2026 Şanghay İşbirliği Teşkilatı (ŞİÖ) Zirvesi

2026 Şanghay İşbirliği Teşkilatı (ŞİÖ) Zirvesi, teşkilatın kuruluşunun 25. yıl dönümüne denk gelen ve Kırgızistan'ın başkenti Bişkek'te düzenlenen Devlet Başkanları Konseyi toplantısıdır. Zirveye ilişkin etkinlikler 30 Ağustos-1 Eylül 2026 tarihleri arasında gerçekleştirilmekte olup Devlet Başkanları Konseyi'nin asıl toplantısı 1 Eylül 2026 tarihinde yapılacaktır.

Zirveye ev sahipliği, örgütün 2025-2026 dönem başkanlığını yürüten Kırgızistan tarafından yapılmakta olup toplantıya Kırgızistan Cumhurbaşkanı Sadır Caparov başkanlık edecektir. Zirvenin teması "25 Years of the SCO: Together for Sustainable Peace, Development and Prosperity" ("ŞİÖ'nün 25. Yılı: Sürdürülebilir Barış, Kalkınma ve Refah İçin Birlikte") olarak belirlenmiştir.

Şanghay İşbirliği Örgütü (ŞİÖ) Zirvesi, 2026 yılında Kırgızistan'ın başkenti Bişkek'te düzenlenmektedir. Zirvenin ana Devlet Başkanları Konseyi toplantısı 1 Eylül 2026 tarihlerinde yapılacaktır. Zirvenin kapsamındaki etkinlikler ise 30 Ağustos'tan itibaren gerçekleştirilmeye başlanmıştır.

Toplantı ve zirve kapsamında düzenlenen etkinliklerin bir bölümü, Bişkek'teki Ala-Arça Devlet Konutunda gerçekleştirilmektedir. Zirvede ŞİÖ üyesi ülkelerin yanı sıra örgütün farklı ortak ve gözlemci ülkelerinden üst düzey temsilciler de bir araya gelecektir.

Zirveye Çin Devlet Başkanı Şi Cinping, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, Hindistan Başbakanı Narendra Modi, Pakistan Başbakanı Şehbaz Şerif ve İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan'ın katılması beklenmektedir. Kazakistan, Özbekistan ve Belarus liderleri ile Tacikistan Cumhurbaşkanı İmamali Rahmon'un da zirveye katılacağı bildirilmiştir.

ŞİÖ üyesi olmamakla birlikte Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri António Guterres ve ASEAN Genel Sekreteri Kao Kim Hourn'un da zirveye katılması beklenmektedir; toplantıya ev sahibi sıfatıyla Kırgızistan Cumhurbaşkanı Sadır Caparov başkanlık edecektir.

Şi Cinping, 30 Ağustos 2026 (Pazar) günü Bişkek'e ulaşmıştır. Heyetinde eşi Peng Liyuan, Dışişleri Bakanı Wang Yi ve Çin Komünist Partisi Genel Ofis Direktörü Cai Qi yer almıştır. İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, 31 Ağustos 2026 (Pazartesi) günü iki günlük bir ziyaret kapsamında Bişkek'e ulaşmış, kendisine Dışişleri Bakanı Abbas Erakçi eşlik etmiştir. Pezeşkiyan'ın ziyaretin ikinci gününde ŞİÖ Devlet Başkanları Zirvesi'nde bir konuşma yapması planlanmaktadır.

Zirve marjında çok sayıda ikili görüşme planlanmıştır. Kremlin Dışişleri Politikaları Danışmanı Yuri Uşakov, Putin'in Pezeşkiyan ve Şi ile ayrı ayrı ikili görüşmeler gerçekleştireceğini açıklamıştır.

^{Çin Devlet Başkanı Şi Cinping Kırgızistan'da, 30 Ağustos 2026 - (Anadolu Ajansı)}

Putin, zirve marjında toplam dokuz ikili görüşme gerçekleştirecektir: 31 Ağustos'ta Şi Cinping ile bir araya gelecek, Narendra Modi ile görüşmeler yürütecek ve Kazakistan Cumhurbaşkanı Kasım-Jomart Tokayev ile görüşecektir. 1 Eylül'de ise Mesud Pezeşkiyan ile, ayrıca Ukrayna ve Karadeniz'deki durumun ele alınacağı bir gündemle Cumhurbaşkanı Erdoğan ile görüşmesi planlanmaktadır. Uşakov, Pezeşkiyan ile görüşmeye ilişkin olarak Orta Doğu'daki ve İran çevresindeki gergin durum göz önüne alındığında bu görüşmenin öneminin kendiliğinden anlaşılacağını belirtmiştir.

Gündemde ayrıca Ermenistan'ın Avrupa yönelimi konusunun ele alınacağı Putin-Nikol Paşinyan (Ermenistan Başbakanı) görüşmesi bulunmaktadır. Putin'in Kırgızistan, Tacikistan ve Moğolistan liderleriyle de zirve marjında görüşmesi; Rusya ve Belarus devlet başkanları Putin ile Aleksandr Lukaşenko'nun ise cumartesi günkü görüşmelerinin ardından gayriresmİ bir görüşme daha gerçekleştirmesi beklenmektedir. Zirvenin ardından Putin'in gazetecilerle bir araya gelmesi planlanmaktadır.

Pezeşkiyan'ın Putin'in yanı sıra Modi, Şerif, Caparov ve Rahmon ile de ikili görüşmeler yapması planlanmaktadır. Modi'nin de Caparov ile ikili bir görüşme gerçekleştirmesi beklenmekte olup, liderin Bişkek durağı Orta Asya turunun Taşkent ayağının ardından gerçekleşmektedir.

Çin ile Hindistan arasında 25 Ağustos'ta Pekin'de üst düzey yetkililer düzeyinde bir sınır görüşmesi turu daha yapılmış, taraflar sınırda istikrarın sürdürülmesi ve çözüm çabalarının devamı konusunda mutabık kalmıştır.

Zirvede liderlerin Orta Doğu ve Ukrayna'daki çatışmalar, Afganistan'daki istikrarsızlık ile Hindistan'ın Çin ve Pakistan ile ilişkileri başta olmak üzere bölgesel ve uluslararası güvenlik konularını ele alması beklenmektedir.

^{Çin Devlet Başkanı Şi Cinping Kırgızistan'da, 30 Ağustos 2026 - (Anadolu Ajansı)}

2026 yılı Temmuz ayında düzenlenen Dışişleri Bakanları toplantısında Orta Doğu ve İran çevresindeki gelişmelere ilişkin kaygı dile getirilmiş; uluslararası uyuşmazlıkların uluslararası hukuk normları ve BM Şartı ilkeleri doğrultusunda siyasi ve diplomatik yollarla çözülmesi gerektiği yinelenmiştir. Mart ayında örgüt, ABD-İsrail'in İran'a yönelik savaşını kınayan bir açıklama yayımlamıştır. Açıklamada güç kullanımının kabul edilemez olduğu, mevcut anlaşmazlıkların yalnızca barışçıl yollarla, diyalog, karşılıklı saygı ve tüm tarafların meşru çıkarları gözetilerek çözülmesi gerektiği vurgulanmıştır.

Afganistan, terörizm, uyuşturucu kaçakçılığı ve sınır ötesi güvenlik kaygıları nedeniyle örgütün uzun süredir gündeminde yer alan bölgesel bir öncelik olmaya devam etmektedir. Merkezi Taşkent'teki Bölgesel Terörle Mücadele Yapısı aracılığıyla yürütülen terörle mücadele işbirliği kapsamında, zirvede örgütün önümüzdeki yıla ilişkin planlarının -olası ortak tatbikatlar dahil- onaylanması beklenmektedir.

Ekonomik bağlantısallık zirvenin bir diğer başlığını oluşturmaktadır. Bu kapsamda ulaşım altyapısı ve önerilen ŞİÖ Kalkınma Bankası projesi öne çıkmaktadır. St. Petersburg ile Hindistan'ın Mumbai kentini İran ve Basra Körfezi limanları üzerinden birbirine bağlayan 7.200 kilometrelik Uluslararası Kuzey-Güney Ulaştırma Koridoru, üye ülkeleri ilgilendiren başlıca ulaştırma projelerinden biridir.

Örgüt 2025 yılında, Avrasya genelinde uluslararası yük taşımacılığını desteklemek amacıyla bir İpek Yolu İstasyonları ağı kurulması konusunda mutabakata varmıştır. ŞİÖ Kalkınma Bankası'na ilişkin görüşmeler sürmekte olup bankanın yapısı ve işleyiş düzenlemelerine dair dördüncü istişare turu Haziran 2026'da Shenzhen'de gerçekleştirilmiş ancak bankanın yapısı henüz müzakere aşamasındadır.

ŞİÖ Genel Sekreteri Nurlan Yermekbayev'in aktardığına göre Kırgız Cumhurbaşkanlığı, zirve öncesinde ŞİÖ Kalkınma Bankası'nın kurulması, üye devletler arası bağlantısallığı artıracak yeni ulaştırma koridorlarının inşası, iklim ve acil durumlara müdahaleye yönelik ortak mekanizmaların güçlendirilmesi ile bir ŞİÖ Gençlik Dijital Forumu'nun başlatılması yönünde somut öneriler sunmuştur.

Hürmüz Boğazı'ndaki krizin küresel tedarik zincirleri, enerji piyasası ve finansal piyasalar üzerindeki etkisinin sürmesi, ekonomik bağlantısallığı zirvede öne çıkan bir konu haline getirmekte, bu çerçevede yeni ticaret ve ulaştırma koridorlarının ele alınması beklenmektedir. Modi ile Putin arasında planlanan ikili görüşme kapsamında, Arktik kıyısı boyunca uzanan Kuzey Deniz Yolu'na ilişkin görüşmelerin de gündeme gelmesi beklenmektedir. Moskova ile Yeni Delhi'nin, Batı Asya'daki krizin ticaret yollarını etkilemeye devam etmesi durumunda Hindistan'ın bu güzergâhı kullanmasına ilişkin görüşmeler yürütebileceği aktarılmaktadır.

27-28 Temmuz 2026 tarihlerinde Ala-Arça Devlet Konutu'nda, Kırgızistan'ın dönem başkanlığı kapsamında ŞİÖ Üye Devletleri Medya ve Analitik Merkezleri Forumu düzenlenmiştir. Foruma, üye devletler, gözlemci devletler ve diyalog ortaklarından yaklaşık 250 temsilci ile 26 ülkeden ulusal haber ajansı başkanları, baş editörler, medya kuruluşu ve analitik merkez temsilcileri, ilgili devlet kurumları ve uluslararası örgüt temsilcileri ile ŞİÖ Sekretaryası temsilcileri katılmıştır. Forumun ana teması "Yeni Çağda ŞİÖ: Karşılıklı Anlayıştan Pratik İşbirliğine" olarak belirlenmiştir.

Açılış töreninde Kırgızistan Cumhurbaşkanlığı İdaresi Bilgi Politikası Servisi Başkanı Dairbek Orunbekov, Kırgızistan'ın devlet haber ajansı Kabar'ın Direktörü Mederbek Şermetaliyev, Xinhua Haber Ajansı Genel Müdür Yardımcısı Şi Yançun, Çin'in Kırgızistan Büyükelçisi Liu Ciangping, bir ŞİÖ Sekretaryası temsilcisi ile üye devletlerin haber ajansı başkanları konuşma yapmıştır.

Rusya Devlet Başkanlığı'nın 28 Ağustos 2026 tarihli duyurusuna göre, Devlet Başkanları Konseyi toplantısının ardından tarafların ortak tutumlarının nihai bir siyasi deklarasyonda yer alması, ayrıca çeşitli işbirliği alanlarında bir dizi belgenin imzalanması beklenmektedir. Zirvenin, Bişkek Deklarasyonu dahil olmak üzere 20-25 belge ile sonuçlanacağı öngörülmektedir. Devlet Başkanları Konseyi toplantısının ardından ŞİÖ Artı formatında bir toplantı düzenlenecek; bu toplantıya gözlemci ve diyalog ortağı devletlerin davetli liderleri, uluslararası ve bölgesel örgüt başkanları ile Kırgız Cumhurbaşkanlığı'nın konukları katılacaktır. Bu toplantıda üye devletlerin, Birleşmiş Milletler'in merkezi rol üstleneceği çok kutuplu bir dünya düzeninin oluşturulmasına katkısının ele alınması beklenmektedir.

Zirvenin, örgütün 25. yıl dönümünü anan Bişkek Deklarasyonu'nun yanı sıra örgütün gelişimine ve bölgesel/uluslararası meselelere ilişkin ek belgelerin kabulüyle sonuçlanması beklenmektedir. Zirve aynı zamanda Kırgızistan'ın dönem başkanlığının sona ermesine ve başkanlığın, 2027 yılına kadar örgüte liderlik edecek ve 2027 zirvesine ev sahipliği yapacak olan Pakistan'a devredilmesine sahne olacaktır.

Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, ŞİÖ üyesi olmamakla birlikte, örgütün diyalog ortağı statüsündeki Türkiye adına zirveye katılmak üzere 31 Ağustos 2026'da Bişkek'e hareket etmiştir. Erdoğan'ı, eşi Emine Erdoğan ve beraberindeki heyeti taşıyan özel uçak, saat 09.00'da Ankara Havalimanı'ndan kalkış yapmıştır. Erdoğan'ı havalimanında Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz, Cumhurbaşkanlığı Genel Sekreteri Hakkı Susmaz, Ankara Valisi Yakup Canbolat ve diğer yetkililer uğurlamıştır. Putin ile Erdoğan'ın zirve marjında Ukrayna meselesi ile Karadeniz'deki durumu ele alacakları bir ikili görüşme gerçekleştirmesi planlanmaktadır.

ŞİÖ'nün kökeni, Kazakistan, Çin, Kırgızistan, Rusya ve Tacikistan arasında askeri alanda güven artırıcı önlemler ile sınır bölgesindeki silahlı kuvvetlerin karşılıklı olarak azaltılmasına ilişkin 1996 ve 1997 yıllarında imzalanan anlaşmalara dayanmaktadır. Bu beş ülkenin liderleri arasındaki düzenli toplantı mekanizması "Şanghay Beşlisi" adıyla anılmıştır. 4 Temmuz 2000 tarihli Duşanbe Deklarasyonu'yla Şanghay Beşlisi'nin çok taraflı bir işbirliği yapısına dönüştürülmesi kararlaştırılmış, aynı yıl Özbekistan da bu beş ülkeye katılmıştır.

15 Haziran 2001 tarihinde altı ülkenin devlet başkanları Şanghay'da bir araya gelerek Şanghay İşbirliği Teşkilatı'nın kurulmasına karar vermiştir. Örgütün temel belgesi olan ŞİÖ Şartı, 7 Haziran 2002'de St. Petersburg'daki zirvede imzalanmış, 19 Eylül 2003'te yürürlüğe girmiş ve 1 Şubat 2013'te BM Sekretaryası'na kaydettirilmiştir. Bugün itibarıyla örgütün uluslararası hukuki çerçevesi, İmtiyaz ve Muafiyetler Sözleşmesi ile Bölgesel Terörle Mücadele Yapısı Anlaşması'nı da kapsayan 25'in üzerinde anlaşma ve düzenlemeden oluşmaktadır.

Örgütün temel amaçları arasında üye devletler arasında karşılıklı güven, dostluk ve iyi komşuluk ilişkilerinin güçlendirilmesi; bölgesel barış, güvenlik ve istikrarın korunmasına yönelik çok taraflı işbirliğinin geliştirilmesi; yeni tehdit ve zorluklara karşı ortak hareket edilmesi; çeşitli alanlarda karşılıklı yarara dayalı işbirliğinin teşviki ile ekonomik büyüme ve sosyal-kültürel kalkınmanın desteklenmesi yer almaktadır. Örgütün faaliyetleri; egemenliğe ve toprak bütünlüğüne karşılıklı saygı, iç işlerine karışmama ve güç kullanmama ya da güç kullanma tehdidinde bulunmama ilkelerine dayanmakta, bu ilkeler bütünü uluslararası kamuoyunda "Şanghay Ruhu" olarak adlandırılmaktadır. ŞİÖ, bir savunma ittifakı niteliği taşımamaktadır.

Örgütün 29 tüzük organı arasında Devlet Başkanları Konseyi, Hükümet Başkanları Konseyi, Dışişleri Bakanları Konseyi ve Ulusal Koordinatörler Konseyi ile 40'ın üzerinde çalışma mekanizması bulunmaktadır. ŞİÖ'nün iki daimi organı, Pekin'deki Sekretarya ile merkezi Taşkent'te bulunan Bölgesel Terörle Mücadele Yapısı (RATS)'dır; Sekretarya 15 Ocak 2004'te, RATS İcra Komitesi ise 17 Ocak 2004'te faaliyete geçmiştir. Örgütün hükümet dışı organları arasında ŞİÖ İş Konseyi, ŞİÖ Bankalararası Birliği, ŞİÖ Gençlik Konseyi ve ŞİÖ Forumu bulunmakta, resmi dilleri ise Rusça ve Çince olarak belirlenmiştir.

16 Ağustos 2007'de imzalanan ve Hindistan, Pakistan, İran ile Belarus'un da taraf olduğu Uzun Vadeli İyi Komşuluk, Dostluk ve İşbirliği Antlaşması, üye devletler arası ilişkilere yeni bir nitelik kazandırmıştır. 2017'de Hindistan ve Pakistan tam üyeliğe kabul edilmiş, bunu 2023'te İran ve 2024'te Belarus'un katılımı izlemiştir.

2026 yılında ŞİÖ; Belarus, Hindistan, İran, Kazakistan, Çin, Kırgızistan, Pakistan, Rusya, Tacikistan ve Özbekistan olmak üzere 10 üye devletten, Afganistan ve Moğolistan olmak üzere 2 gözlemci devletten, aralarında Türkiye, Azerbaycan, Ermenistan, Mısır, Kamboçya, Katar, Kuveyt, Laos, Maldivler, Myanmar, Nepal, Birleşik Arap Emirlikleri, Suudi Arabistan ve Sri Lanka'nın da bulunduğu 15 diyalog ortağı devletten oluşmaktadır. Örgüt, NATO benzeri bir askeri ittifak ya da AB benzeri bir ekonomik birlik niteliği taşımamakta, uzlaşı temelli bir yapı olarak işlemektedir. Türkmenistan, izlediği kalıcı tarafsızlık politikası nedeniyle ŞİÖ'ye üye olmayan tek Orta Asya ülkesidir. Örgütün kuruluş deklarasyonunda ŞİÖ'nün "diğer devletlere veya bölgelere yönelik bir ittifak olmadığı" ifade edilmektedir.^【1】