Gündem
kure star outline

2026 Şanghay İşbirliği Teşkilatı (ŞİÖ) Zirvesi

Alıntıla
Şanghay İşbirliği Teşkilatı'nın 25. kuruluş yıl dönümünde düzenlenen 2026 Zirvesi, Bişkek Deklarasyonu'nun imzalanmasıyla sona ermiştir.
2026 Şanghay İşbirliği Teşkilatı (ŞİÖ) Zirvesi image
Broadcast IconSon Eklenen:

1 Eylül 2026

Devlet Başkanları Konseyi'nin 26. Toplantısı

ŞİÖ Devlet Başkanları Konseyi'nin 26. toplantısı, 1 Eylül 2026 (Salı) günü Bişkek'teki kongre sarayında (Yntymak Ordo, Yrys-Ordo ve Iris Ordo Kongre Merkezi olarak farklı biçimlerde geçmektedir) Kırgızistan Cumhurbaşkanı Sadır Caparov başkanlığında gerçekleştirilmiştir. Toplantıya Belarus Cumhurbaşkanı Aleksandr Lukaşenko, Hindistan Başbakanı Narendra Modi, İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, Kazakistan Cumhurbaşkanı Kasım-Jomart Tokayev, Pakistan Başbakanı Şehbaz Şerif, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, Tacikistan Cumhurbaşkanı İmamali Rahmon, Özbekistan Cumhurbaşkanı Şevket Mirziyoyev, Çin Devlet Başkanı Şi Cinping ile ŞİÖ Genel Sekreteri Nurlan Yermekbayev ve ŞİÖ Bölgesel Terörle Mücadele Yapısı İcra Komitesi Direktörü Ularbek Şarşeyev katılmıştır. Toplantı öncesinde liderler geleneksel aile fotoğrafı için poz vermiştir.

Şanghay İşbirliği Örgütü Devlet Başkanları Zirvesi, 1 Eylül 2026 - (Anadolu Ajansı)


Açılış konuşmasını yapan Caparov, toplantının örgütün 25. yıl dönümüne denk geldiğini, örgütün sınır güvenliğine odaklı bir mekanizmadan uluslararası sahnede etkili bir küresel aktöre dönüştüğünü, üye devletlerin dünya nüfusunun %40'ından fazlasını ve küresel GSYİH'nin yaklaşık dörtte birini oluşturduğunu belirtmiştir. Caparov, Kırgızistan'ın dönem başkanlığının dayandığı felsefeyi "Birlik, refahın temelidir" sözüyle özetlemiş, bunun Şanghay Ruhu'nun özünü yansıttığını ifade ederek toplantıyı resmen açmıştır. Toplantıda siyaset, güvenlik, ticaret, yatırım, enerji, sanayi, ekoloji, turizm ve yeni teknolojiler dahil geniş bir işbirliği yelpazesi ile örgütün faaliyetlerinin iyileştirilmesi ve uluslararası gündem ele alınmış, liderler örgütün gelişimine yönelik çeşitli girişim ve öneriler sunmuştur.

Şanghay İşbirliği Örgütü Devlet Başkanları Zirvesi, 1 Eylül 2026 - (Anadolu Ajansı)

Liderlerin Konseyde Yaptığı Konuşmalar

Şi Cinping'in Dört Maddelik Önerisi

Şi Cinping, toplantıda "Şanghay İşbirliği Teşkilatı'nın Daha Kaliteli Gelişimine Doğru" başlıklı bir konuşma yapmıştır. Şi, ŞİÖ'nün Soğuk Savaş'ın ağır derslerinden, "üç kötü güç" olarak tanımlanan terörizm, ayrılıkçılık ve aşırıcılığın gerçek tehdidinden ve halkların barış ve kalkınma arayışından doğduğunu, 25 yıl içinde en geniş kara alanına ve nüfusa sahip yeni tip bir bölgesel işbirliği örgütüne dönüştüğünü belirtmiştir. Şi, örgütün en değerli manevi mirasının karşılıklı güven, karşılıklı yarar, eşitlik, istişare, medeniyet çeşitliliğine saygı ve ortak kalkınma arayışına dayanan "Şanghay Ruhu" olduğunu, en önemli işbirliği deneyiminin ise ittifak kurmama, karşı karşıya gelmeme ve üçüncü bir tarafı hedef almama ilkelerine dayalı bir arada var olma biçimi olduğunu vurgulamıştır. Şi, diyalog ile çatışma, kazan-kazan ile sıfır toplamlı yaklaşım, çok taraflılık ile tek taraflılık arasındaki rekabetin yoğunlaştığı ve savaşın gölgesinin dünyayı tehdit etmeye devam ettiği bir dönemde ŞİÖ'nün tarihi sorumluluk üstlenmesi gerektiğini belirtmiştir.


Şi, dört maddelik önerisinde kalkınma, güvenlik, halklar arası ilişkiler ve çok taraflı yönetişime odaklanmıştır:

  • Kalkınmaya öncelik verilmesi ve ortak refahın artırılması: Ticaret, yatırım, bağlantısallık ve enerji gibi geleneksel alanların yanı sıra yapay zeka, dijital ekonomi ve yeşil sanayi gibi yeni alanlarda işbirliğinin genişletilmesi gerektiğini belirtmiştir. Çin'in önümüzdeki üç yılda ŞİÖ ülkeleriyle 100 teknoloji işbirliği projesi yürüteceğini açıklayan Şi, ayrıca Tianjin'de Çin-ŞİÖ Liman Ekonomisi İşbirliği Merkezi ile ŞİÖ ülkelerine yönelik uluslararası yapay zeka uygulamaları işbirliği merkezi kurulacağını duyurmuştur.
  • Güvenliğin güçlendirilmesi ve ortak güvenlik ortamının oluşturulması: Geleneksel ve yeni güvenlik tehditlerine karşı ortak mücadele çağrısı yapan Şi, terörizm, ayrılıkçılık, aşırıcılık, sınır aşan organize suç, uyuşturucu kaçakçılığı ve telekomünikasyon dolandırıcılığıyla mücadelede işbirliğinin artırılmasını istemiştir. Ayrıca bilgi güvenliği, biyogüvenlik ve uzay güvenliği alanlarında işbirliğinin güçlendirilmesi gerektiğini belirtmiştir. Şi, Çin'in ŞİÖ bünyesinde kurulacak “dört güvenlik merkezi”ni desteklediğini de ifade etmiştir.
  • Halk merkezli yaklaşım ve kalıcı dostluğun güçlendirilmesi: Şi, ülkeler arasındaki ilişkilerin yalnızca hükümetler düzeyinde kalmaması gerektiğini belirterek parlamentolar, siyasi partiler, eğitim kurumları, düşünce kuruluşları, işletmeler ve medya arasındaki işbirliğinin geliştirilmesini önermiştir. Çin'in Çin-ŞİÖ Temel Eğitim İşbirliği Merkezi kuracağını açıklayan Şi, Konfüçyüs Enstitüleri ve Luban Atölyeleri aracılığıyla halklar arasındaki bağların güçlendirilmesini hedeflediklerini belirtmiştir.
  • Diyalog ve istişarenin güçlendirilmesi, daha adil bir yönetişimin sağlanması: Şi, tüm ülkelerin büyüklüklerinden bağımsız olarak eşit olduğu ve bölgesel meselelerin ortak istişare yoluyla ele alınması gerektiği mesajını vermiştir. Farklılıkların diyalog ve müzakere yoluyla çözülmesi gerektiğini vurgulayan Şi, ŞİÖ'nün karar alma ve uygulama süreçlerinin daha etkin hale getirilmesini ve örgüte katılmak isteyen daha fazla ülkenin ortak olarak davet edilmesini önermiştir.


Şi, Çin'in “Şanghay Ruhu”nu sürdürmeye, ŞİÖ'nün önümüzdeki 10 yıla ilişkin kalkınma stratejisini uygulamaya ve “insanlık için ortak geleceğe sahip bir topluluk” oluşturulmasına daha fazla katkı sunmaya devam edeceğini belirtmiştir. ŞİÖ üyesi ülkelerin liderleri ise örgütün son 25 yılda elde ettiği başarıları teyit etmiştir. Liderler, ŞİÖ'nün bölgesel güvenlik ve refahın korunmasında önemli bir rol oynadığını, aynı zamanda küresel istikrar ve ekonomik kalkınmanın temel unsurlarından biri haline geldiğini ifade etmiştir. Çin'in kurucu üye olarak örgütün gelişimine yaptığı katkılar da takdir edilmiştir.


Liderler ayrıca, 2025 Tiencin Zirvesi'nde belirlenen stratejik hedeflerin uygulanması, Şanghay Ruhu'nun korunması, örgütün kurumsal yapısının güçlendirilmesi ve ülkeler arasındaki siyasi güvenin artırılması konusunda mutabık kalmıştır. Bunun yanı sıra ticaret, yatırım, bilim ve teknoloji, enerji, finans, sanayi ve tedarik zincirleri ile bağlantısallık alanlarında işbirliğinin daha da geliştirilmesi kararlaştırılmıştır. ŞİÖ kapsamında Çin ile Kırgızistan arasındaki görüşmelere Çin Komünist Partisi Politbüro Daimi Komitesi üyesi Cai Qi ve Dışişleri Bakanı Wang Yi de katılmıştır.

Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin

Putin, ŞİÖ'nün 2026 yılı itibarıyla dünya nüfusunun yaklaşık yarısının yaşadığı dünyanın en büyük bölgesel örgütü haline geldiğini, örgütün kuruluşundan bu yana geçen 25 yılda uzun bir yol kat ettiğini ve gelişmekte olan çok kutuplu dünyanın etkili bir merkezine dönüştüğünü belirtmiştir. Putin, üyeler arası ticaretin güçlendirilmesini örgütün öncelikleri arasında saydığını, karşılıklı ödemelerde ulusal para birimlerinin kullanımının arttığını, Rusya'nın ŞİÖ ortaklarıyla ticaretindeki ödemelerinin %98'inin artık ulusal para birimleriyle yapıldığını söylemiştir.

Hindistan Başbakanı Narendra Modi

Modi, konuşmasında Hindistan'ın gerilim ve çatışmaların çözümünün savaş alanında değil, yalnızca diyalog ve diplomasi yoluyla bulunabileceğini tutarlı biçimde savunduğunu belirtmiştir. Günümüzün birbirine bağlı dünyasında güvenliğin kapsamının genişlediğini, Orta Doğu'daki krizin bir bölgeye özgü kalmadığını, etkisinin enerji güvenliği, deniz ticareti ve tedarik zincirleri üzerinden tüm dünyada hissedildiğini, bu sonuçların en ağır yükünü Küresel Güney ülkelerinin taşıdığını söylemiştir. Modi ayrıca terörizmi “insanlığın tamamı için ciddi bir meydan okuma” olarak nitelendirerek terör finansmanı, örgütlenme, radikalleşme ve güvenli sığınakların tamamen ortadan kaldırılması gerektiğini, terörle mücadelede “çifte standarda” yer olmaması gerektiğini vurgulamıştır. Bu ifadeler gözlemcilerce Pakistan'a yönelik olarak yorumlanmıştır.

Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif

Şerif, konseyde yaptığı konuşmada Türkiye, Pakistan ve Suudi Arabistan arasında imzalanan Mekke Ortak Savunma Anlaşması'nın “temelde savunmaya yönelik” olduğunu ve hiçbir devlete karşı yöneltilmediğini belirtmiştir. Pakistan'ın ABD ile İran arasındaki gerilimin azaltılmasında dürüst bir arabulucu rolü üstlendiğini, bu çabaların İslamabad Mutabakat Zaptı ile sonuçlandığını ve bu belgenin bölgesel barışın yeniden tesisi için kritik bir adım olduğunu söylemiştir. Şerif, suyun asla silahlaştırılmaması gerektiğini, su meselesinin siyasi bir koz olarak kullanılamayacağını ve ilgili antlaşmaların koşulsuz biçimde uygulanması gerektiğini vurgulamıştır. Bu ifadeleri, Hindistan'ın geçen yıl Cammu-Keşmir'deki bir saldırının ardından İndus Suları Antlaşması kapsamındaki veri paylaşımını durdurmasına atıfla dile getirmiştir.


Pakistan'ın son 25 yılda terörle mücadelede 90 binden fazla vatandaşını kaybettiğini ve 150 milyar doları aşan ekonomik kayba uğradığını belirten Şerif, Pakistan'ın devralacağı dönem başkanlığında bağlantısallık, yapay zeka, enerji, yoksullukla mücadele, afet yönetimi ve sağlık alanlarına öncelik vereceğini açıklamıştır. Şerif ayrıca ŞİÖ için egemen bir yapay zeka altyapısı ve yönetişim çerçevesi kurulmasını önermiştir.

Kazakistan Cumhurbaşkanı Kasım Cömert Tokayev

Tokayev, konseye hitaben yaptığı konuşmada Kazakistan'ın ŞİÖ genelinde ulaştırma girişimlerinin ilerletilmesine hazır olduğunu, coğrafi bağlantısallığın stratejik bir avantaj olduğunu belirtmiştir. Kuşak ve Yol Girişimi, Hazar Geçişli Uluslararası Ulaştırma Güzergâhı, Kuzey-Güney Koridoru ile Orta ve Güney Asya arasındaki yeni ticaret yollarının bütünleştirilmesine büyük önem verdiklerini söylemiş ve 2035'e kadar bir ŞİÖ Ulaştırma Bağlantısallığı Stratejisi geliştirilmesini önermiştir.


Tokayev, ŞİÖ'yü “gerçekten başarılı, etkili ve aranan bir uluslararası yapı” olarak nitelendirmiştir. Silahlı çatışmaların sonuçlarının artık çatışma bölgelerinin ötesine taşarak uluslararası pazarları, ticari deniz taşımacılığını, enerji ve ulaştırma bağlantılarının istikrarını etkilediğini belirten Tokayev, askeri riskleri azaltmaya, yeni bir silahlanma yarışını önlemeye ve tehlikeli olayları engellemeye yönelik ŞİÖ Stratejik İstikrar Bakanlar Konferansı düzenlenmesini önermiştir.

Özbekistan Cumhurbaşkanı Şevket Mirziyoyev

Mirziyoyev ise ŞİÖ'nün genişletilmiş toplantısında yeni bölünme hatları yaratmayan, imkanlar alanını genişleten bir çok kutupluluğu savunduklarını belirtmiştir. Bağlantısallığın Özbekistan için “stratejik bağımsızlık ve sürdürülebilirlik” meselesi olduğunu ifade eden Mirziyoyev, sürdürülebilir büyüme, iklim uyumu ve beşeri sermaye gelişimi gibi somut alanlara odaklanılmasını, deneyim paylaşımının artırılmasını ve BM bünyesinde ortak çözümlerin teşvik edilmesini önermiştir.


Mirziyoyev, toplantının jeopolitik bölünme, artan güven açığı, tırmanan çatışmalar ve uluslararası hukukun aşınması ortamında gerçekleştiğini belirtmiştir. Orta Doğu'daki gelişmelerin özellikle endişe verici olduğunu söyleyen Mirziyoyev, diyaloğun yeniden başlamasını ve bölgede gerilimin azaltılmasını desteklediklerini ifade etmiştir. Ayrıca Afganistan'da barış ve istikrarın korunmasının bölgenin güvenliği ve kalkınması için temel olduğunu belirterek, ŞİÖ ile Afganistan arasındaki düzenli diyaloğun yeniden başlatılması çağrısında bulunmuştur.

Bişkek Deklarasyonu ve Kabul Edilen Diğer Belgeler

Devlet Başkanları Konseyi toplantısının ardından liderler Bişkek Deklarasyonu'nu imzalamış ve toplamda 28 sonuç belgesini kabul etmiştir. Bu belgeler arasında Bişkek Deklarasyonu'nun yanı sıra ŞİÖ Şartı'nda değişiklik ve ek yapılmasına ilişkin protokol, ŞİÖ Güvenlik Sorunları ve Tehditleriyle Mücadele Evrensel Merkezi'ne ilişkin yönetmelik, ŞİÖ Uyuşturucuyla Mücadele Merkezi İcra Komitesi'ne ilişkin yönetmelik, acil durumlardan etkilenen devletlere yardıma ilişkin bildiri, ŞİÖ Sekretaryası ile Afrika Birliği Komisyonu arasında mutabakat zaptı imzalanmasına ilişkin karar ile ulaştırma, dijital politika, enerji ve iklim işbirliğine ilişkin çeşitli belgeler yer almıştır. Ayrıca 2030'a kadar madde bağımlılığı ve sentetik uyuşturucularla mücadele programları, 2010 tarihli suçla mücadele anlaşmasında değişiklikler, 2026-2030 dönemini kapsayan liman ve lojistik merkezleri yol haritası, 2026-2028 dönemi uluslararası bilgi güvenliği planı, bölgesel veri işleme ve yapay zeka merkezlerine ilişkin bir konsept, 2026-2031 dönemi biyoçeşitlilik eylem planı ile 2026-2030 dönemi Yeşil Teknoloji Koridoru kabul edilmiştir.


Deklarasyonda üye devletlerin uluslararası hukuka ve BM Şartı'na bağlılığı yinelenmiş, BM'nin uluslararası barış ve güvenliğin korunmasındaki ve sürdürülebilir kalkınmanın ilerletilmesindeki rolünün güçlendirilmesi çağrısında bulunulmuştur. Deklarasyon, üyelerin tanımıyla daha temsili ve adil bir çok kutuplu dünya düzenini desteklemiş, küresel yönetişimde devletlere daha eşit bir rol verecek reformlar talep etmiştir. Metinde yapay zekanın sorumlu kullanımı, küresel ekonomik yönetişimde reform ve sürdürülebilir kalkınma işbirliğinin güçlendirilmesi savunulmuş, özellikle insan hakları alanında “çifte standartlara” karşı çıkılmıştır.


Deklarasyonda ayrıca ŞİÖ'nün askeri olmayan niteliği vurgulanmış, üyelerin uluslararası ve bölgesel kalkınma meselelerinin ele alınmasında blok temelli ve çatışmacı yöntemleri dışlayan bir yaklaşımı benimsedikleri belirtilmiştir.

İran ve Orta Doğu'ya İlişkin Hükümler

Deklarasyonda, İran topraklarına yönelik ve çok sayıda sivil kayba ile ülke ekonomisinde ciddi hasara yol açan askeri saldırılar kınanmış, ABD-İsrail saldırılarının uluslararası hukuk ilke ve normlarını ile BM Şartı'nı ihlal ettiği ve uluslararası barış, güvenlik ve istikrar için ciddi riskler oluşturduğu belirtilmiştir. Üye devletler, İran'ın Dini Lideri Ali Hamaney'in vefatı dolayısıyla İran halkına ve hükümetine, ayrıca kayıpların ailelerine taziyelerini iletmiştir. Deklarasyonda İran'ın egemenliği ve toprak bütünlüğüne destek yinelenmiş, ihtilafın yalnızca siyasi ve diplomatik yollarla çözülmesi savunulmuştur. Belgede ayrıca İsrail'in Filistin'e yönelik saldırılarının Batı Asya'yı istikrarsızlaştırdığı belirtilmiş, Orta Doğu'da barış ve istikrarın sağlanmasının tek yolunun Filistin sorununun kapsamlı ve adil biçimde çözülmesi olduğu ifade edilmiştir. Üye devletler, BM ve Dünya Ticaret Örgütü kurallarına aykırı ve küresel ekonomi üzerinde olumsuz etki yaratabilecek "tek taraflı zorlayıcı önlemlere" karşı olduklarını da belirtmiştir.


Deklarasyon, İran'ın Nükleer Silahların Yayılmasını Önleme Antlaşması (NPT) kapsamındaki haklarını da desteklemiş; üye devletler barışçıl amaçlarla araştırma yapma, atom enerjisi üretme ve kullanma yönündeki "devredilemez haklarını" vurgulamış, bu hakkı kısıtlayan önlemlerin uluslararası hukuka aykırı olduğunu belirtmiştir.

Ekonomi, Enerji ve Güvenlik İşbirliği

Deklarasyonda üye devletler, uluslararası kabul görmüş ilke ve kurallara dayanan açık, şeffaf, adil, kapsayıcı ve ayrımcı olmayan çok taraflı bir ticaret sisteminin desteklenmesi ve güçlendirilmesi ile 2030'a kadar ŞİÖ Ekonomik Kalkınma Stratejisi'nin uygulanması yönünde mutabakata varmıştır. Hürmüz Boğazı üzerinden yürütülen ticaretin İran'a yönelik ABD-İsrail savaşı nedeniyle sekteye uğradığı bir dönemde üyeler, enerji alanında kapsayıcı ve karşılıklı yarara dayalı işbirliğinin genişletilmesini desteklemiş, 2030'a kadar ŞİÖ Üye Devletleri Enerji İşbirliği Stratejisi'nin uygulanmasına karar vermiştir.


Hindistan ile Pakistan arasında terörle mücadele konusunda süregelen anlaşmazlık zirvede de gündeme gelmiş, deklarasyonda üye devletlerin terörizmi her türü ve tezahürüyle şiddetle kınadığı, terörle mücadelede "çifte standardın" kabul edilemez olduğu ve uluslararası toplumun terörle, teröristlerin sınır ötesi hareketi dahil olmak üzere mücadele etmeye çağrıldığı belirtilmiştir.

ŞİÖ Kalkınma Bankası Meselesi

Bişkek Deklarasyonu'nda, Kırgızistan'ın dönem başkanlığı süresince ilgilenen üye devletler arasında bir ŞİÖ Kalkınma Bankası kurulması yönünde ilerleme kaydedildiği belirtilmiş ancak bir kuruluş anlaşması, sermaye taahhüdü veya kuruluş tarihi ortaya konulmamıştır. Caparov, üyeleri banka konusunda somut bir karara varmaya çağırmış ve ortak projeler için Kırgızistan'ın Tamçı Özel Mali Yatırım Bölgesi'nin kullanılmasını önermiştir. Buna karşılık Tokayev, konuşmasında önerilen bankanın kaynaklarının altyapı, teknoloji ve sanayiye yönlendirilmesini desteklediklerini belirterek, "Üye devletler arasında mutabakat sağlanırsa Kazakistan bu kurumun merkezine ev sahipliği yapabilir" demiştir. Üye devletlerin geçen yıl Tiencin'de bankanın kurulması konusunda siyasi mutabakata vardığı ancak üyelik, yönetişim, sermaye ve merkezinin hala müzakere konusu olduğu belirtilmiştir.

Dönem Başkanlığının Devri ve Diğer Kararlar

Toplantıda örgütün 2026-2027 dönem başkanlığının Kırgızistan'dan Pakistan'a devredilmesine karar verilmiştir. Pakistan, dönem başkanlığı temasını "Vizyonu Eyleme Dönüştürmek: Bağlantısallık, İnovasyon ve Ortak Refah" olarak belirlemiş, bir sonraki Devlet Başkanları Konseyi toplantısına İslamabad'da ev sahipliği yapması beklenmektedir. Pakistan'ın Lahor kenti, 2026-2027 dönemi için ŞİÖ'nün Turizm ve Kültür Başkenti ilan edilmiştir. Zirve ayrıca ŞİÖ ile Afrika Birliği Komisyonu arasındaki işbirliğinin yakınlaştırılmasını onaylamıştır.

"ŞİÖ Artı" Toplantısı

Devlet Başkanları Konseyi toplantısının ardından "BM'nin Adil Bir Dünya Düzeninin Temel Unsuru Olarak Rolü: ŞİÖ Artı Devletlerinin Çok Kutuplu Bir Dünyanın Oluşumuna Katkısı" temasıyla "ŞİÖ Artı" toplantısı düzenlenmiştir. Toplantıya üye devletlerin yanı sıra gözlemci devlet Moğolistan, diyalog ortağı devletler Azerbaycan, Ermenistan, Mısır, Laos ve Türkiye ile ev sahibi ülkenin konukları olarak Vietnam ve Togo, ayrıca Avrasya Ekonomik Birliği, Kolektif Güvenlik Antlaşması Örgütü, Birleşmiş Milletler, Asya'da İşbirliği ve Güven Artırıcı Önlemler Konferansı (CICA) ve Bağımsız Devletler Topluluğu (BDT) yürütme organlarının başkanları katılmıştır.


ŞİÖ Genel Sekreteri Nurlan Yermekbayev, konuşmasında Kırgızistan'ın örgüt bünyesindeki aktif ve etkili dönem başkanlığını, bunun somut ve pratik yönelimini vurgulamış, zorlu koşullara rağmen örgütün ortak pozisyonlar geliştirebildiğini, barışsever ve blok dışı niteliğini ve karşılıklı güveni koruyabildiğini belirtmiştir. Yermekbayev, ŞİÖ'nün uluslararası ve bölgesel örgütlerle etkileşiminin yoğunlaştığını, ŞİÖ-KGAÖ-BDT Yol Haritası'nın onaylandığını ve bu formatta ilk üçlü etkinliğin gerçekleştirildiğini, ŞİÖ'nün BDT nezdinde gözlemci statüsü kazandığını, Avrasya Ekonomik Komisyonu, BM Çevre Programı ve Arap Devletleri Ligi ile işbirliğinin geliştirildiğini ve Orta Asya Bölgesel Bilgi ve Koordinasyon Merkezi ile bir mutabakat zaptı imzalandığını açıklamıştır.


Putin, ŞİÖ Artı toplantısında BM'nin etkinliğinin artırılması ve "değişen gerçekliklere" uyarlanması çağrısında bulunmuş, BM'nin çalışmalarının herkesi memnun etmediğini ancak örgütün küresel meselelerde "kuşkusuz" merkezi rolünü sürdürmesi gerektiğini belirtmiştir. Putin, BM'nin potansiyelinin "tam olarak gerçekleşmekten uzak" olduğunu, Güvenlik Konseyi dahil organlarının temsil kabiliyetinin Küresel Güney ve Doğu'daki ülkeler eklenerek genişletilmesi gerektiğini, adil bir çok kutuplu düzenin oluşumunun geri döndürülemez olduğunu, Asya, Afrika ve Latin Amerika'da güçlenen yeni çok taraflı bölgesel yapıların -ŞİÖ de dahil olmak üzere- bu düzenin mimarisine organik biçimde eklemlendiğini belirtmiştir.


Aliyev, ŞİÖ Artı toplantısında Azerbaycan'ın uluslararası ilişkilerde çok taraflılık ilkelerinin güçlendirilmesine katkı sunmaya devam edeceğini belirtmiş, Kırgızistan'ın 2027-2028 dönemi için BM Güvenlik Konseyi geçici üyeliğine seçilmesinin uluslararası toplumun desteğini gösterdiğini söylemiştir. Aliyev, Azerbaycan ile Ermenistan'ın yaklaşık bir yıl önce Washington'da bir barış anlaşmasını parafe etmesinin ardından Güney Kafkasya'nın bir "barış bölgesi"ne dönüştüğünü, Azerbaycan'ın o tarihten bu yana Ermenistan'a petrol ürünleri tedarik ettiğini ve üçüncü ülkelerden gelen kargolara transit sağladığını, iki ülkenin karşılıklı ticaret hacmini artırmak ve yeni kara ulaştırma bağlantıları kurmak için çalıştığını belirtmiştir.


Pezeşkiyan, ŞİÖ Artı toplantısında BM ve Güvenlik Konseyi'nin Gazze, Lübnan ve İran'a yönelik son saldırı dahil gelişmeler karşısındaki performansını "son derece hayal kırıklığı yaratan" olarak nitelendirmiş, ABD ve İsrail'in İran ile son çatışmada BM Şartı'nı ve uluslararası hukuku ihlal ettiğini, sivillerin, eğitim ve sağlık tesislerinin, kritik altyapının ve Uluslararası Atom Enerjisi Kurumu güvencesi altındaki nükleer tesislerin hedef alındığını belirtmiş, İran'ın savaşı başlatmadığını ancak kendini savunduğunu, diplomasi ve müzakereleri anlaşmazlıkların çözümü için ana yol olarak gördüklerini vurgulamıştır. Pezeşkiyan, ABD'nin İslamabad Mutabakat Zaptı kapsamındaki taahhütlerini defalarca ihlal ettiğini savunmuş, çok kutuplu bir dünyanın tek bir baskın gücün yerini bir başkasının almasıyla oluşmaması gerektiğini belirtmiştir.


BM Genel Sekreteri António Guterres, Gazze'de ateşkesin uygulanması ve insani yardım önündeki engellerin derhal kaldırılması çağrısında bulunmuş, Batı Şeria'da yerleşimci saldırıları ve yerleşim genişlemesinin sona ermesi gerektiğini belirtmiştir. Guterres, Gazze'deki ateşkesin geçen Ekim ayında yürürlüğe girdiğini, o tarihten bu yana İsrail'in 1.320'den fazla Filistinliyi öldürdüğünü ve 4.385'ten fazla kişiyi yaraladığını, Ekim 2023'ten bu yana yürütülen saldırılarda ise 73 binden fazla kişinin öldüğünü, 174 binden fazla kişinin yaralandığını belirtmiştir. Guterres, kalıcı barışın İsrail ve Filistin'in bağımsız ve egemen iki devlet olarak yan yana var olduğu bir çözümü gerektirdiğini, Hürmüz Boğazı ve Bab-ül Mendeb Boğazı dahil uluslararası seyrüsefer hak ve özgürlüklerinin korunması gerektiğini vurgulamıştır. Guterres, Ukrayna'da dört yılı aşan savaşın ardından derhal ve tam bir ateşkesin sağlanması gerektiğini, bunun adil, kalıcı ve kapsamlı bir barışa yönelik müzakerelerin kapısını açacağını belirtmiş; küresel mali mimarinin ve Bretton Woods sisteminin günümüz gerçekliklerini yansıtacak biçimde reforme edilmesi, çok taraflı kalkınma bankalarının borç yükü altındaki gelişmekte olan ülkeleri desteklemek için daha büyük, daha iyi ve daha cesur hale getirilmesi çağrısında bulunmuştur. Guterres ayrıca dünyanın 1,5 santigrat derecelik sıcaklık sınırını aşmakta olduğu uyarısında bulunmuş, yapay zekanın tüm ülkelere fayda sağlaması ve uluslararası güvenceler gerektirdiğini belirtmiştir.

Zirve Sırasında Ele Alınan Bölgesel Krizler

İran-ABD Gerginliği ve İslamabad Mutabakat Zaptı

ABD ile İsrail'in İran'a yönelik savaşı 28 Şubat 2026'da Tahran'a yönelik ABD-İsrail saldırılarıyla başlamış, yaklaşık 40 günlük çatışmanın ve Pakistan ile Katar'ın arabuluculuğunda yürütülen yaklaşık üç aylık müzakerelerin ardından Haziran 2026 ortasında İslamabad Mutabakat Zaptı imzalanmıştır. Mutabakat zaptı, İran'ın Hürmüz Boğazı'nı mayınlardan temizlemesini ve gemi geçişine izin vermesini, ABD'nin ise deniz ablukasını sona erdirmesini, yaptırımları kaldırmasını, İran petrol ihracatı için muafiyetler tanımasını ve İran için bir yeniden yapılanma paketi üzerinde çalışmaya başlamasını öngörmüştür. Ancak ateşkes birkaç hafta içinde çökmüş, ABD ile İran boğazdaki ticari gemilere yönelik İran saldırıları ortasında yeniden karşılıklı saldırılara girişmiş ve mutabakat zaptı geçtiğimiz ay geçerliliğini yitirmiştir. Zirveden bir gün önce, yaklaşık bir aylık aradan sonra taraflar arasında yeniden ateş açılmış; ABD güçleri Larak Adası'na saldırmış, İran'ın karşılığında Ürdün'deki iki hava üssüne saldırdığı bildirilmiştir.


Bişkek'teki zirvede konuşan Pezeşkiyan, ABD kendi taahhütlerine geri dönerse İran'ın da derhal karşılık vereceğini açıkça belirtmiş, ABD'nin imzaladığı belgeye bağlılığının iki haftadan kısa sürdüğünü ve o tarihten bu yana aşırı taleplerde bulunup taahhütlerinden geri adım attığını söylemiştir. İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bakayi, ABD'nin mutabakat zaptı kapsamındaki sözlerini çiğnediğini belirtmiştir. Pakistan Dışişleri Bakanı İshak Dar, mutabakat zaptının samimi biçimde uygulanmasının ABD-İsrail savaşını sona erdirmenin "tek yolu" olduğunu söylemiş; Katar Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Majed el-Ensari de Doha'da düzenlediği basın toplantısında bölgede gerginliğin yeniden tırmanmasının kimsenin çıkarına olmadığını, Katar'ın Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılması ve barışçıl bir çözüm için tüm taraflarla çalıştığını belirtmiştir. Son saldırılardan önceki hafta Pakistan, Katar ve Umman'dan yetkililerin yeni bir diplomatik girişim çerçevesinde Tahran'a gittiği bildirilmiştir.

Ukrayna Savaşı

Zirve, Rusya'nın Ukrayna'ya yönelik geniş çaplı askeri harekâtının Şubat ayında dördüncü yılını doldurmasının ardından gerçekleşmiştir. Putin, zirve sonrasında Bişkek'te düzenlediği basın toplantısında Moskova'nın Ukrayna'nın askeri-siyasi liderliğine saldırmamasının, Kiev'in barışçıl çözüm istemesi halinde müzakereci olarak ihtiyaç duyulacak kişiler olmalarından kaynaklandığını belirtmiş, Ukrayna makamlarının kendi tabiriyle "terörist eylemlerini" sürdürmesi halinde Rusya'nın karşılık vereceğini söylemiştir. Putin, Ukrayna'nın sivil altyapıya ve enerji tesislerine yönelik saldırılarına karşılık Rus ordusuna Ukrayna enerji tesislerine yönelik yoğun misilleme saldırıları hazırlanması ve gerçekleştirilmesi talimatını verdiğini belirtmiş, gece boyunca çok sayıda insansız hava aracının Moskova ve St. Petersburg hava savunmasını aşmaya çalıştığını ve sivil hedefleri, aralarında üç rafinerinin de bulunduğu tesisleri vurduğunu söylemiştir.


Putin, Rus kuvvetlerinin Ağustos ayında Donetsk bölgesinde 270 kilometrekare toprak ve 15 yerleşim yeri, Zaporijya bölgesinde ise dokuz yerleşim yeri ele geçirdiğini, Orihiv kentinin merkezi kesimlerinde çatışmaların sürdüğünü belirtmiştir. Putin, Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy'in Rus hava sahasının sivil havacılık için güvenli olmadığı yönündeki uyarısını eleştirerek, bu sözlerin bir tehdit niteliği taşıması halinde "devlet terörizmi iddiası" anlamına geleceğini söylemiş, son 40 günde Ukrayna saldırılarında yaklaşık 100 geminin hasar gördüğünü, yabancı denizcilerin hayatını kaybettiğini, toplam zararın GSYİH'nin yaklaşık %1'i olarak tahmin edildiğini ancak bunun Rusya için kritik bir zarar oluşturmadığını belirtmiştir. Putin, Rusya'nın misilleme saldırılarından önce Kiev'in tahıl ve tarım ürünleri satışından ayda 3 milyar dolar gelir elde ettiğini, ihracat gelirlerindeki kaybın Ukrayna'da döviz, bütçe ve bankacılık krizlerini tetikleyebileceğini söylemiştir. Putin ayrıca büyük çaplı bir seferberlik iddialarını yalanlayarak bunları ülkeye yönelik bir "bilgi saldırısı" olarak nitelendirmiştir.


Putin, barış görüşmelerinin genişletilmesine yeni katılımcıların sürece somut katkı sağlaması halinde açık olduklarını, ancak sürecin anlamsız biçimde uzamasını istemediklerini belirtmiş; Rusya'nın tanıdığı ve güvendiği kişilerle -ABD Özel Temsilcisi Steve Witkoff ve ABD Başkanı Trump'ın damadı Jared Kushner- çalışmaktan memnuniyet duyduklarını, bu isimlerin sürece içerik kazandırma konusunda samimi olduğunu söylemiştir. Kazakistan Cumhurbaşkanı Tokayev'in Temmuz ayında ortaya attığı Ukrayna ihtilafının dondurulması önerisine ilişkin soruya Putin, "Elbette bunu da istiyoruz, ama dondurmak değil; savaşı sona erdirmek ve Ukrayna'da ve Avrupa'da kalıcı, mutlak bir barış sağlamak istiyoruz" karşılığını vermiştir. Modi ile yaptığı görüşmede Modi'nin "savaşta geçen her günün insanlığı geriye götürdüğünü, barışa doğru atılan her adımın insanlığa yeni umut kazandırdığını" ve sonu gelmeyen savaştan savaşın sona ermesine geçilmesi gerektiğini belirtmesine karşılık Putin, Rusya'nın bu yönde ilerlediğini söylemiştir.


Rus yetkililer, Erdoğan ile Putin'in Bişkek'teki görüşmesinde Karadeniz'deki durumun ve Ukrayna krizinin çözümüne yönelik müzakerelerin Türkiye'de yapılması ihtimalinin ele alındığını bildirmiştir. Kremlin Danışmanı Uşakov, görüşmenin ana gündeminin Karadeniz'deki durum olduğunu belirtirken, Kremlin Sözcüsü Peskov, Türk tarafının müzakerelerin Türkiye'de yapılması önerisini çeşitli düzeylerde sürekli gündeme getirdiğini söylemiştir. Kremlin, ayrıca CIA Direktörü John Ratcliffe'in bir hafta önce görüşmeler için Moskova'yı ziyaret ettiğine ilişkin haberlerin yanı sıra, Uşakov'un Vatikan adına insani meseleleri görüşmek üzere Eylül sonunda Bolonya Başpiskoposu Kardinal Matteo Maria Zuppi ile bir araya geleceğini açıklamıştır.

Kaynakça

Al Jazeera. “Iran Urges US to Honour Commitments under MoU.” Al Jazeera. Erişim 2 Eylül 2026. https://www.aljazeera.com/news/2026/9/1/iran-urges-us-to-honour-commitments-under-mou

Al Jazeera. “SCO Slams Attacks, Sanctions on Iran: Key Takeaways from Bishkek Summit.” Al Jazeera. Erişim 2 Eylül 2026. https://www.aljazeera.com/news/2026/9/1/sco-slams-attacks-sanctions-on-iran-key-takeaways-from-bishkek-summit

Anadolu Agency. “Azerbaijan Will Continue Contributing to Strengthening Multilateralism in International Affairs: Aliyev.” Anadolu Agency. Erişim 2 Eylül 2026. https://aa.com.tr/en/eurasia/azerbaijan-will-continue-contributing-to-strengthening-multilateralism-in-international-affairs-aliyev/4043853

Anadolu Agency. “China’s Xi Calls for Universal Security at SCO Summit, Hits Out at Unilateralism.” Anadolu Agency. Erişim 2 Eylül 2026. https://aa.com.tr/en/asia-pacific/chinas-xi-calls-for-universal-security-at-sco-summit-hits-out-at-unilateralism-/4043509

Anadolu Agency. “Erdogan Says Türkiye-Russia Ties at Most Advanced Level During Putin Meeting.” Anadolu Agency. Erişim 2 Eylül 2026. https://aa.com.tr/en/turkiye/-erdogan-says-turkiye-russia-ties-at-most-advanced-level-during-putin-meeting/4044119

Anadolu Agency. “Guterres Urges End to Israeli Strikes in Gaza, ‘Occupier’ Violence in West Bank.” Anadolu Agency. Erişim 2 Eylül 2026. https://aa.com.tr/en/world/guterres-urges-end-to-israeli-strikes-in-gaza-occupier-violence-in-west-bank/4043717

Anadolu Agency. “India’s Modi Calls for Dialogue to End Conflicts amid Ukraine War, US-Iran Tensions.” Anadolu Agency. Erişim 2 Eylül 2026. https://aa.com.tr/en/asia-pacific/india-s-modi-calls-for-dialogue-to-end-conflicts-amid-ukraine-war-us-iran-tensions/4043437

Anadolu Agency. “Iranian President Criticizes UN Response to Israeli Actions in Gaza, Lebanon.” Anadolu Agency. Erişim 2 Eylül 2026. https://aa.com.tr/en/asia-pacific/iranian-president-criticizes-un-response-to-israeli-actions-in-gaza-lebanon/4043742

Anadolu Agency. “Iranian President Says Tehran to Reciprocate if US Honors Commitments.” Anadolu Agency. Erişim 2 Eylül 2026. https://aa.com.tr/en/middle-east/iranian-president-says-tehran-to-reciprocate-if-us-honors-commitments/4043344

Anadolu Agency. “Kazakh President Says Astana Ready to Advance Transport Initiatives Across SCO.” Anadolu Agency. Erişim 2 Eylül 2026. https://aa.com.tr/en/asia-pacific/kazakh-president-says-astana-ready-to-advance-transport-initiatives-across-sco/4044024

Anadolu Agency. “Mecca Defense Pact Not Directed against Any State, Pakistan Premier Tells SCO Summit in Bishkek.” Anadolu Agency. Erişim 2 Eylül 2026. https://aa.com.tr/en/world/mecca-defense-pact-not-directed-against-any-state-pakistan-premier-tells-sco-summit-in-bishkek/4043729

Anadolu Agency. “President Erdogan Says Türkiye Will Deepen Cooperation with Shanghai Cooperation Organization.” Anadolu Agency. Erişim 2 Eylül 2026. https://aa.com.tr/en/politics/president-erdogan-says-turkiye-will-deepen-cooperation-with-shanghai-cooperation-organization/4043721

Anadolu Agency. “Putin Calls for Improving UN Effectiveness, Adapting It to Changing Realities.” Anadolu Agency. Erişim 2 Eylül 2026. https://aa.com.tr/en/eurasia/putin-calls-for-improving-un-effectiveness-adapting-it-to-changing-realities-/4043796

Anadolu Agency. “Putin Says Moscow Not Attacking Ukraine’s Political Leadership Because It Will Need Negotiators from Kyiv.” Anadolu Agency. Erişim 2 Eylül 2026. https://aa.com.tr/en/eurasia/putin-says-moscow-not-attacking-ukraines-political-leadership-because-it-will-need-negotiators-from-kyiv/4044611

Anadolu Agency. “Putin Says SCO Is World’s Largest Regional Association, Representing Half of Global Population.” Anadolu Agency. Erişim 2 Eylül 2026. https://aa.com.tr/en/politics/putin-says-sco-is-worlds-largest-regional-association-representing-half-of-global-population/4043336

Anadolu Agency. “Putin Says US-Iran Ceasefire Proved Too Fragile, Assures Tehran of Support.” Anadolu Agency. Erişim 2 Eylül 2026. https://aa.com.tr/en/asia-pacific/putin-says-us-iran-ceasefire-proved-too-fragile-assures-tehran-of-support/4044150

Anadolu Agency. “Putin, Trump, Xi May Hold Trilateral Meeting at Upcoming APEC Summit: Kremlin Aide.” Anadolu Agency. Erişim 2 Eylül 2026. https://aa.com.tr/en/world/putin-trump-xi-may-hold-trilateral-meeting-at-upcoming-apec-summit-kremlin-aide/4044464

Anadolu Agency. “SCO Leaders Adopt Bishkek Declaration, Expand Cooperation on Security, Trade, Technology.” Anadolu Agency. Erişim 2 Eylül 2026. https://aa.com.tr/en/world/sco-leaders-adopt-bishkek-declaration-expand-cooperation-on-security-trade-technology/4043993

Anadolu Agency. “SCO Leaders Adopt Bishkek Declaration, Expand Cooperation on Security, Trade, Technology.” Anadolu Agency. Erişim 2 Eylül 2026. https://www.aa.com.tr/en/world/sco-leaders-adopt-bishkek-declaration-expand-cooperation-on-security-trade-technology/4043993

Anadolu Agency. “Sincere Implementation of Islamabad MoU Only Way to End US-Iran Conflict: Pakistan’s Top Diplomat.” Anadolu Agency. Erişim 2 Eylül 2026. https://aa.com.tr/en/asia-pacific/sincere-implementation-of-islamabad-mou-only-way-to-end-us-iran-conflict-pakistan-s-top-diplomat/4043498

Anadolu Agency. “Turkish President’s Meeting with Russian Counterpart Concludes in Bishkek.” Anadolu Agency. Erişim 2 Eylül 2026. https://aa.com.tr/en/world/turkish-presidents-meeting-with-russian-counterpart-concludes-in-bishkek/4044273

Anadolu Agency. “Türkiye One of Russia’s Privileged Partners in Foreign Policy, Economy: Putin.” Anadolu Agency. Erişim 2 Eylül 2026. https://aa.com.tr/en/world/turkiye-one-of-russia-s-privileged-partners-in-foreign-policy-economy-putin/4044153

Anadolu Agency. “Uzbekistan Advocates Multipolarity That Expands Space for Opportunity: President.” Anadolu Agency. Erişim 2 Eylül 2026. https://aa.com.tr/en/asia-pacific/uzbekistan-advocates-multipolarity-that-expands-space-for-opportunity-president/4043933

Anadolu Ajansı. “Cumhurbaşkanı Erdoğan, Kırgızistan Cumhurbaşkanı Caparov ile Görüştü.” Anadolu Ajansı. Erişim 2 Eylül 2026. https://www.aa.com.tr/tr/gundem/cumhurbaskani-erdogan-kirgizistan-cumhurbaskani-caparov-ile-gorustu/4043814

Anadolu Ajansı. “Cumhurbaşkanı Erdoğan, Rusya Devlet Başkanı Putin ile Görüştü.” Anadolu Ajansı. Erişim 2 Eylül 2026. https://www.aa.com.tr/tr/gundem/cumhurbaskani-erdogan-rusya-devlet-baskani-putin-ile-gorustu/4044022

Anadolu Ajansı. “Cumhurbaşkanı Erdoğan: Tüm Dünyada Barış, Huzur ve İstikrar İçin Çalışmaya Devam Ediyoruz.” Anadolu Ajansı. Erişim 2 Eylül 2026. https://www.aa.com.tr/tr/gundem/cumhurbaskani-erdogan-tum-dunyada-baris-huzur-ve-istikrar-icin-calismaya-devam-ediyoruz/4043251

Anadolu Ajansı. “Putin: İran'a Gerekli Yardımı Sağlamaya Çalışıyor, İhtiyaç Duyduğu Ürünleri Tedarik Ediyoruz.” Anadolu Ajansı. Erişim 2 Eylül 2026. https://www.aa.com.tr/tr/dunya/putin-irana-gerekli-yardimi-saglamaya-calisiyor-ihtiyac-duydugu-urunleri-tedarik-ediyoruz/4044044

Anadolu Ajansı. “Rus Yetkililer Erdoğan-Putin Görüşmesini Değerlendirdi.” Anadolu Ajansı. Erişim 2 Eylül 2026. https://www.aa.com.tr/tr/dunya/rus-yetkililer-erdogan-putin-gorusmesini-degerlendirdi/4044606

Anadolu Ajansı. “Shanghai Cooperation Organization Summit Begins in Kyrgyz Capital Bishkek.” Erişim 31 Ağustos 2026. https://www.aa.com.tr/en/world/shanghai-cooperation-organization-summit-begins-in-kyrgyz-capital-bishkek/4043325

Mission of the People’s Republic of China to the European Union. “President Xi Jinping Attends the 26th Meeting of the Council of Heads of State of the Shanghai Cooperation Organization and Delivers Important Remarks.” Mission of the People’s Republic of China to the European Union. Erişim 2 Eylül 2026. https://eu.china-mission.gov.cn/eng/mhs/202609/t20260901_12014119.htm

NHK. “Shanghai Cooperation Organisation Summit Closes with Show of Unity with Iran.” NHK World-Japan. Erişim 2 Eylül 2026. https://www3.nhk.or.jp/nhkworld/en/news/20260902_03/

News.am. “Shanghai Cooperation Organization Summit Kicks Off in Bishkek.” Erişim 31 Ağustos 2026. https://news.am/en/news/1058837

Qazinform. “SCO Summit Kicks Off in Bishkek.” Erişim 31 Ağustos 2026. https://qazinform.com/news/sco-summit-kicks-off-in-bishkek-12f017

Shanghai Cooperation Organisation. “The 26th Meeting of the Council of Heads of State of the SCO Member States and the ‘SCO Plus’ Meeting Held in Kyrgyzstan.” Shanghai Cooperation Organisation. Erişim 2 Eylül 2026. https://eng.sectsco.org/20260901/2493609.html

Times of Central Asia. “SCO Summit Delivers Institutional Reform but Leaves Development Bank Unsettled.” Times of Central Asia. Erişim 2 Eylül 2026. https://timesca.com/sco-summit-delivers-institutional-reform-but-leaves-development-bank-unsettled/

Xinhua. “Xi Puts Forward Four-Point Proposal at SCO Bishkek Summit.” Xinhua News Agency. Erişim 2 Eylül 2026. https://english.news.cn/20260901/cc4884e4dfa549c092ea467fd53e53bc/c.html

31 Ağustos 2026

Şanghay İşbirliği Teşkilatı (ŞİÖ) 2026 Zirvesi, teşkilatın kuruluşunun 25. yıl dönümünde Kırgızistan'ın başkenti Bişkek'te düzenlenen ve 30 Ağustos-1 Eylül 2026 tarihleri arasında gerçekleştirilen Devlet Başkanları Konseyi toplantısı ve buna bağlı etkinliklerdir. Örgütün 26. Devlet Başkanları Konseyi oturumu niteliğindeki zirveye, örgütün 2025-2026 dönem başkanlığını yürüten Kırgızistan ev sahipliği yapmış, toplantıya Kırgızistan Cumhurbaşkanı Sadır Caparov başkanlık etmiştir. Zirve, Kırgız dönem başkanlığının "25 Years of the SCO: Together for Sustainable Peace, Development and Prosperity" ("ŞİÖ'nün 25. Yılı: Sürdürülebilir Barış, Kalkınma ve Refah İçin Birlikte") mottosu altında yürütülmesiyle sona ermiştir. Zirve sonunda liderler Bişkek Deklarasyonu dahil 28 belge imzalamış, örgütün dönem başkanlığı Kırgızistan'dan Pakistan'a devredilmiştir.

Şanghay İşbirliği Teşkilatı'nın Tarihçesi ve Yapısı

ŞİÖ'nün kökeni, Kazakistan, Çin, Kırgızistan, Rusya ve Tacikistan arasında askeri alanda güven artırıcı önlemler ile sınır bölgesindeki silahlı kuvvetlerin karşılıklı olarak azaltılmasına ilişkin 1996 ve 1997 yıllarında imzalanan anlaşmalara dayanmaktadır. Bu beş ülkenin liderleri arasındaki düzenli toplantı mekanizması "Şanghay Beşlisi" adıyla anılmıştır. 4 Temmuz 2000 tarihli Duşanbe Deklarasyonu'yla Şanghay Beşlisi'nin çok taraflı bir işbirliği yapısına dönüştürülmesi kararlaştırılmış, aynı yıl Özbekistan da bu beş ülkeye katılmıştır.


15 Haziran 2001 tarihinde altı ülkenin devlet başkanları Şanghay'da bir araya gelerek Şanghay İşbirliği Teşkilatı'nın kurulmasına karar vermiştir. Örgütün temel belgesi olan ŞİÖ Şartı, 7 Haziran 2002'de St. Petersburg'daki zirvede imzalanmış, 19 Eylül 2003'te yürürlüğe girmiş ve 1 Şubat 2013'te BM Sekretaryası'na kaydettirilmiştir. Bugün itibarıyla örgütün uluslararası hukuki çerçevesi, İmtiyaz ve Muafiyetler Sözleşmesi ile Bölgesel Terörle Mücadele Yapısı Anlaşması'nı da kapsayan 25'in üzerinde anlaşma ve düzenlemeden oluşmaktadır.


Örgütün temel amaçları arasında üye devletler arasında karşılıklı güven, dostluk ve iyi komşuluk ilişkilerinin güçlendirilmesi; bölgesel barış, güvenlik ve istikrarın korunmasına yönelik çok taraflı işbirliğinin geliştirilmesi; yeni tehdit ve zorluklara karşı ortak hareket edilmesi; çeşitli alanlarda karşılıklı yarara dayalı işbirliğinin teşviki ile ekonomik büyüme ve sosyal-kültürel kalkınmanın desteklenmesi yer almaktadır. Örgütün faaliyetleri; egemenliğe ve toprak bütünlüğüne karşılıklı saygı, iç işlerine karışmama ve güç kullanmama ya da güç kullanma tehdidinde bulunmama ilkelerine dayanmakta, bu ilkeler bütünü uluslararası kamuoyunda "Şanghay Ruhu" olarak adlandırılmaktadır. ŞİÖ, bir savunma ittifakı niteliği taşımamaktadır.


Örgütün 29 tüzük organı arasında Devlet Başkanları Konseyi, Hükümet Başkanları Konseyi, Dışişleri Bakanları Konseyi ve Ulusal Koordinatörler Konseyi ile 40'ın üzerinde çalışma mekanizması bulunmaktadır. ŞİÖ'nün iki daimi organı, Pekin'deki Sekretarya ile merkezi Taşkent'te bulunan Bölgesel Terörle Mücadele Yapısı (RATS)'dır; Sekretarya 15 Ocak 2004'te, RATS İcra Komitesi ise 17 Ocak 2004'te faaliyete geçmiştir. Örgütün hükümet dışı organları arasında ŞİÖ İş Konseyi, ŞİÖ Bankalararası Birliği, ŞİÖ Gençlik Konseyi ve ŞİÖ Forumu bulunmakta, resmi dilleri ise Rusça ve Çince olarak belirlenmiştir.


16 Ağustos 2007'de imzalanan ve Hindistan, Pakistan, İran ile Belarus'un da taraf olduğu Uzun Vadeli İyi Komşuluk, Dostluk ve İşbirliği Antlaşması, üye devletler arası ilişkilere yeni bir nitelik kazandırmıştır. 2017'de Hindistan ve Pakistan tam üyeliğe kabul edilmiş, bunu 2023'te İran ve 2024'te Belarus'un katılımı izlemiştir.


2026 yılında ŞİÖ; Belarus, Hindistan, İran, Kazakistan, Çin, Kırgızistan, Pakistan, Rusya, Tacikistan ve Özbekistan olmak üzere 10 üye devletten, Afganistan ve Moğolistan olmak üzere 2 gözlemci devletten, aralarında Türkiye, Azerbaycan, Ermenistan, Mısır, Kamboçya, Katar, Kuveyt, Laos, Maldivler, Myanmar, Nepal, Birleşik Arap Emirlikleri, Suudi Arabistan ve Sri Lanka'nın da bulunduğu 15 diyalog ortağı devletten oluşmaktadır. Örgüt, NATO benzeri bir askeri ittifak ya da AB benzeri bir ekonomik birlik niteliği taşımamakta, uzlaşı temelli bir yapı olarak işlemektedir. Türkmenistan, izlediği kalıcı tarafsızlık politikası nedeniyle ŞİÖ'ye üye olmayan tek Orta Asya ülkesidir. Örgütün kuruluş deklarasyonunda ŞİÖ'nün "diğer devletlere veya bölgelere yönelik bir ittifak olmadığı" ifade edilmektedir.【1】

Şanghay İşbirliği Örgütü Devlet Başkanları Zirvesi, 1 Eylül 2026 - (Anadolu Ajansı)

Zirve Öncesi Hazırlık Süreci

27-28 Temmuz 2026'da Ala-Arça Devlet Konutu'nda ŞİÖ Üye Devletleri Medya ve Analitik Merkezleri Forumu düzenlenmiş, foruma üye devletler, gözlemci devletler ve diyalog ortaklarından yaklaşık 250 temsilci katılmıştır. Bu forumun öncesinde, 2026 Temmuz ayında Cholpon-Ata'da Dışişleri Bakanları Konseyi toplantısı gerçekleştirilmiştir.


Zirve öncesinde İstanbul'da Türkiye, Pakistan ve Suudi Arabistan'ın Dışişleri ve Savunma Bakanları ile Genelkurmay Başkanları, Mekke Ortak Savunma Anlaşması ile kurulan Stratejik Siyasi ve Savunma Komitesi formatında bir araya gelmiştir. Bu toplantının ardından Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, Milli Savunma Bakanı Yaşar Güler ve Pakistan Dışişleri Bakanı İshak Dar, 31 Ağustos 2026'da birlikte Bişkek'e gitmiştir.

Bişkek'te Alınan Güvenlik Önlemleri

Zirve güvenlik önlemleri kapsamında Bişkek'teki büyük alışveriş merkezleri, pazarlar ve diğer bazı mekanlar zirve süresince kapatılmış, Manas Havalimanı'na yönelik ticari uçuşlar kısıtlanmıştır. Kırgızistan Cumhurbaşkanlığı Sözcüsü Askat Alagozov, Bişkek merkezinde trafiğin düzenli olarak kısıtlanacağını belirterek şehir sakinlerini şehri terk etmeye çağırmıştır. Yeni eğitim-öğretim yılının başlangıcı 15 Eylül'e ertelenmiş, Salı günü Bişkek'te kamu sektörü ve devlet memurları için tatil ilan edilmiştir. Zirveyi 250 yerel ve 800 yabancı gazetecinin takip ettiği bildirilmiştir.

Şanghay İşbirliği Örgütü Devlet Başkanları Zirvesine ev sahipliği yapan Irıs Ordo Kongre Merkezi, 1 Eylül 2026 - (Anadolu Ajansı)

Liderlerin Bişkek'e Varışı

Çin Devlet Başkanı Şi Cinping, 30 Ağustos 2026 günü öğleden sonra özel bir uçakla, Kırgızistan Cumhurbaşkanı Sadır Caparov'un daveti üzerine ŞİÖ Zirvesi'ne katılmak ve Kırgızistan'a devlet ziyareti gerçekleştirmek üzere Bişkek'e ulaşmıştır. Şi ve eşi Peng Liyuan, Bişkek'teki Manas Uluslararası Havalimanı'nda Cumhurbaşkanı Caparov ve eşi tarafından karşılanmış; Caparov, Peng Liyuan'a çiçek takdim etmiş, yerel genç kadınlar Şi Cinping ve eşine geleneksel pasta ve bal ikram etmiştir. Kırmızı halının iki yanında onur muhafızları selam durmuş, iki devlet başkanı ve eşleri geleneksel yerel müzik aletleri ve vokal performanslarının yanı sıra kartal, av köpekleri, geleneksel savaşçı düzeni, süvari alayı ve yurt (çadır) temalı kültürel gösterileri izlemiştir; yerel gençler ayrıca Çince şarkılar seslendirmiştir. Şi'nin heyetinde Cai Qi ve Wang Yi yer almış, Çin'in Kırgızistan Büyükelçisi Liu Ciangping de heyeti havalimanında karşılamıştır.

Çin Devlet Başkanı Şi Cinping Kırgızistan'da, 30 Ağustos 2026 - (Anadolu Ajansı)


Şi, yazılı bir konuşmasında Çin hükümeti ve halkı adına Caparov'a ve Kırgızistan halkına içten tebrik ve iyi dileklerini iletmiş; Çin ile Kırgızistan'ın köklü bir dostluğu paylaştığını, diplomatik ilişkilerin kurulmasının üzerinden geçen 34 yıl boyunca ikili ilişkilerin değişen uluslararası konjonktüre rağmen istikrarlı geliştiğini ve yeni bir dönem için kapsamlı stratejik ortaklık düzeyine ulaştığını belirtmiştir.


Şi, son yıllarda ikili işbirliğinin ticaret hacmi ve halklar arası temaslarda yeni rekorlara ulaşan bir "altın döneme" girdiğini, Çin-Kırgızistan-Özbekistan Demiryolu gibi büyük projelerin başarıyla hayata geçirildiğini ifade etmiştir. Şi Cinping, ziyaret kapsamında Caparov ile ikili ilişkiler, çeşitli alanlardaki işbirliği ve ortak ilgi alanına giren uluslararası/bölgesel meseleler üzerine görüş alışverişinde bulunacağını, Bişkek Zirvesi'ne katılmayı ve örgütün yeni gelişimine katkı sunmayı beklediğini belirtmiştir.


İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, 31 Ağustos 2026 günü iki günlük bir ziyaret kapsamında Bişkek'e ulaşmış, kendisine Dışişleri Bakanı Abbas Erakçi eşlik etmiştir. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, eşi Emine Erdoğan ve beraberindeki heyetle birlikte aynı gün saat 09.00'da Ankara Havalimanı'ndan kalkışla Bişkek'e hareket etmiş; kendisini havalimanında Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz, Cumhurbaşkanlığı Genel Sekreteri Hakkı Susmaz ve Ankara Valisi Yakup Canbolat uğurlamıştır.

Kırgızistan ile Çin arasında "Ebedi İyi Komşuluk, Dostluk ve İşbirliği Anlaşması" imzalanıyor, 31 Ağustos 2026 - (Anadolu Ajansı)

Şi Cinping Jinping'in Kırgızistan Devlet Ziyareti

Çin ile Kırgızistan, 31 Ağustos 2026'da, Şi Cinping'in Caparov ile Bişkek'te yaptığı görüşmenin ardından "ebedi iyi komşuluk, dostluk ve işbirliği" antlaşmasını imzalamıştır. İki lider ayrıca, ülkeler arasındaki kapsamlı stratejik ortaklığın yeni dönemde nitelikli gelişimine ilişkin ortak bir deklarasyonu da imzalamıştır. Kırgız Cumhurbaşkanlığı'nın açıklamasına göre bu belgeler, ekonomik, altyapısal ve diğer alanlardaki bağların derinleştirilmesi amacıyla imzalanmış olup ikili ilişkileri uzun vadeli, kurumsal bir zemine oturtmaktadır.

Kırgızistan ile Çin arasında "Ebedi İyi Komşuluk, Dostluk ve İşbirliği Anlaşması" imzalanıyor, 31 Ağustos 2026 - (Anadolu Ajansı)


Şi, mevcut Çin-Kırgızistan ilişkiler dönemini "altın dönem" olarak nitelendirirken, Caparov Çin'i yakın bir dost, iyi bir komşu ve güvenilir bir ortak olarak tanımlamıştır. Görüşmelerde Çin-Kırgızistan-Özbekistan Demiryolu projesi yeniden ikili ekonomik ilişkilerin merkezinde yer almıştır.

Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın Zirveye Katılımı ve Zirve Marjındaki Temasları

Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, ŞİÖ üyesi olmamakla birlikte, örgütün diyalog ortağı statüsündeki Türkiye adına zirveye katılmak üzere 31 Ağustos 2026'da Bişkek'e hareket etmiştir. Erdoğan'ı, eşi Emine Erdoğan ve beraberindeki heyeti taşıyan özel uçak, saat 09.00'da Ankara Havalimanı'ndan kalkış yapmıştır. Erdoğan'ı havalimanında Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz, Cumhurbaşkanlığı Genel Sekreteri Hakkı Susmaz, Ankara Valisi Yakup Canbolat ve diğer yetkililer uğurlamıştır.

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Şanghay İşbirliği Teşkilatı Zirvesi'ne katılmak üzere Kırgızistan'ın başkenti Bişkek'te, 31 Ağustos 2026 - (Anadolu Ajansı)


Cumhurbaşkanı Erdoğan, ŞİÖ Devlet Başkanları Zirvesi için bulunduğu Bişkek'te zirve marjındaki temaslarına Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev ile konakladığı otelde baş başa görüşerek başlamıştır. Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanlığının açıklamasına göre liderler, Türkiye-Azerbaycan ikili ilişkileri ile bölgesel ve küresel gelişmeleri ele almıştır. Erdoğan, görüşmede Türkiye ile Azerbaycan'ın enerji, altyapı ve ulaştırma alanlarında attığı işbirliği adımlarının kıymetinin bölgedeki mevcut atmosferde daha iyi anlaşıldığını, "iki devlet, tek millet" anlayışıyla ilişkilerin her alanda derinleştirilmesinin iki ülkeye de fayda sağlayacağını belirtmiştir. Erdoğan, Türkiye olarak Azerbaycan-Ermenistan barış sürecine katkı sunmaya devam edeceklerini, sağlanacak barışın bölge için "can suyu" olacağını ifade etmiş, Aliyev'i Antalya'da düzenlenecek COP31 Zirvesi'ne davet etmiştir.

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Şanghay İşbirliği Örgütü (ŞİÖ) Devlet Başkanları Zirvesi'ne katılmak üzere geldiği Kırgızistan'ın başkenti Bişkek'te Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev ile bir arada, 31 Ağustos 2026 - (Anadolu Ajansı)

Zirve Marjındaki İkili Diplomatik Görüşmeler

Rusya Devlet Başkanı Putin'in Görüşmeleri

31 Ağustos 2026'da bir araya gelen Putin ile Şi Cinping, 2026 Mayıs ayından bu yana ilk kez görüşmüştür. Şi, Putin'e yeniden görüşmekten memnuniyet duyduğunu belirtmiş, iki ülke ilişkilerinin daha da sağlamlaştığını, uluslararası düzendeki belirsizliğe rağmen ilişkilerin geleceğine dair beklentilerin olumlu olduğunu ifade etmiştir. Putin, işbirliğinin tüm alanlarda başarıyla geliştiğini söylemiştir.


Kremlin Sözcüsü Dmitri Peskov, görüşmede ağırlıklı olarak ekonomik ilişkilerin ele alındığını, Ukrayna savaşına ise yalnızca geçerken değinildiğini açıklamıştır. Putin, Şi'ye Moskova'nın Çin ile vizesiz rejimi kalıcı hale getirmeye hazır olduğunu iletmiş, iki lider ayrıca turizmin artırılmasını görüşmüştür. Kremlin Danışmanı Yuri Uşakov'a göre Putin ile Şi, 2026 Kasım ayında Çin'in Shenzhen kentinde düzenlenecek Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği (APEC) zirvesinde ABD Başkanı Donald Trump'ın da katılımıyla üçlü bir görüşme yapılması ihtimalini de değerlendirmiştir.

Azerbaycan Cumhurbaşkanı Aliyev ve İran Cumhurbaşkanı Pezeşkiyan Bişkek’te bir arada, 31 Ağustos 2026 - (Anadolu Ajansı)


Putin ile Hindistan Başbakanı Narendra Modi aynı araçla gelerek görüşmüştür. Modi, Yeni Delhi'nin Ukrayna'daki çatışmanın sona erdirilmesi çabalarını desteklediğini, "sonu gelmeyen savaştan savaşın bitmesine, düşmanlıkların sona ermesine geçilmesi gerektiğini" belirtmiş, Putin ise Moskova'nın bir çözüme doğru yol kat ettiğini söylemiş, ayrıntı vermemiştir.

Hindistan Başbakanı Modi, Şanghay İşbirliği Örgütü Zirvesi kapsamında İran Cumhurbaşkanı Pezeşkiyan ile görüşüyor, 31 Ağustos 2026 - (Anadolu Ajansı)


Putin, İran Cumhurbaşkanı Pezeşkiyan ile yaptığı görüşmede, Haziran ayında imzalanan İran-ABD ateşkes mutabakatının istikrarsız ve kırılgan kaldığını belirterek Rusya'nın bu zor dönemde İran'a gerekli yardımı sağlamaya ve ihtiyaç duyduğu ürünleri tedarik etmeye çalıştığını söylemiştir. Putin, iki ülke ilişkilerinin Kapsamlı Stratejik Ortaklık Anlaşması çerçevesinde tüm yönleriyle geliştiğini, ticari ve ekonomik ilişkilerdeki ivmenin askeri ve siyasi gerginliğe rağmen korunduğunu, Avrasya Ekonomik Birliği ile İran arasındaki serbest ticaret anlaşmasının önemli olduğunu vurgulamış; 2025-2026 akademik yılında Rusya'daki İranlı öğrenci sayısının yaklaşık 9 bine yaklaştığını, bunların 802'sinin Rusya devlet bursuyla okuduğunu belirtmiştir.


Putin ayrıca İran'ın yeni dini lideri Mücteba Hamaney'e selam ve destek mesajı iletmiştir. Pezeşkiyan ise ABD'nin, sahip olduğu güce dayanarak uluslararası kuralları hiçe sayıp saldırıda bulunma hakkının bulunmadığını söylemiş, İran-Rusya ilişkisinin "stratejik" olduğunu ve İran'ın ABD karşısında durmasına yardımcı olduğunu belirtmiş, İran ile Rusya'nın ŞİÖ ve BRICS üyeliğinin amaçlarından birinin tek taraflılıkla mücadele olduğunu vurgulamıştır. Pezeşkiyan, ABD aynı mutabakata geri dönerse İran'ın da buna uyacağını, mutabakatta İran'ın yalnızca kendi hak ve hukukunu talep ettiğini ifade etmiştir.

Hindistan Başbakanı Modi, Şanghay İşbirliği Örgütü Zirvesi kapsamında Ermenistan Başbakanı Nikol Paşinyan ile görüşüyor, 31 Ağustos 2026 - (Anadolu Ajansı)


Putin ile Kazakistan Cumhurbaşkanı Kasım-Jomart Tokayev'in görüşmesinde Putin, Tokayev'i Kurultay seçimlerinin başarıyla tamamlanmasından dolayı tebrik etmiş, bunun Tokayev'in ülkeyi geliştirme ve iç istikrarı güçlendirmeye yönelik stratejik yönelimine geniş halk desteğini gösterdiğini belirtmiştir. Tokayev, Putin'in Mayıs ayında Astana'ya yaptığı devlet ziyaretini tarihi bir başarı olarak nitelendirmiş, ticaretin hızla arttığını söylemiştir. Putin ise ticaret hacminin arttığını, Hükümetlerarası Komisyon'un aktif çalıştığını, yaklaşık 60 bin Kazakistanlı öğrencinin Rusya'daki üniversitelerde eğitim gördüğünü ve Kazakistan'ın önde gelen bir yükseköğretim kurumunun Omsk'ta şube açtığını belirtmiştir.


Putin, Tacikistan Cumhurbaşkanı İmamali Rahmon ile yaptığı görüşmede, Afganistan'daki gelişmelere ilişkin kaygıların bilincinde olduklarını ve bu konularda yakın temas halinde kaldıklarını belirtmiş, iki ülke ilişkisini "gerçek bir stratejik ortaklık" olarak tanımlamıştır. Putin, ikili ticaret hacminin geçen yıl %25,1, bu yılın ilk yarısında ise %25 arttığını, Tacikistan'da yaklaşık 320 Rus katılımlı işletmenin faaliyet gösterdiğini, işlemlerin %96'sından fazlasının ulusal para birimleriyle yapıldığını, Tacikistan'da 6 bin çocuğun Rusça eğitim veren okullarda okuduğunu, 35 binden fazla Tacikistanlı öğrencinin Rusya'daki üniversitelerde eğitim gördüğünü belirtmiştir. Rahmon ise ilişkilerin ticaret, güvenlik ve insani işbirliği dahil tüm alanlarda başarıyla geliştiğini söylemiştir.


Putin, Moğolistan Cumhurbaşkanı Uhnagiin Hurelsuh ile yaptığı görüşmede ikili ticaretin geçen yıl %4,5, 2026'nın ilk yarısında ise %18 arttığını, Temmuz ayında yürürlüğe giren Avrasya Ekonomik Birliği-Moğolistan geçici ticaret anlaşmasının Moğol ihracatına tercihli erişim sağlayacağını belirtmiştir. Hurelsuh, karşılıklı ziyaretlerin son yıllarda arttığını ve Moğolistan'ın Rusya ile ilişkilere öncelik verdiğini vurgulamıştır.

Çin Devlet Başkanı Şi Cinping Kırgızistan'da, 30 Ağustos 2026 - (Anadolu Ajansı)


Putin, Ermenistan Başbakanı Nikol Paşinyan ile yaptığı görüşmede Ermenistan'ın Avrupa Birliği üyeliği konusunda "daha erken" bir karar vermesi gerektiğini, Moskova'nın ikili ilişkilerin gelişimi için netliğe ihtiyaç duyduğunu söylemiştir. Putin, Rusya'nın Ermenistan'ın başlıca ticaret ortağı olmaya devam ettiğini, ikili ticaretin 2026'da 2,5 milyar dolara ulaştığını, Ermenistan'ın Avrasya Ekonomik Birliği'ne katılımından bu yana GSYİH'sinin üç katına çıktığını ve birliğe ihracatının on kat arttığını belirtmiş; AB üyeliğinin Avrasya Ekonomik Birliği üyeliğiyle bağdaşmayacağı uyarısında bulunmuştur. Paşinyan ise Ermenistan'ın Rusya ile ilişkileri derinleştirmekle ilgilendiğini, geçen yıl kabul edilen AB üyelik sürecini başlatan yasanın Rusya'ya veya Avrasya Ekonomik Birliği'ne yönelik bir karşı adım olmadığını, halka alternatif sunmayı amaçladığını ifade etmiştir.

Diğer İkili Görüşmeler

Kazakistan Cumhurbaşkanı Tokayev, Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev ile bir araya gelmiş; görüşmede iki ülke ilişkileri ve parlamentolar arası işbirliği ele alınmış, Tokayev Kazakistan'daki siyasi reformlar ve Kurultay seçim sonuçları hakkında bilgi vermiş, Aliyev bu reformların kapsamına dikkat çekerek işbirliğinin güçlendirilmesi yönündeki kararlılığını yinelemiştir. Görüşmede ayrıca ticaret, yatırım, ulaştırma, lojistik, enerji ve dijitalleşme alanlarındaki ortak projeler ele alınmıştır. Pakistan Dışişleri Bakanı İshak Dar, İran Dışişleri Bakanı Abbas Erakçi ile bir araya gelmiş; iki bakan İslamabad Mutabakat Zaptı'nın samimi biçimde uygulanmasının ihtilafın çözümü için tek yol olduğunu vurgulamıştır.

Türkiye'nin Zirvedeki Temasları

Cumhurbaşkanı Erdoğan, ŞİÖ Devlet Başkanları Konseyi Zirvesi Genişletilmiş Oturumu'na katılmış, Nepal'de yaşanan doğal afette hayatını kaybedenler için ilgili ülkelere taziyelerini iletmiş, Caparov başta olmak üzere zirvenin düzenlenmesinde emeği geçenlere teşekkür etmiş, Diyalog Ortaklığı'na kabul edilen Laos'u tebrik etmiş ve Kırgızistan'ın BM Güvenlik Konseyi 2027-2028 dönemi geçici üyeliğine seçilmesinden dolayı ülkeye başarı dilemiştir. Erdoğan, yaklaşık 3,5 milyar insanı ve 35 trilyon dolarlık gayri safi yurt içi hasılayı temsil eden ŞİÖ'nün son 25 yılda çok kutuplu düzenin vazgeçilmez unsurlarından biri haline geldiğini, örgütü Asya-Pasifik ile Orta Doğu'yu aynı zeminde buluşturan, BM'nin destekleyicisi ve tamamlayıcısı bir yapı olarak gördüklerini belirtmiştir. Türkiye olarak çevrelerindeki çatışmaların diyalog ve diplomasi yoluyla çözülmesi için sorumluluk aldıklarını ve bölgede ve dünyada barış, huzur ve istikrar için çalışmaya devam ettiklerini ifade etmiştir.


Erdoğan, ŞİÖ'nün barış ve istikrarın yanı sıra kesintisiz ve güvenli ulaştırma koridorlarının tesisi ile enerji arz güvenliği alanlarında da rol oynayabileceğini düşündüklerini belirtmiştir. Türkiye'nin örgüt coğrafyasının Batı pazarlarına erişiminde enerji koridorlarının çeşitlendirilmesi ve jeopolitik risklerin yönetilmesindeki rolünün altını çizmek istediğini söyleyen Erdoğan, Hazar Geçişli Orta Koridor Girişimi'nin Kuşak ve Yol Girişimi'yle uyumlu hale getirilmesini istediklerini ifade etmiştir. Erdoğan, iklim değişikliği, düzensiz göç, terörizm, sınır aşan suçlar ve gıda güvenliğinin birçok ülke için tehdit oluşturduğunu, Türkiye'nin bu mücadelede üzerine düşeni yapmayı hedeflediğini belirtmiştir. Erdoğan ayrıca 11-12 Kasım 2026'da Antalya'da COP31 Zirvesi'ne ev sahipliği yapacaklarını açıklamıştır. Türkiye, Pakistan ve Suudi Arabistan'la hayata geçirilen Mekke Savunma İttifakı'nın bölge ve dünya barışına önemli katkılar sağlayacağını belirten Erdoğan, barış konuşulurken İsrail'in saldırıları nedeniyle çoğu çocuk ve kadın 74 bin insanın hayatını kaybettiği Gazze ve Lübnan'ın unutulmaması gerektiğini vurgulamış ve Kırgızistan'dan dönem başkanlığını devralacak Pakistan'a başarılar dilemiştir.

Erdoğan-Aliyev Görüşmesi

Cumhurbaşkanı Erdoğan, zirve marjında Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev ile konakladığı otelde baş başa görüşmüştür. Görüşmede Türkiye-Azerbaycan ikili ilişkileri ile bölgesel ve küresel gelişmeler ele alınmıştır. Erdoğan, Türkiye ile Azerbaycan'ın enerji, altyapı ve ulaştırma alanlarında attığı işbirliği adımlarının kıymetinin bölgedeki mevcut atmosferde daha iyi anlaşıldığını belirtmiştir. “İki devlet, tek millet” anlayışıyla ilişkilerin derinleştirilmesinin iki ülkeye de fayda sağlayacağını ifade eden Erdoğan, Türkiye'nin Azerbaycan-Ermenistan barış sürecine katkı sunmaya devam edeceğini ve sağlanacak barışın bölge için “can suyu” olacağını söylemiştir. Erdoğan ayrıca Aliyev'i Antalya'daki COP31 Zirvesi'ne davet etmiştir.

Erdoğan-Caparov Görüşmesi

Erdoğan, Iris Ordo Kongre Merkezi'nde Kırgızistan Cumhurbaşkanı Sadır Caparov ile de görüşmüştür. Görüşmede Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, Gençlik ve Spor Bakanı Osman Aşkın Bak, Milli Savunma Bakanı Yaşar Güler, TBMM Başkanvekili Celal Adan, Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanı Burhanettin Duran, Türk Devletleri Teşkilatı Aksakallar Konseyi Başkanı Binali Yıldırım ve AK Parti Genel Başkan Yardımcısı Halit Yerebakan da yer almıştır. Erdoğan, Türkiye ve Kırgızistan'ın enerji, savunma sanayisi, ticaret ve yatırımlar başta olmak üzere birçok alanda işbirliğini geliştirme potansiyeli bulunduğunu belirtmiştir. Güvenlik ve terörle mücadelede dayanışmanın artarak sürmesinin önemine dikkat çeken Erdoğan, Caparov'u ŞİÖ Zirvesi ve Dünya Göçebe Oyunları'na ev sahipliğinden dolayı kutlamış ve kendisini Türkiye'de düzenlenecek Türk Devletleri Teşkilatı Zirvesi'ne ve COP31'e davet etmiştir.

Erdoğan-Putin Görüşmesi

Cumhurbaşkanı Erdoğan, Ala Arça Devlet Konutu'nda Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ile yaklaşık 1,5 saat süren, basına kapalı bir görüşme gerçekleştirmiştir. Görüşmede Dışişleri Bakanı Fidan ile Milli İstihbarat Teşkilatı Başkanı İbrahim Kalın da yer almıştır. Görüşmenin basına açık bölümünde Erdoğan, Türkiye-Rusya ilişkilerinin her döneme kıyasla çok daha ileri bir düzeyde olduğunu belirtmiştir. Rus turistlerin Antalya'nın en önemli turist ağını oluşturduğunu söyleyen Erdoğan, Akkuyu Nükleer Güç Santrali'nin artık bitim dönemine girdiğini ve santralin açılışıyla birlikte yeni santrallerin açılışına yönelik adımların da atılacağını ifade etmiştir. Erdoğan ayrıca tarım ve enerjide güçlü bir birlikteliklerinin bulunduğunu belirtmiştir.


Putin ise Erdoğan ile uzun süredir görüşmediklerini belirterek Türkiye'nin dış politika ve ekonomi alanlarında Rusya'nın ayrıcalıklı ortaklarından biri olduğunu söylemiştir. Hükümetlerarası Komisyon'un aktif çalıştığını belirten Putin, Akkuyu Nükleer Güç Santrali'nin ilk ünitesinin bu yıl devreye alınması hedefinin tutturulacağını ifade etmiştir. Putin ayrıca geçen yıl Türkiye'yi yaklaşık 7 milyon Rus turistin ziyaret ettiğini belirtmiştir. Rus yetkililer, görüşmenin ana gündeminin Karadeniz'deki durum olduğunu ve Ukrayna krizinin çözümüne yönelik müzakerelerin Türkiye'de gerçekleştirilmesi ihtimalinin ele alındığını bildirmiştir.

Erdoğan'ın Bişkek'ten Ayrılışı

Zirve sonrasında Cumhurbaşkanı Erdoğan, eşi Emine Erdoğan ve beraberindeki heyetle birlikte Bişkek'ten ayrılmıştır. Erdoğan'ı Manas Uluslararası Havalimanı'nda Kırgızistan Başbakanı Adılbek Kasımaliyev ve Türkiye'nin Bişkek Büyükelçisi Mekin Mustafa Kemal Öcem uğurlamıştır.

Kaynakça

Al Jazeera. “Putin, Xi Reaffirm Russia-China Ties amid ‘Unpredictable’ World.” Erişim 31 Ağustos 2026. https://www.aljazeera.com/news/2026/8/31/putin-and-xi-affirm-strategic-alliance-amid-unpredictable-world

Al Jazeera. “Rusya ve Çin Liderleri Şanghay İşbirliği Örgütü Zirvesinde Buluşacak.” Erişim 31 Ağustos 2026. https://www.aljazeera.com/news/2026/8/31/russia-china-leaders-to-meet-at-shanghai-cooperation-organisation-summit

Al Jazeera. “Şi, Modi ve Putin ŞİÖ Zirvesi İçin Buluşmaya Hazırlanıyor: Gündemde Neler Var?” Erişim 31 Ağustos 2026. https://www.aljazeera.com/news/2026/8/31/xi-modi-and-putin-set-to-meet-for-sco-summit-whats-on-the-agenda

Anadolu Ajansı. “Bakanlar Fidan ve Güler, Pakistan Dışişleri Bakanı Dar ile Bişkek'e Gidiyor.” Erişim 31 Ağustos 2026. https://www.aa.com.tr/tr/gundem/bakanlar-fidan-ve-guler-pakistan-disisleri-bakani-dar-ile-biskeke-gidiyor/4043037

Anadolu Ajansı. “China, Kyrgyzstan Sign ‘Eternal Good-Neighborliness’ Treaty as Xi Visits Bishkek for SCO Summit.” Erişim 31 Ağustos 2026. https://www.aa.com.tr/en/politics/china-kyrgyzstan-sign-eternal-good-neighborliness-treaty-as-xi-visits-bishkek-for-sco-summit/4042605

Anadolu Ajansı. “Cumhurbaşkanı Erdoğan Kırgızistan'a Gitti.” Erişim 31 Ağustos 2026. https://www.aa.com.tr/tr/gundem/cumhurbaskani-erdogan-kirgizistana-gitti/4042144

Anadolu Ajansı. “Cumhurbaşkanı Erdoğan, Azerbaycan Cumhurbaşkanı Aliyev ile Görüştü.” Erişim 31 Ağustos 2026. https://www.aa.com.tr/tr/gundem/cumhurbaskani-erdogan-azerbaycan-cumhurbaskani-aliyev-ile-gorustu/4043210

Anadolu Ajansı. “Çin Devlet Başkanı Şi, ŞİÖ Zirvesi ve Devlet Ziyareti İçin Kırgızistan'a Geldi.” Erişim 31 Ağustos 2026. https://www.aa.com.tr/en/asia-pacific/chinas-xi-arrives-in-kyrgyzstan-for-sco-summit-and-state-visit/4041498

Anadolu Ajansı. “İran Cumhurbaşkanı, ŞİÖ Zirvesi İçin Kırgızistan'a Geldi.” Erişim 31 Ağustos 2026. https://www.aa.com.tr/en/middle-east/iranian-president-arrives-in-kyrgyzstan-for-sco-summit/4042318

Anadolu Ajansı. “Şi, Modi ve Putin Kırgızistan'da Buluşacak: ŞİÖ Zirvesinde Neler Bekleniyor?” Erişim 31 Ağustos 2026. https://www.aa.com.tr/en/eurasia/xi-modi-putin-to-meet-in-kyrgyzstan-what-to-watch-at-sco-summit/4040106

Associated Press. “Leaders of China, Russia and India Are Among Heads of State Meeting to Counter US Influence.” Erişim 31 Ağustos 2026. https://apnews.com/article/shanghai-cooperation-organization-russia-china-india-cf543dfad0a20097ed4c2b415a26e8b4

Embassy of the People's Republic of China in Indonesia. “Xi Jinping Arrives in Bishkek for the Shanghai Cooperation Organization Summit 2026 and a State Visit to Kyrgyzstan.” Erişim 31 Ağustos 2026. https://id.china-embassy.gov.cn/eng/xwdt/202609/t20260901_12013653.htm

Global Times. “ŞİÖ Zirvesinden Devlet Ziyaretlerine, Şi'nin Gezileri Küresel Türbülans Ortasında Olumlu Mesajlar Getirecek.” Erişim 31 Ağustos 2026. https://www.globaltimes.cn/page/202608/1369300.shtml

International Business Times Singapore. “ŞİÖ Zirvesi 2026: Kimler Katılıyor, Nerede Düzenleniyor ve Gündemde Neler Var?” Erişim 31 Ağustos 2026. https://www.ibtimes.sg/sco-summit-2026-who-attending-where-it-held-what-agenda-93038

Kremlin. “Vladimir Putin, 31 Ağustos-1 Eylül Tarihlerinde ŞİÖ Zirvesi'ne Katılmak Üzere Kırgızistan'ı Ziyaret Edecek.” Erişim 31 Ağustos 2026. http://en.kremlin.ru/events/president/news/80613

Shanghai Cooperation Organisation. “Şanghay İşbirliği Örgütü Hakkında.” Erişim 31 Ağustos 2026. https://eng.sectsco.org/20170109/192193.html

Shanghai Cooperation Organisation. “ŞİÖ Medya ve Analitik Merkezler Zirvesi Bişkek'te Düzenlendi.” Erişim 31 Ağustos 2026. https://eng.sectsco.org/20260728/2470205.html

TASS. “Kısaca: EEF'de Önemli Konuşma ve ŞİÖ Zirvesinde Bir Dizi Uluslararası Görüşme: Putin'in Programı.” Erişim 31 Ağustos 2026. https://tass.com/politics/2179145

Dipnotlar

Sen de Değerlendir!

0 Değerlendirme

Yazar Bilgileri

Avatar
YazarEdanur Karakoç31 Ağustos 2026 12:40

Özet

Şanghay İşbirliği Teşkilatı'nın (ŞİÖ) 25. kuruluş yıl dönümünde düzenlenen 2026 Zirvesi, 30 Ağustos-1 Eylül tarihleri arasında Kırgızistan'ın başkenti Bişkek'te gerçekleşti. Zirveye Çin Devlet Başkanı Xi Jinping, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, Hindistan Başbakanı Narendra Modi, İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan ve Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan dahil çok sayıda lider katıldı. Devlet Başkanları Konseyi toplantısının sonunda liderler Bişkek Deklarasyonu'nu imzaladı ve toplam 28 belge kabul edildi. Deklarasyonda ABD-İsrail'in İran'a yönelik saldırıları kınandı. Zirve, örgütün dönem başkanlığının Kırgızistan'dan Pakistan'a devredilmesiyle sona erdi.

Tartışmalar

Henüz Tartışma Girilmemiştir

"2026 Şanghay İşbirliği Teşkilatı (ŞİÖ) Zirvesi" maddesi için tartışma başlatın

Tartışmaları Görüntüle

İçindekiler

  • 1 Eylül 2026

    Devlet Başkanları Konseyi'nin 26. Toplantısı

  • 1 Eylül 2026

    Liderlerin Konseyde Yaptığı Konuşmalar

  • 1 Eylül 2026

    Bişkek Deklarasyonu ve Kabul Edilen Diğer Belgeler

  • 1 Eylül 2026

    "ŞİÖ Artı" Toplantısı

  • 1 Eylül 2026

    Zirve Sırasında Ele Alınan Bölgesel Krizler

  • 31 Ağustos 2026

    Şanghay İşbirliği Teşkilatı'nın Tarihçesi ve Yapısı

  • 31 Ağustos 2026

    Zirve Öncesi Hazırlık Süreci

  • 31 Ağustos 2026

    Bişkek'te Alınan Güvenlik Önlemleri

  • 31 Ağustos 2026

    Liderlerin Bişkek'e Varışı

  • 31 Ağustos 2026

    Şi Cinping Jinping'in Kırgızistan Devlet Ziyareti

  • 31 Ağustos 2026

    Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın Zirveye Katılımı ve Zirve Marjındaki Temasları

  • 31 Ağustos 2026

    Zirve Marjındaki İkili Diplomatik Görüşmeler

  • 31 Ağustos 2026

    Diğer İkili Görüşmeler

  • 31 Ağustos 2026

    Türkiye'nin Zirvedeki Temasları