ABD-Çin Yapay Zeka Diyaloğu ve Güvenlik Görüşmeleri (Eylül, 2026)

ABD-Çin yapay zekâ görüşmeleri, iki yapay zekâ gücü olan Amerika Birleşik Devletleri ile Çin arasında yapay zekâ kaynaklı ulusal güvenlik risklerinin yönetilmesi, ciddi olaylarda karşılıklı bildirim mekanizması kurulması ve teknoloji alanındaki iletişimin artırılması amacıyla Eylül 2026’da başlatılan diplomatik temasları kapsayan süreçtir.

ABD ve Çin’den üst düzey ekonomi ve ticaret yetkilileri, 20 Eylül 2026’da New York’ta yapay zekâ, ticaret, yatırımlar ve iki ülke arasındaki diğer stratejik konuları ele alan kapsamlı görüşmeler gerçekleştirmiştir. Yaklaşık sekiz saat sürdüğü bildirilen toplantılarda ABD heyetine Hazine Bakanı Scott Bessent, Çin heyetine ise Başbakan Yardımcısı He Lifeng başkanlık etmiştir. ABD Ticaret Temsilcisi Jamieson Greer ile Çin’in üst düzey uluslararası ticaret temsilcisi Li Chenggang da görüşmelere katılmıştır.

Görüşmelerin, ABD Başkanı Donald Trump ile Çin Devlet Başkanı Şi Cinping arasında Washington’da yapılması planlanan liderler zirvesinden birkaç gün önce gerçekleştirilmesi dikkat çekmiştir. Taraflar yapay zekânın yanı sıra ikili ticaret, yatırımlar, kritik mineraller ve teknoloji alanındaki anlaşmazlıkları da ele almıştır. Görüşmeler böylece yalnızca yapay zekâ güvenliğine ilişkin teknik bir toplantı değil, iki ülke arasındaki daha geniş ekonomik ve teknolojik ilişkilerin bir parçası olarak gerçekleştirilmiştir.

Görüşmelerin öne çıkan başlıklarından biri, iki ülke arasında yapay zekâ konusunda düzenli iletişim kurulmasını sağlayacak yeni bir mekanizmanın oluşturulması olmuştur. ABD Hazine Bakanı Scott Bessent, toplantının ardından tarafların “ABD-Çin Yapay Zekâ Diyaloğu” olarak adlandırılması planlanan bir mekanizmayı ele aldığını açıklamıştır.

Bessent, mekanizmanın temel amacının iki ülkenin yapay zekâ alanındaki ortak hedefleri ve ortak tehditleri konusunda bir anlayış geliştirmesi olduğunu belirtmiştir. ABD yönetimi, yapay zekâ alanında dünyanın önde gelen iki gücü arasındaki ilişkilerde daha fazla şeffaflık sağlanmasının önem taşıdığını savunmuştur. Tarafların yapay zekâ konusunda yeniden görüşme gerçekleştirilmesi konusunda da mutabakata vardığı bildirilmiştir.

Bununla birlikte, Eylül 2026 itibarıyla söz konusu mekanizmaya ilişkin bağlayıcı bir anlaşma imzalanmamıştır. Çin yönetiminin mekanizmanın kapsamına ve uygulanmasına ilişkin ayrıntılı tutumu da kamuoyuna açıklanmamıştır. Görüşmeler sonucunda ortaya çıkan temel gelişme, yapay zekâ konusunda iletişimin devam ettirilmesi ve yeni görüşmeler yapılması yönündeki mutabakat olmuştur.

ABD tarafından gündeme getirilen önerinin önemli unsurlarından birini, yapay zekâ kaynaklı ciddi güvenlik olaylarında tarafların birbirini bilgilendirmesini sağlayacak bildirim mekanizması oluşturmuştur. Washington, yapay zekâ sistemlerinden kaynaklanan ve ulusal güvenlik açısından önemli sonuçlara yol açabilecek olaylarda ABD ile Çin arasında doğrudan iletişim kurulmasını önermiştir.

Önerilen sistemin günlük teknik sorunların veya sıradan yapay zekâ hatalarının karşılıklı olarak bildirilmesini amaçlamadığı belirtilmiştir. Mekanizmanın daha çok devletlerin güvenliğini etkileyebilecek ölçekteki yapay zekâ olaylarını kapsaması öngörülmüştür. Böylece iki ülke arasında yapay zekâ kaynaklı bir olayın yanlış değerlendirilmesi veya daha geniş bir güvenlik krizine dönüşmesi riskine karşı doğrudan iletişim kanalı kurulması gündeme gelmiştir.

Bessent, bu çerçevede ABD ile Çin'i dünyanın “bir numaralı ve iki numaralı yapay zekâ gücü” olarak nitelendirerek iki ülke arasındaki yapay zekâ ilişkilerinde kapalılık yerine daha fazla şeffaflığın sağlanması gerektiğini belirtmiştir.

Görüşmeler, yapay zekâ sistemlerinin giderek daha gelişmiş hale gelmesinin beraberinde getirebileceği güvenlik risklerinin uluslararası düzeyde tartışıldığı bir dönemde gerçekleştirilmiştir. ABD ve Çin aynı zamanda yapay zekâ teknolojileri, gelişmiş yarı iletkenler, bilgi işlem kapasitesi ve diğer stratejik teknolojiler konusunda rekabet halindedir. Bu nedenle New York görüşmelerinde güvenlik konusunda iletişim arayışı ile teknolojik rekabetin aynı anda devam ettiği bir çerçeve ortaya çıkmıştır.

Trump yönetimi, yapay zekâ geliştirme faaliyetlerinin genel olarak yavaşlatılmasına yönelik çağrılara karşı çıkmıştır. Trump, ABD'nin yapay zekâ alanındaki çalışmalarını yavaşlatmasının Çinli teknoloji şirketlerinin ABD şirketleriyle arasındaki farkı kapatmasına imkân verebileceğini savunmuştur. Bu yaklaşım, Washington'ın bir taraftan Çin ile yapay zekâ güvenliği konusunda iletişim kanalları oluşturmaya çalışırken diğer taraftan teknolojik rekabeti sürdürdüğünü göstermektedir.

Çin tarafı da New York görüşmelerini olumlu ifadelerle değerlendirmiştir. Çin'in resmi haber ajansı Xinhua, temasları “açık, kapsamlı ve yapıcı” olarak nitelendirmiştir. Toplantıda önceki ABD-Çin istişarelerinde sağlanan mutabakatların uygulanması, ikili ticaret ve yatırımların geliştirilmesi ve yapay zekâyla bağlantılı konular ele alınmıştır. Bununla birlikte Çin tarafının yapay zekâ görüşmelerinin teknik ayrıntılarına ilişkin kapsamlı bilgi paylaşmadığı belirtilmiştir.

ABD Hazine Bakanı Bessent ise görüşmeleri “çok başarılı” olarak tanımlamış ve tarafların yapay zekâ konusunda ortak hedef ve tehditlere ilişkin anlayış geliştirecek bir diyalog mekanizması oluşturulması konusunda ilerleme sağladığını açıklamıştır.

New York temasları yalnızca yapay zekâ güvenliğiyle sınırlandırılmamış, ABD ile Çin arasındaki ekonomik ilişkiler de görüşmelerin önemli bir bölümünü oluşturmuştur. İki ülkenin daha önce gündeme getirilen yeni bir “Ticaret Kurulu” mekanizmasının faaliyete geçirilmesi konusunda anlaşmaya vardığı bildirilmiştir.

Görüşmelerde ikili ticaret, yatırımlar ve bazı ürünlere uygulanan tarifeler de ele alınmıştır. Taraflar, Amerikan enerji ve tarım ürünlerine uygulanan bazı vergilerin düşürülmesi üzerinde çalışırken daha geniş kapsamlı ticari düzenlemeler de değerlendirilmiştir.

Kritik mineraller de görüşmelerin diğer başlıklarından biri olmuştur. ABD tarafının özellikle Amerikan üreticileri açısından önem taşıyan nadir toprak mıknatısları ve kritik minerallerin tedarikinin devam etmesine önem verdiği aktarılmıştır. Tarafların ayrıca mevcut ticaret ateşkesinin olası uzatılması ve yapay zekâ geliştirilmesine ilişkin güvenlik sınırlarını ele aldığı bildirilmiştir.

New York görüşmeleri, Trump ile Şi Cinping arasında yapılması planlanan üst düzey zirvenin hazırlık sürecinin bir parçası olarak gerçekleştirilmiştir. Şi'nin Washington ziyaretinin, Çin liderinin on yılı aşkın süredir Washington'a gerçekleştireceği ilk devlet ziyareti olacağı belirtilmiştir.

Bu nedenle ekonomi heyetleri arasındaki görüşmelerde yapay zekâ konusunda sağlanan ilerlemenin, liderler düzeyindeki temaslarda ele alınabilecek konuların çerçevesini oluşturduğu değerlendirilmiştir. Ticaret, teknoloji, kritik mineraller ve yapay zekâ güvenliği gibi başlıklar aynı diplomatik süreç içerisinde ele alınmıştır. Ayrıca ABD ve Çin'in daha geniş anlamda ticaret, teknoloji ve diğer stratejik konulardaki gerilimi azaltmaya yönelik temaslarını sürdürdüğü aktarılmıştır.

20 Eylül 2026 tarihli New York görüşmeleri sonucunda ABD ile Çin arasında kapsamlı ve bağlayıcı bir yapay zekâ güvenliği anlaşması imzalanmamıştır. Bunun yerine, “ABD-Çin Yapay Zekâ Diyaloğu” adı altında yeni bir iletişim mekanizması oluşturulması, ulusal güvenlik boyutuna ulaşabilecek yapay zekâ olayları için karşılıklı bildirim sisteminin değerlendirilmesi ve tarafların görüşmelere devam etmesi konusunda ilerleme sağlandığı açıklanmıştır.

Bu çerçevede görüşmeler, ABD ile Çin arasındaki yapay zekâ ilişkilerinde rekabetin sona erdirilmesine yönelik bir anlaşmadan ziyade, rekabet devam ederken ciddi güvenlik olaylarının yönetilmesi için doğrudan iletişim kanallarının oluşturulmasına yönelik diplomatik bir girişim niteliği taşımıştır. Yapay zekâ görüşmelerinin ticaret, yatırımlar, kritik mineraller ve teknoloji politikalarıyla birlikte ele alınması ise yapay zekânın ABD-Çin ilişkilerinde yalnızca teknolojik bir konu değil, ekonomik ve ulusal güvenlik boyutları bulunan daha geniş bir stratejik başlık haline geldiğini göstermiştir