2026 ABD-İran Mutabakat Zaptı

2026 ABD-İran Mutabakat Zaptı (ABD-İran Barış Anlaşması), Amerika Birleşik Devletleri (ABD) ile İran İslam Cumhuriyeti arasında, 100 günü aşkın süren savaşın sona erdirilmesi ve Hürmüz Boğazı'nın açılması amacıyla düzenlenen bir mutabakat metnidir. Anlaşma, ABD Başkanı Donald Trump tarafından 14 Haziran 2026 tarihinde duyurulmuş, Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif ve İran Dışişleri Bakan Yardımcısı Kazım Garibabadi tarafından teyit edilmiştir.

Söz konusu mutabakat; Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılmasını, ABD’nin İran limanlarına uyguladığı deniz ablukasının kaldırılmasını, Lübnan dahil tüm cephelerde askeri operasyonların sona erdirilmesini ve İran’ın nükleer programına ilişkin müzakerelerin yeniden başlatılmasını öngörmektedir. Anlaşmanın resmi imza töreninin 19 Haziran 2026 tarihinde İsviçre’de düzenleneceği açıklanmıştır.

Mutabakat zaptının, nükleer konularda nihai anlaşma niteliği taşımadığı; bunun yerine ateşkesi uzatan ve 60 günlük bir müzakere dönemi öngören bir çerçeve olduğu belirtilmiştir. İran tarafı, nihai anlaşmaya ilişkin müzakerelerin yalnızca ABD’nin mutabakat zaptı kapsamındaki taahhütlerini yerine getirmesinin ardından gerçekleşeceğini ifade etmiştir.

Anlaşmaya varıldığı, ilk olarak Tahran ile Washington arasındaki dolaylı görüşmelere arabuluculuk eden Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif tarafından duyurulmuştur. Şerif, sosyal medya paylaşımında “Yoğun görüşmelerin ardından, ABD ve İran arasında barış anlaşmasına varıldığını duyurmaktan memnuniyet duyuyoruz.” demiştir.

Şerif, her iki tarafın da “Lübnan dahil tüm cephelerde askeri operasyonların derhal ve kalıcı olarak sona erdirildiğini ilan ettiğini” aktarmış ve anlaşmanın resmi imza töreninin 19 Haziran’da İsviçre’de düzenleneceğini bildirmiştir.

ABD Başkanı Donald Trump, kısa süre sonra Truth Social hesabından yaptığı paylaşımda anlaşmanın tamamlandığını belirtmiştir. Trump, açıklamasında “Herkese tebrikler. Hürmüz Boğazı’nın ücretsiz olarak açılmasını ve aynı zamanda ABD Donanması ablukasının derhal kaldırılmasını tam olarak onaylıyorum. Dünyanın gemileri, motorlarınızı çalıştırın. Petrol aksın.” demiştir.

Trump, ikinci paylaşımında anlaşmanın bölgeye barış ve güvenlik getireceğini belirterek, “Birçok başkan İran’la barış yapmaya çalıştı ve benden önce hepsi başarısız oldu. Bölge liderleri, ilk kez gerçek barışı sağlamalarına yardımcı olabilecek bir başkan buldular.” değerlendirmesinde bulunmuştur. Trump ayrıca, 19 Haziran’da anlaşmanın imzalanmasıyla birlikte Hürmüz Boğazı’nın açılacağını ve mayınların temizlenmesiyle petrolün hem bölge hem de dünya için yeniden akmaya başlayacağını ifade etmiştir.

Trump, anlaşmayı ABD’deki saatle 80. doğum gününde duyurmuş; bir ABD yetkilisi, Tahran’ın duyurunun İran saatiyle gece yarısından önce yapılmasını istemediğini, bu saatin Trump’ın doğum gününe denk geleceğini belirtmiştir. ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, duyurunun Trump’ın doğum gününe denk gelmesi nedeniyle kendisini tebrik etmiştir.

İran’ın Mehr haber ajansına göre taslak anlaşma 14 maddeden oluşmaktadır. Taslakta; Lübnan dahil tüm cephelerde çatışmaların kalıcı ve derhal sona erdirilmesi, deniz ablukasının 30 gün içinde tamamen kaldırılması, ABD’nin İran çevresindeki kuvvetlerini geri çekme taahhüdü ve Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılması yer almaktadır.

Taslakta ayrıca petrol satışlarına yönelik yaptırımların askıya alınması, anlaşmanın imzalanmasından itibaren 60 gün içinde nükleer konularda nihai bir anlaşmaya varılması ve 60 günlük müzakere döneminde 24 milyar dolar tutarındaki dondurulmuş İran varlıklarının serbest bırakılması öngörülmüştür. Mehr, nihai müzakerelerin, İran’ın dondurulmuş varlıklarının yarısı serbest bırakılmadan ve Hürmüz Boğazı’nı etkileyen kısıtlamalar kaldırılmadan başlamayacağını bildirmiştir. Aynı kaynak, İran’ın füze programı ile direniş gruplarına verdiği desteğe ilişkin görüşmelerin müzakere gündeminden çıkarıldığını aktarmıştır. Al Jazeera, Mehr tarafından aktarılan ayrıntıları bağımsız olarak doğrulayamadığını belirtmiştir.

Axios’un aktardığına göre anlaşma, ABD ve İran’ın 60 günlük süre içinde İran’ın nükleer zenginleştirmesi ve yüksek oranda zenginleştirilmiş uranyumun tasfiyesi üzerine müzakere etmesini öngörmektedir. ABD’nin, yaptırımların hafifletilmesi ile dondurulmuş İran fonlarının serbest bırakılmasını görüşeceği ve bu adımların Tahran’ın uyumuna bağlanacağı kaydedilmiştir.

İran Dışişleri Bakan Yardımcısı Garibabadi de, anlaşmanın imzalanmasından sonraki 60 günlük süre içerisinde yaptırımlar, nükleer program ve ekonomik kalkınma mekanizması gibi konuların müzakere edileceğini kaydetmiştir. Garibabadi, anlaşma metninde İran’ın tüm önemli görüşlerinin yer aldığını ve metnin 19 Haziran’daki imza töreninden önce kamuoyuna açıklanacağını belirtmiştir.

Al Jazeera, uluslararası tarafların paylaştığı, henüz doğrulanmamış ayrıntılardan anlaşılabildiği kadarıyla, anlaşmanın büyük ölçüde savaş öncesindeki statükoyu yeniden tesis edeceğini aktarmıştır.

Trump, 14 Haziran 2026 tarihli ilk açıklamasında Hürmüz Boğazı’nın ücretsiz (tolsuz) olarak açılmasını ve ABD Donanması ablukasının kaldırılmasını onayladığını belirtmiştir. Aynı gün yaptığı sonraki açıklamasında ise, dünya petrolünün yaklaşık beşte birinin geçtiği bu su yolunun açılmasının 19 Haziran’da imzalanması planlanan anlaşmaya bağlı olduğunu ve “mayın temizliği amacıyla” gerçekleştirileceğini ifade etmiştir.

Şerif’in ilk duyurusunda boğaza ilişkin bir ifadeye yer vermediği belirtilmiştir. İran’ın Mehr ajansı, mutabakat zaptının boğazın 30 gün içinde “İran düzenlemeleri” çerçevesinde yeniden açılmasını öngördüğünü bildirmiştir. ABD’nin, gemicilik üzerindeki herhangi bir ücretlendirme düzenlemesini kabul edilemez gördüğü aktarılmıştır.

Boğazın yeniden açılmasının derhal gerçekleşmeyebileceği; mayın temizliği, altyapının onarımı ve güvenliğin sağlanması süreçlerinin, savaş öncesi sevkiyat hacimlerine tam dönüşten önce zaman alabileceği değerlendirilmiştir.

İran’ın nükleer programının geleceğinin bu anlaşmayla çözüme kavuşturulmadığı kaydedilmiştir. Trump, “İran’ın asla nükleer silaha sahip olmayacağı” yönündeki ifadesini yinelemiş; Pakistanlı yetkililer, nükleer görüşmelerin 60 gün boyunca süreceğini aktarmıştır. Trump, Tahran’ın bir nükleer anlaşmaya varamaması halinde ABD’nin askeri operasyonlara yeniden başlayabileceğini söylemiştir^.

İngiltere, Fransa, Almanya ve İtalya’dan oluşan ve E4 olarak adlandırılan grup, ortak açıklamasında, İran’ın nükleer programına ilişkin açık ve doğrulanabilir adımlarına karşılık ilgili yaptırımları kaldırmaya hazır olduklarını belirtmiştir.

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımda, “ABD ve İran arasında varılan mutabakatı, bölgemizde sulh-u sükunun hakim kılınması adına önemli bir gelişme olarak görüyor, memnuniyetle karşılıyorum.” ifadelerini kullanmıştır.

Erdoğan, imzaların atılacağı güne kadarki süreçte gerilimi tırmandıracak söylem, tahrik ve eylemlerden kaçınılması ve olası sabotajlara karşı dikkatli olunması gerektiğinin altını çizmiş; bu neticenin alınmasında ABD ve İran liderlikleri başta olmak üzere arabuluculuk gayretleri için Pakistan’a teşekkür etmiş, Katar ve Suudi Arabistan’ın diplomatik girişimlere sağladığı desteği takdirle karşıladığını belirtmiştir.

Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımda, “ABD ile İran arasındaki savaşın sona erdirilmesi amacıyla varılan mutabakatı memnuniyetle karşılıyoruz. Söz konusu mutabakat, bölgede kalıcı barış ve istikrarın tesisi yolunda önemli bir merhale teşkil etmektedir.” ifadelerini kullanmıştır.

Fidan, mutabakatın sabote edilmesine yönelik girişimlerin önlenmesi ve bölgesel barış ile güvenliğin korunması açısından ilgili tüm ülkelerin sağduyulu ve sorumlu bir tutum sergilemesinin büyük önem taşıdığını değerlendirmiş; Türkiye’nin Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın liderliğinde sürece başından beri destek verdiğini belirtmiştir.

Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanı Burhanettin Duran da yaptığı paylaşımda, ABD ve İran arasında varılan uzlaşmayı memnuniyetle karşıladıklarını ve anlaşmanın kalıcı barışın sağlanmasına katkı sağlamasını temenni ettiklerini ifade etmiştir.

Katar Dışişleri Bakanlığı, ABD ile İran arasında, iki ülke arasındaki çözüme kavuşturulamayan meselelerin ele alınmasına ilişkin mutabakat zaptı üzerinde anlaşmaya varılmasını memnuniyetle karşıladığını bildirmiştir. Açıklamada, özellikle Hürmüz Boğazı’nda seyrüsefer serbestisinin güvence altına alınmasını da içeren mutabakatın, kalıcı barışın güçlendirilmesi ve bölgesel ile küresel ekonomik büyümenin desteklenmesi açısından önemli bir adım olduğu ifade edilmiştir. Katar, mutabakatın bölgede iş birliği, kalkınma ve refah için yeni fırsatlar oluşturacağını ve bölge halklarının ortak çıkarlarına hizmet edeceğini belirtmiştir.

BM Genel Sekreteri António Guterres, ABD ve İran’ın derhal ve kalıcı bir ateşkes, Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılması ve daha fazla müzakere için bir çerçeve sağlayan bir barış anlaşması üzerinde mutabakata vardıklarını duyurmaktan memnuniyet duyduğunu ifade etmiştir. Açıklamada, müzakereleri desteklemede Pakistan, Katar, Mısır, Suudi Arabistan, Türkiye ve diğer bölgesel ülkelerin oynadığı yapıcı rol için derin takdir belirtilmiştir.^[73]

İngiltere Başbakanı Keir Starmer, yaptığı yazılı açıklamada, “ABD ile İran arasında bugün bir anlaşmaya varılmasını memnuniyetle karşılıyorum. Bu, savaşı bitirmeye, bölgesel istikrarı sağlamaya ve Hürmüz Boğazı’nı yeniden açmaya doğru atılmış çok önemli bir adımdır.” ifadelerini kullanmıştır.

Starmer, Pakistan ve Umman gibi arabulucular ile çözüme katkı sağlayan tarafları tebrik etmiş; teknik görüşmelere her türlü desteği vermeye hazır olduklarını, geçişlerin güvenliği için Fransa’yla birlikte uluslararası bir görev gücü oluşturma çabalarına liderlik ettiklerini belirtmiştir. Starmer ayrıca İran’ın nükleer programıyla ilgili taahhütlerini eksiksiz uygulamasının önemine değinmiş ve İran’ın hiçbir zaman nükleer silaha sahip olmaması gerektiğini ifade etmiştir.

Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, anlaşmayı memnuniyetle karşıladığını ve sürecin tüm taraflarca hızla ve eksiksiz uygulanması çağrısında bulunduğunu sosyal medya paylaşımında belirtmiştir. Macron, anlaşmanın Hürmüz Boğazı’nın acil ve koşulsuz biçimde yeniden açılmasına imkân tanıması gerektiğini, İngiltere ile birlikte kurulan uluslararası misyonun bu süreci desteklemeye hazır olduğunu ifade etmiştir. Macron, Fransa’nın Lübnan makamlarının devlet egemenliğini yeniden tesis etme çabalarına tam destek vermeyi sürdüreceğini de kaydetmiştir.

ABD Başkan Yardımcısı JD Vance, ateşkes anlaşmasının Orta Doğu’da bir “yeni dönem” başlatabileceğini söylemiş ve anlaşma dolayısıyla Trump’ı övmüştür. Vance, İran’ın asla nükleer silaha sahip olmayacağının güvenle söylenebileceğini ifade etmiş; enerji fiyatlarının düşmesini umduğunu ve gelecek hafta İsviçre’deki imza törenine katılmayı planladığını belirtmiştir.

ABD’nin BM Daimi Temsilcisi Mike Waltz, olası mutabakat zaptına ilişkin ayrıntı verme talebi karşısında, daha fazla ayrıntının gelecekteki görüşmelere bırakılacağını ifade etmiştir. Cumhuriyetçi Senatör Lindsey Graham, yaklaşan nükleer müzakereleri “yakından izleyeceğini” söylemiştir.