ABD, Danimarka ve Grönland Arasında Güvenlik Anlaşması

ABD, Danimarka ve Grönland arasında 18 Eylül 2026'da duyurulan güvenlik anlaşması, Arktik ve Kuzey Atlantik bölgesindeki güvenlik düzenlemelerinin güçlendirilmesini, ABD'nin Grönland'daki askerî varlığını genişletebilmesini ve NATO dışındaki ülkelerin adada askerî üs kurmasının sınırlandırılmasını öngören bir düzenlemedir. Anlaşmanın Birleşmiş Milletler Genel Kurulu kapsamında imzalanması ve ardından gerekli parlamenter süreçlerden geçirilmesi planlanmıştır. Danimarka ve Grönland yönetimleri, düzenlemenin Danimarka Krallığı'nın egemenliği ile Grönland halkının kendi kaderini tayin hakkını koruduğunu açıklamıştır.

ABD Başkanı Donald Trump, 18 Eylül 2026'da yaptığı açıklamada ABD, Danimarka ve Grönland arasında Grönland'ın güvenliğine ilişkin bir anlaşmaya varıldığını duyurmuştur. Trump, düzenlemenin ABD'ye Grönland'ın güvenliği konusunda uzun vadeli yetkiler sağlayacağını belirtmiş ve anlaşmayı Washington'ın adaya ilişkin güvenlik kaygılarının karşılanması açısından değerlendirmiştir. Trump ayrıca ABD'nin Grönland'daki askerî varlığını genişletmeye başlayacağını açıklamıştır.

Danimarka Başbakanı Mette Frederiksen ise anlaşmanın Arktik ve Kuzey Atlantik bölgesindeki ortak güvenliği güçlendirmeyi amaçladığını bildirmiştir. Frederiksen, düzenlemenin Danimarka Krallığı'nın egemenliğini ve toprak bütünlüğünü tanıdığını, aynı zamanda Grönland halkının kendi kaderini tayin hakkını güvence altında tuttuğunu belirtmiştir. Grönland Başbakanı Jens-Frederik Nielsen de anlaşmanın Grönland'ın çıkarlarını ve uluslararası iş birliğindeki konumunu tanıdığını ifade etmiştir.

Anlaşmanın öne çıkan unsurlarından biri, ABD'nin Grönland'daki askerî varlığını genişletebilmesine ilişkin düzenlemelerdir. ABD'li bir yetkilinin verdiği bilgilere göre anlaşma Washington'a adaya kalıcı erişim, üslenme ve hava sahasını kullanma hakları sağlamaktadır. Bunun yanında NATO üyesi olmayan ülkelerin Grönland'da askerî üs kurması veya askerî birlik bulundurması engellenmektedir. Hassas sektörlerde yapılacak bazı yabancı yatırımların da güvenlik değerlendirmesine tabi tutulması öngörülmektedir.

Reuters'ın aktardığı bilgilere göre düzenlemenin, Grönland'ın gelecekte bağımsızlığını kazanması durumunda dahi geçerliliğini sürdürmesi öngörülmektedir. Bununla birlikte anlaşmanın tüm ayrıntıları henüz kamuoyuna açıklanmamış; yeni Amerikan üslerinin kurulup kurulmayacağı gibi bazı konular belirsizliğini korumuştur.

ABD'nin Grönland'daki askerî varlığı yeni değildir. Washington ile Kopenhag arasında 1951'de imzalanan Grönland'ın savunmasına ilişkin anlaşma, ABD'ye adada geniş askerî erişim ve üslenme olanakları sağlamıştır. ABD günümüzde de Grönland'ın kuzeybatısındaki Pituffik Uzay Üssü'nü işletmektedir. Yeni düzenleme, mevcut güvenlik çerçevesini genişletirken özellikle üçüncü ülkelerin adadaki askerî ve stratejik faaliyetlerinin sınırlandırılmasına yönelik hükümler içermektedir.

Anlaşmanın önemli unsurlarından biri, NATO dışındaki ülkelerin Grönland'daki askerî varlığına ilişkin sınırlamalardır. ABD'li yetkililer, düzenlemenin özellikle Çin ve Rusya gibi NATO üyesi olmayan ülkelerin Grönland'da üs kurmasını veya asker konuşlandırmasını engelleyeceğini açıklamıştır. Ayrıca güvenlik açısından hassas kabul edilen sektörlerde yapılacak bazı yatırımların da sınırlandırılması öngörülmüştür.

Bu düzenlemeler, Grönland'ın Arktik bölgesindeki stratejik konumuyla ilişkilendirilmiştir. Ada, Kuzey Amerika ile Avrupa arasındaki konumu nedeniyle uzun süredir ABD ve NATO'nun savunma planlamasında yer almaktadır. Arktik bölgesindeki askerî faaliyetlerin ve ekonomik rekabetin artması da Grönland'ın stratejik öneminin yeniden öne çıkmasına neden olmuştur.

Anlaşmaya giden süreç, Trump'ın Grönland'ın ABD açısından stratejik önemine ilişkin açıklamalarının ardından gelişmiştir. Trump, daha önce Grönland'ın ABD tarafından edinilmesi gerektiğini savunmuş ve adanın konumunu ulusal güvenlik gerekçeleriyle ilişkilendirmiştir. Bu açıklamalar Danimarka ve Grönland yönetimlerinin tepkisine yol açmış, taraflar Grönland'ın egemenlik statüsünün değiştirilmesine karşı çıkmıştır.

2026'nın başlarında ABD, Danimarka ve Grönland temsilcileri arasında konuyla ilgili görüşmeler yoğunlaştırılmıştır. Ocak ayında taraflar, egemenlik ve güvenlik konularındaki anlaşmazlıklara ortak bir çözüm bulunması amacıyla üst düzey bir çalışma grubu oluşturmuştur. Bu süreçte görüşmelerin ağırlığı, Grönland'ın ABD'ye devredilmesi tartışmasından bölgesel güvenlik ve ABD'nin askerî erişiminin düzenlenmesine doğru kaymıştır. Düzenleme Grönland'ın egemenliğini ABD'ye devretmemekte; buna karşılık Washington'ın askerî erişimi ve güvenlik alanındaki rolünün genişletilmesini öngörmektedir.

Danimarka ve Grönland yönetimlerinin açıklamalarında, anlaşmanın adanın hukuki statüsünü değiştirmediği vurgulanmıştır. Danimarka Başbakanı Frederiksen, düzenlemenin Danimarka Krallığı'nın egemenliği ve toprak bütünlüğünün yanı sıra Grönland halkının kendi kaderini tayin hakkını tanıdığını belirtmiştir. Grönland Başbakanı Nielsen ise anlaşmanın adanın çıkarlarını gözettiğini ve uluslararası iş birliği içindeki konumunu koruduğunu açıklamıştır.

Bu nedenle Trump'ın anlaşmaya ilişkin kullandığı “kalıcı kontrol” ifadesi ile Danimarka ve Grönland yönetimlerinin açıklamaları arasında terminolojik bir farklılık bulunmaktadır. Trump bu ifadeyi ABD'nin güvenlik alanındaki yetkileri için kullanırken, Danimarka tarafı anlaşmayı egemenlik devri olarak tanımlamamış ve Grönland'ın mevcut siyasi statüsünün korunduğunu belirtmiştir. Reuters da anlaşmanın kapsamına ilişkin bazı ayrıntıların henüz netleşmediğini bildirmiştir.

Anlaşmanın ABD, Danimarka ve Grönland temsilcileri tarafından Birleşmiş Milletler Genel Kurulu kapsamında imzalanması planlanmıştır. Bunun ardından düzenlemenin ilgili parlamenter prosedürlerden geçirilmesi gerekmektedir. Dolayısıyla 18 Eylül'de yapılan açıklamalar siyasi mutabakatı ortaya koyarken, anlaşmanın uygulanması için hukuki ve parlamenter süreçlerin tamamlanması öngörülmüştür.

Düzenlemenin uygulanmasıyla ABD'nin Grönland'daki askerî kapasitesinin ne ölçüde artırılacağı, yeni üs veya tesislerin kurulup kurulmayacağı ve hassas yatırımların hangi kriterlere göre değerlendirileceği gibi ayrıntılar ilk açıklamalar sırasında tam olarak kamuoyuna duyurulmamıştır. Buna karşılık açıklanan hükümler, ABD'nin Grönland'daki askerî erişiminin uzun vadeli biçimde sürdürülmesini ve NATO dışındaki aktörlerin adadaki askerî varlığının sınırlandırılmasını anlaşmanın temel unsurları hâline getirmiştir.