ABD-Brezilya Diplomatik Krizi (2026)

ABD-Brezilya Diplomatik Krizi, Amerika Birleşik Devletleri (ABD) ile Brezilya arasında 2026 yılında tarife uygulamaları, büyükelçi atamaları ve karşılıklı vize kısıtlamaları nedeniyle yaşanan diplomatik gerginliktir. Kriz, ABD Başkanı Donald Trump yönetiminin Brezilya'ya yönelik art arda tarife kararları almasının yanı sıra, iki ülke arasında büyükelçi atamalarına onay verilmemesi ve karşılıklı vize kısıtlamalarıyla derinleşmiştir.

Sürecin öne çıkan gelişmelerinden biri, ABD Dışişleri Bakanlığının 4 Ağustos 2026 tarihinde Brezilya'nın Washington Büyükelçisi Maria Luiza Ribeiro Viotti'nin vizesini iptal etmesi olmuştur.

^{Brezilya Devlet Başkanı Luiz Inácio Lula da Silva - (Anadolu Ajansı)}

ABD Ticaret Temsilciliği (USTR), Mart 2026'da 60 ekonomiye yönelik Bölüm 301 (Section 301) soruşturmaları başlatmıştır.^【1】 Bu soruşturmalar, Trump yönetiminin daha önce Uluslararası Acil Ekonomik Güçler Yasası'na (IEEPA) dayanarak uyguladığı ancak ABD Yüksek Mahkemesi tarafından iptal edilen küresel tarifelerin ardından izlenen ticaret politikasının bir parçası olarak değerlendirilmiştir. Soruşturmalar kapsamında Brezilya hakkında da inceleme başlatılmış ve ülkeye yönelik iki ayrı tarife kararı alınmıştır.^【2】

ABD Başkanı Donald Trump, 1 Haziran 2026'da Cumhuriyetçi siyasetçi Daniel (Danny) Perez'i Brezilya Büyükelçisi olarak aday göstermiştir.^【3】Brezilya hükümeti ise ABD'nin, diplomatik onay (agrément) talebini resmi olarak iletmeden önce adaylığı kamuoyuna açıklamasını diplomatik protokole aykırı bulmuş ve onay sürecini beklemeye almıştır.^【4】 Perez'in adaylığı aynı gün ABD Senatosu'na sunulmuş, Temmuz 2026 sonunda Senato Dış İlişkiler Komitesi tarafından onaylanmış ancak tam Senato oylaması henüz yapılmamıştır.^【5】

ABD Dışişleri Bakanlığı yetkilileri, Brezilya'nın büyükelçi adayına ilişkin agrément talebine uzun süre yanıt vermediğini açıklamıştır. Brezilya hükümeti ise diplomatik onay süreci için belirli bir zaman sınırı bulunmadığını ve talebin inceleme aşamasında olduğunu belirtmiştir.^【6】

İki ülke arasındaki diplomatik gerginlik, Temmuz 2026'da karşılıklı vize anlaşmazlığıyla devam etmiştir. Brezilya hükümeti, ABD Dışişleri Bakanlığı Demokrasi, İnsan Hakları ve Çalışma Bürosu'ndan Yardımcı Bakan Riley M. Barnes ile Yardımcı Bakan Yardımcısı Samuel Samson'a, 27-30 Temmuz tarihlerinde gerçekleştirilmesi planlanan ziyaret için vize vermemiştir.^【7】 Brezilya Cumhurbaşkanı Luiz Inácio Lula da Silva, ziyaretin seçim sürecine müdahale amacı taşıdığını öne sürerken; ABD tarafı bu iddiayı reddetmiş ve ziyaretin rutin diplomatik temas kapsamında planlandığını açıklamıştır.^【8】

ABD Dışişleri Bakanlığı, 4 Ağustos 2026 tarihinde Brezilya'nın Washington Büyükelçisi Maria Luiza Ribeiro Viotti'nin vizesini iptal ettiğini açıklamıştır. Kararı gazetecilere aktaran isimsiz bir ABD Dışişleri Bakanlığı yetkilisi, uygulamanın büyükelçinin persona non grata ilan edildiği veya ABD'den sınır dışı edildiği anlamına gelmediğini belirtmiştir.^【9】 Yetkili, kararın yalnızca büyükelçinin vizesinin iptal edilmesini kapsadığını ifade etmiştir.^【10】

ABD Dışişleri Bakanlığı yetkilileri, kararın karşılıklılık ilkesi kapsamında alındığını ve ABD'nin Brezilya Büyükelçisi adayı Daniel (Danny) Perez'e diplomatik onay (agrément) verilmesi halinde Viotti'nin vizesinin yeniden düzenleneceğini açıklamıştır.^【11】 Bir başka ABD Dışişleri Bakanlığı yetkilisi ise Viotti'nin ABD'den ayrılması durumunda ülkeye yeniden giriş yapabilmek için yeni bir vize başvurusunda bulunması gerekeceğini belirtmiştir. Aynı yetkili, ilerleyen süreçte karşılıklı yeni diplomatik adımların atılabileceğini dışlamadıklarını ancak ABD'nin Brezilya halkının serbest ve adil seçimlerle belirlediği hükümete saygı duymaya devam ettiğini ifade etmiştir.^【12】

Brezilya Cumhurbaşkanlığı, 4 Ağustos 2026 tarihinde yayımladığı açıklamada, ABD Dışişleri Bakanlığının Brezilya'nın Washington Büyükelçisi Maria Luiza Ribeiro Viotti'nin vizesini iptal etme kararını reddettiğini duyurmuştur. Açıklamada, kararın gerekçesi olarak gösterilen açıklamaların gerçeği yansıtmadığı belirtilmiş ve söz konusu adımın, iki ülke arasındaki karşılıklı saygıya dayalı ilişkilere uygun olmadığı ifade edilmiştir. Ayrıca kararın, Brezilya'ya yönelik diplomatik önlemlerin kademeli olarak artırıldığı bir sürecin parçası olduğu değerlendirilmiştir.^【13】

Açıklamada ayrıca, Daniel (Danny) Perez'in büyükelçi adaylığına ilişkin değerlendirmenin uluslararası diplomatik usuller çerçevesinde sürdürüldüğü belirtilmiştir. Brezilya hükümeti, diplomatik onay (agrément) sürecinde adaylığın kamuoyuna açıklanmadan önce ev sahibi ülkenin onayının alınmasının uluslararası uygulamalara uygun olduğunu savunmuştur.^【14】

ABD Ticaret Temsilciliği (USTR), 15 Temmuz 2026 tarihinde Brezilya'dan ithal edilen şeker, giyim, kâğıt ve çelik dahil binlerce ürüne %25 oranında ek tarife uygulanacağını açıklamıştır.^【15】 Karar, Bölüm 301 (Section 301) kapsamında yürütülen; dijital ticaret, elektronik ödeme sistemi Pix, etanol pazarına erişim ve yasa dışı ormansızlaşma iddialarını konu alan soruşturmaya dayandırılmıştır. Tarife 22 Temmuz 2026'da yürürlüğe girmiştir. Sığır eti, kahve, bazı nadir toprak elementleri, uçak parçaları ile belirli petrol ve doğal gaz ürünleri ise uygulamadan muaf tutulmuştur.

ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, sosyal platformunda yaptığı açıklamada, Brezilya Cumhurbaşkanı Luiz Inácio Lula da Silva'nın Washington ile anlaşmaya varmak yerine farklı bir tutum benimsediğini ve uygulanan tarifelerin bunun sonucu olduğunu ifade etmiştir. Brezilya Dışişleri Bakanı Mauro Vieira ise bu açıklamaları reddetmiş; Lula yönetiminin müzakerelere açık olduğunu ve Brezilya'nın soruşturma sürecine katıldığını belirtmiştir. Vieira ayrıca, ABD'nin Brezilya ekonomisinin birçok sektörünün karşılıklı taviz olmaksızın dış rekabete açılmasını talep ettiğini ifade etmiştir.^【16】

ABD, 60 ekonomiyi kapsayan ayrı bir Bölüm 301 soruşturması sonucunda, zorla çalıştırılan işçilikle üretilen ürünlerin ithalatını engellemeye yönelik yeterli yasal düzenlemelere sahip olmadığı gerekçesiyle Brezilya'ya %12,5 oranında ek tarife uygulanmasına karar vermiştir.^【17】 Karar 23 Temmuz 2026'da açıklanmış ve 24 Temmuz'da yürürlüğe girmiştir. Söz konusu tarife, Şubat 2026'dan itibaren uygulanan geçici %10'luk tarifenin yerini almıştır.

İki tarifenin birlikte uygulanması sonucunda ayakkabı, makine, ekipman, konfeksiyon ve farmasötik olmayan kimyasallar gibi bazı ürün gruplarında toplam tarife oranı %37,5'e ulaşmıştır.^【18】 Embraer uçakları ve parçaları, petrol, sığır eti, kahve, portakal suyu ve farmasötik hammaddeler ise muafiyet kapsamına alınmıştır.

Brezilya Dışişleri Bakanlığı (Itamaraty), yayımladığı resmi notada, USTR'nin insan hakları ve işçi haklarına ilişkin gerekçeleri korumacı ticaret politikasını desteklemek amacıyla kullandığını ve bu yaklaşımın çok sayıda ülkeyi haksız şekilde hedef aldığını ileri sürmüştür. Brezilya Cumhurbaşkanlığı İletişim Sekreterliği ise ABD'nin tarifelere ilişkin gerekçelerini "absürt" olarak nitelendirmiştir.^【19】

Brezilya hükümeti, Dünya Ticaret Örgütü'nün (DTÖ) uyuşmazlık çözüm mekanizmasına başvurmayı değerlendirmiş; ayrıca 2025 yılında kabul edilen Ticari Karşılıklılık Yasası (Lei de Reciprocidade Comercial) kapsamında, Brezilya ürünlerine ticaret engeli uygulayan ülkelere karşı orantılı önlemler alınabileceğini açıklamıştır.

Bu kapsamda Brezilya, 27 Temmuz 2026 tarihinde %25 ve %12,5 oranındaki tarifelere ilişkin olarak DTÖ nezdinde resmi danışma talebinde bulunmuştur. Itamaraty, ABD'nin uygulamalarının 1994 Gümrük Tarifeleri ve Ticaret Genel Anlaşması (GATT 1994) ile DTÖ Uyuşmazlıkların Çözümüne İlişkin Kural ve Yöntemler Mutabakat Metni kapsamındaki yükümlülüklerle bağdaşmadığını savunmuştur.^【20】

Diplomatik kriz, Brezilya'da Ekim 2026'da yapılması planlanan cumhurbaşkanlığı seçimleri öncesinde yaşanmıştır. Cumhurbaşkanı Luiz Inácio Lula da Silva, 2 Ağustos 2026 tarihinde São Paulo'da düzenlenen İşçi Partisi (PT) Ulusal Kongresi'nde dördüncü, art arda olmayan cumhurbaşkanlığı dönemi için adaylığını resmen açıklamış ve seçimleri "ulusal egemenlik" açısından önemli bir süreç olarak değerlendirmiştir.

Lula'nın seçimdeki başlıca rakibi, eski Cumhurbaşkanı Jair Bolsonaro'nun oğlu Senatör Flávio Bolsonaro olmuştur. Flávio Bolsonaro'nun adaylığına Arjantin Cumhurbaşkanı Javier Milei ile İsrail Başbakanı Benjamin Netanyahu destek açıklamıştır.