bir büyüme ile 160 ülkede faaliyet göstermeye başlamıştır.^【5】

FETÖ/PDY silahlı terör örgütü ortaya çıktığı 1970’li yıllardan 2010 yı­lına kadar siyasetten uzak durma politikası güt­müş, devlet ve siyasi iktidarlar ile ilişkilerini dengede tutma ve muhalefet etmemeyi temel prensip olarak benimsemiştir.^【6】

Uzunca bir süre kendisini özellikle “yerli” ve “muhafazakâr” olarak tanıtmaya çalışan FETÖ/PDY silahlı terör örgütü, 2010 yılından sonraki dönemi kapsayan Mavi Marmara baskını, dershanelerin kapatılması, MİT Müsteşarı Hakan Fidan’ın ifadeye çağrılması gibi kırılma noktalarında görüldüğü üzere taban tabana zıt denilebilecek kesimlerle iş birliğine gitmiştir. 2013 yılının ikinci yarısı (Gezi Parkı protestoları ve 17-25 Aralık darbe girişimi) ve 2014’ün başları ise 15 Temmuz 2016 kalkışmasına giden yolda FETÖ/PDY silahlı terör örgütü mensuplarının ayak seslerinin en güçlü şekilde duyulduğu dönem olmuştur.^【7】

Adı geçen örgütün seçilmiş ve meşru iktidarı kanunsuz yollarla devirme stratejisi ilk olarak 7 Şubat 2012 tarihinde MİT Müsteşarı ile eski Müsteşar ve Müsteşar Yardımcısının İstanbul Özel Yetkili Savcılığınca şüpheli sıfatıyla ifadeye çağrılması girişimi sonucunda açığa çıkmıştır. Bu girişim yargı ve polis içine sızmış, FETÖ mensubu yapıların seçilmiş iradeye karşı yaptıkları ilk yasa dışı hamle olmuştur. FETÖ/PDY silahlı terör örgütü daha sonra 2013 yılının Mayıs ayında Gezi protestolarının da merkezinde yer almış, gösterilerin başlamasına neden olan çadır yakma hadisesi ve gösterileri provoke eden polisin şiddet kullanma talimatının polis içindeki FETÖ/PDY silahlı terör örgütü unsurları tarafından gerçekleştirildiği ortaya çıkmıştır.^【8】

Ayrıca FETÖ/PDY silahlı terör örgütü, 17-25 Aralık 2013 tarihlerinde birbiriyle alakasız dosyaları birleştirip kamuoyuna 'yolsuzluk' diye sunarak siyasete darbe vurmak istemiştir. 17-25 Aralık darbe girişimi; isimsiz ihbar mektuplarıyla başlatılmış, isimsiz ihbarlarla soruşturma açılması ve bunların delil yapılması kanunda suç olmasına rağmen FETÖ'cü savcılar, aldıkları emir doğrultusunda operasyon talimatı vermiştir.^【9】

Bu girişimlerle istediği amaçlara ulaşmayan terör örgütü, bu kez daha büyük çaplı bir ihanetle devlete ve millete saldırmış; TSK’ya sızdırdığı mensupları vasıtasıyla askeri darbe planını uygulamaya koymuştur. 15 Temmuz 2016 tarihinde Fetullahçı Terör Örgütünün ülke genelinde gerçekleştirmeye çalıştığı darbe girişimi, güvenlik güçleri ve vatandaşlarımızın kahramanca direnişi sayesinde engellenmiştir. Darbe girişimi neticesinde aralarında güvenlik güçlerimizin de bulunduğu 253 vatandaşımız şehit olmuş ve 2.740 vatandaşımız da yaralanmıştır.^【10】

FETÖ; dini istismar ederek İslam diniyle alakası olmayan yeni bir siyasi, ekonomik ve toplumsal düzen kurmayı amaçlayan bir örgüttür. Dini söylemleri araçsallaştıran FETÖ, özellikle eğitim, medya, finans ve bürokrasi gibi alanlarda örgütlenerek toplumun farklı kesimlerine sızmış, baskı, şantaj, tehdit, suikast, kumpas, casusluk, kara para aklama, kamuya sızma gibi pek çok suç teşkil eden faaliyette bulunarak 15 Temmuz 2016 hain darbe girişimiyle ise milletimizin egemenlik haklarına ve demokrasimize doğrudan ve açıktan bir saldırı gerçekleştirmiştir.^【11】

FETÖ, örgüt yapılanmasının deşifre olmaması ve devletin örgüt yapısını çözmekte zorlanması için dikey yapılanmanın dışında hücre tipinde yatay olarak da örgütlenmiştir. Hücreler, genellikle en fazla beş kişiden oluşmakta ve bir abiye/ablaya bağlı olmaktadır. Ayrıca her hücre abi veya ablası da bir başka hücrede yer almaktadır.^【12】

FETÖ/PDY mensuplarınca “Kâinat İmamı” ve “Mehdi" olarak kabul edilen Fetullah Gülen’in liderliğini yaptığı örgüt; Danışman Kadrosu, Kıta İmamları, Ülke İmamları, Bölge İmamları, İl İmamları, İlçe İmamları, Esnaf İmamları, Semt imamları, Ev İmamları üzerinden örgütlenmiş ve tabana yayılmıştır. Kıta, ülke, bölge, şehir, ilçe, semt ve ışık evi sorumlularının yanı sıra kamuda (Bakanlıklar ve taşra teşkilatları, yerel yönetimler, üniversiteler, kamu iktisadi teşebbüsleri) ve özel sektörde (Hukuk büroları, bilişim şirketleri, muhasebe firmaları vb.) faaliyet kurumlarının her birinin başına örgüt tarafından "İmam" olarak adlandırılan, ilgili kurumların hiyerarşik yapıları dışında sorumlular atanmaktadır. Kurumsal imamların genelde kurumun dışından olması söz konusu olmakla birlikte; her kurumun ayrıca kendi içerisinden sorumlu imamları da olabilmektedir. Bunlar kurum imamına karşı sorumludurlar. Mülkiye, Emniyet, TSK, MİT ve Yargı içerisinde faaliyet gösteren imamlar ise ayrı bir yapılanma içerisinde yer almakta, bu yapılanmada yer alanlar, devletin hassas kuramlarında görev yapmaları nedeniyle takip edilmemek için diğer örgüt mensuplarına nazaran daha fazla önlemler almakta ve teknolojinin iletişim konusunda sağladığı imkânlardan kontrollü bir seviyede istifade etmektedirler.^【13】

FETÖ Türkiye için en öncelikli güvenlik sorunlarının başında, belki de sui generis yapısından dolayı en başında gelmektedir. Şüphesiz ki bütün terör örgütleri ülke için güvenlik tehdidi olmakla birlikte FETÖ’nün güvenlik, sosyo-ekonomik, sosyo-politik, sosyo-psikolojik bir çok öğeyi içinde barındırması, ezoterik kültist bir yapısı olması, üyelerinin terör örgütüne adanmışlık seviyeleri, takiye yaparak kripto elemanları vasıtasıyla uyuyan hücrelere dönüşmeleri, kendi çıkarları için diğer tüm terör örgütler ya da yabancı istihbarat örgütleri ile işbirliği yapabilmeleri ve kısaca amaca ulaşmak için her yolu mubah saymalarından dolayı en büyük ve önemli tehlike haline gelmiştir.^【14】

 15 Temmuz gecesi başlayan darbe teşebbüsü esnasında, TSK içerisinde yapılanmış FETÖ üyesi silahlı teröristler, F-16 savaş uçakları ve savaş helikopterlerini kullanarak, Cumhurbaşkanlığı Külliyesi, Türkiye Büyük Millet Meclisi, Polis Özel Harekat Daire Başkanlığı binası, Ankara Emniyet Müdürlüğü Ana Binası, Milli İstihbarat Teşkilatı Yerleşkesi, Televizyon, Radyo, İnternet gibi yayınların sağlandığı TÜRKSAT uydu haberleşme binası, Jandarma Genel Komutanlığı ana binası ile çeşitli askeri birliklere ve sivil halkın bulunduğu alanlara bombalı ve silahlı saldırılar gerçekleştirmişlerdir.^【15】

15 Temmuz darbe girişimiyle ilgili olarak hazırlanan çatı iddianamesine göre darbe gecesi 35 uçak, 37 helikopter, 74 tank kullanılmış, darbe girişimine asker elbiseli 8.000’den fazla kişi katılmış ayrıca 246 zırhlı araç ve 4.000’den fazla silah kullanılmıştır (Alpar, 2017: 61). 15 Temmuz darbe girişimine karşı güvenlik güçleri ve vatandaşlarımızın göstermiş olduğu topyekün ve kahramanca direniş neticesinde ise maalesef 253 vatandaşımız şehit olurken 2.740 vatandaşımızda yaralanmıştır.

FETÖ’nün 17-25 Aralık 2013 sonrasında ne denli karanlık bir örgüt olduğunun anlaşılmaya başlanmasıyla mücadeleye hız verilmiş ve 26 Şubat 2014 tarihli MGK toplantısında ulusal güvenlik tehdidi olarak tanımlanan FETÖ, 26 Mayıs 2016 tarihli MGK toplantısında ise terör örgütü olarak kabul edilmiştir.^【16】

15 Temmuz öncesinde FETÖ’ye karşı verilen mücadelede yargı süreçlerinin başlatılmasının yanı sıra bir takım idari tedbirler de alınmış ve uygulanmıştır. Bu kapsamda kritik öneme sahip kurumlardaki FETÖ’cülerin bir kısmına görevden el çektirilmiş, bir kısmı emekliye sevk edilmiş, bir kısmının kamudan ilişiği kesilmiş, diğerleri ise pasif görevlere gönderilmişlerdir. Bu duruma örnek verilecek olursa Emniyet Genel Müdürlüğünde 15 Temmuz öncesi 1.394 FETÖ şüphelisi personel re’sen emekliye ayrılmış ve FETÖ’nün kadrolaştığı Polis Akademisi, Polis Kolejleri ve Polis Okulları da kapatılarak örgütün Emniyet Teşkilatına sızmasının önüne geçilmeye çalışılmıştır.^【17】

FETÖ’nün 15 Temmuz’da gerçekleştirdiği darbe girişiminin bertaraf edilmesi sonrasında vakit geçirilmeksizin uygulamaya konulan devleti FETÖ’den temizleme faaliyetleri, terör örgütünün devletin hemen her birimine yerleştiğini ve kendi hiyerarşik yapılanması ile birimler içerisinde yapılanmaya gittiğini göstermiştir. OHAL Yasası ile başlatılan devletin FETÖ/PDY terör örgütünden temizlenmesi aşamasında örgüte doğrudan ait olan veya ilişkisi belirlenen okul, vakıf, dernek ve yayın organları gibi kurumlar kapatılmış, devlet birimlerinde görevli olan örgüt üyeleri hakkında soruşturmalar açılarak önemli sayıda örgüt üyesi kamu görevlerinden çıkarılmıştır.^【18】

15 Temmuz 2016 tarihinde FETÖ tarafından gerçekleştirilen darbe girişiminin bastırılmasının hemen ardından 21 Temmuz 2016 tarihinde Cumhurbaşkanı başkanlığında toplanan Bakanlar Kurulu tarafından Olağanüstü Hal ilan edilmiş, birçok alanda yasal ve yönetsel düzenlemeler ve değişiklikler yapılmıştır.^【19】

15 Temmuz sonrası çıkarılan KHK’lar ile asker sivil ilişkilerinin demokratik dönüşümü bağlamında hayati adımlar atmıştır. Genelkurmay Başkanı ve kuvvet komutanları ayrı ayrı Millî Savunma Bakanlığına bağlanmıştır. Askerin atama, terfi ve tayin sistemi üzerinde MSB’nin yetkileri artırılmış; YAŞ’ın üye yapısı, çalışma ilkeleri ve kararları bakımından seçilmiş hükümet lehine güçlü yetki aktarımları gerçekleştirilmiştir. MGK’nın yapısı sivilleştirilmiş, askeri mahkemeler kaldırılmıştır. Askeri okullar kapatılmış, Milli Savunma Üniversitesi kurulmuştur. MSÜ yönetiminin sivilleşmesi ve benzeri reformlar askerin demokratik zihin inşası açısından önemli adımlar olarak görülmüştür. Ayrıca RTÜK, TRT ve YÖK vb. kuruluşlarda asker üye bulundurma uygulamasından da vazgeçilmiştir.^【20】

Bu kapsamda 15 Temmuz 2016'daki darbe girişiminin ardından ilan edilen OHAL kapsamında yayımlanan KHK'lerle 131 bin 922 tedbir işlemi uygulanmıştır. Bu kapsamda 125 bin 678 kişi kamu görevinden çıkarılmış, 3 bin 213 kişinin rütbeleri alınmış, 2 bin 761 kurum ve kuruluşun kapatılmasına karar verilmiş ve yurt dışında eğitim gören 270 kişinin de öğrencilikle ilişiği kesilmiştir.^【21】

15 Temmuz gecesi hain darbe girişimine karşı İçişleri Bakanlığı merkez ve taşra teşkilatı ile kararlı bir tutum sergilemiştir. Hatta bağlı kurumlar darbeye karşı direniş içinde olmuşlardır. Bu bağlamda 81 il valiliğinin koordine edilmesi ve başkente yönelik tehdit oluşturabilecek unsurların ulaşımlarının engellenmesi gibi stratejik kararlar uygulamaya konulmuştur.

Ayrıca Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın demokrasimize sahip çıkılması için vatandaşlarımızı meydanlara çağırması ile birlikte 81 il genelinde valilerin koordinasyonunda ve mülki idare amirlerinin liderliğinde Demokrasi Nöbetleri canlı bir şekilde tutulmuştur.^【22】

Devletin tüm kurumları FETÖ ile mücadelede etkin ve kararlı bir tutum sergilemiştir. Bu kapsamda İçişleri Bakanlığınca bağlı kuruluşları da dahil olmak üzere 15 Temmuz darbe girişimi sonrasında OHAL kapsamında 65.062 personele işlem uygulanmış ve bunlardan 51.051’i kamu görevinden ihraç edilirken, 11.713 personel ise görevden uzaklaştırılmıştır. FETÖ ile mücadele kapsamında 622 MİAH, 636 GİH, 37.602 EGM, 9.070 Jandarma, 700 SGK, 110 AFAD, 77 Göç ve 2.204 mahalli idareler personeli ihraç edilirken, 57 MİAH, 262 GİH, 9.161 EGM, 2.054 JGK, 106 SGK, 58 AFAD ve 15 Göç personeli görevden uzaklaştırılmıştır.

Bununla birlikte hukukun üstünlüğü ve hukuk devletinin gerekliliği çerçevesinde yürütülen adli ve idari soruşturmalar neticesinde ihraç edilenlerden masumiyetleri ispatlanan 5.475 personel, yine görevden uzaklaştırılan 11.444 personel ise görevine iade edilmiştir. Bu kapsamda adli ve idari süreçler sonucunda ihraç edilenlerin %10,7’si görevine dönerken, görevden uzaklaştırılanların %97,7’si görevlerine iade edilmişlerdir.^【23】

İçişleri Bakanlığınca FETÖ ile yürütülen mücadele kapsamında gerçekleştirilen idari faaliyetlerden bir tanesi de kolluk birimleri arasındaki yeknesaklığı sağlamak adına kabul edilen 7068 sayılı Genel Kolluk Disiplin Hükümleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin Kabul Edilmesine Dair Kanun olmuştur. 2018 yılında çıkarılan bu Kanun ile Emniyet Genel Müdürlüğü, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı personeline ilişkin disiplinsizlik ve cezaları, disiplin amirlerini ve kurullarını, disiplin soruşturma usulü ile diğer ilgili hususlar düzenlenmiştir.^【24】

Yine 2016 yılında çıkarılan 668 sayılı KHK ile Jandarmanın Genelkurmay Başkanlığına bağlılığı kaldırılmış, Türk Silahlı Kuvvetlerinin bir parçası olması uygulamasına son verilerek doğrudan İçişleri Bakanlığına bağlı genel bir kolluk teşkilatı haline gelmiş, dolayısıyla Bakanlığa bağlı diğer kolluk teşkilatları ile aynı statüye alınmıştır.^【25】 Aynı şekilde Sahil Güvenlik Komutanlığı’da silahlı bir genel kolluk kuvveti olarak yapılandırılarak İçişleri Bakanlığına bağlanmıştır.^【26】

15 Temmuz darbe girişiminin başarısız olmasında en önemli etkenlerden bir tanesi toplumsal hafızada darbelere yönelik olarak oluşan negatif tutumlardır. 1960’lı yıllardan itibaren her bir askeri darbenin çeşitli toplumsal kesimlere yönelik doğrudan olumsuz sonuçlarının olması darbelere karşı toplumsal birlikteliğin ortaya çıkmasına neden olmuştur.^【27】 Bu minvalde Türk toplumu darbe girişimine karşı kararlı ve kahramanca bir duruş sergilemiş ve adeta Türk demokrasisinin destanını yeniden yazmıştır.

15 Temmuz darbe girişiminin püskürtülmesinde etkili olan diğer faktörleri ise Yayla;^【28】 siyasi iradenin darbeye direnmesi, yargının darbeye karşı tavır alması, Emniyet Teşkilatı’nın darbecilerle silahlı mücadeleye girişmesi, medyanın demokrasiden yana darbeye karşı bir tavır alması, TSK içindeki direniş olarak sıralamıştır.

Sonuç olarak 15 Temmuz darbe girişiminin püskürtülmesi neticesinde toplumun darbelere karşı bilinç düzeyinin yükselmesiyle ortak değerler etrafında bir taraftan toplum kenetlenerek güçlenmiş diğer taraftan da demokratik siyasal kültürün güçlenmesiyle de vesayet uygulamalarının önüne geçilerek reformların önü açılmıştır.