ABD - F/A-XX Programı Tam Ölçekli Geliştirme Sözleşmesi

F/A-XX Programı Tam Ölçekli Geliştirme Sözleşmesi, ABD Savaş Bakanlığı'nın (Department of War) 29 Eylül 2026'da duyurduğu, ABD Donanması tarafından Boeing'e verilen ve Yeni Nesil Hava Üstünlüğü (Next Generation Air Dominance, NGAD) programı kapsamındaki Altıncı Nesil F/A-XX Taarruz Savaş Uçağı'nın tam ölçekli geliştirme aşamasını kapsayan, değeri 20 milyar doları aşan sözleşmedir.^【1】

Savaş Bakanlığı, 29 Eylül 2026 tarihli basın bildirisiyle ABD Donanması tarafından Boeing'e Altıncı Nesil F/A-XX Taarruz Savaş Uçağı için sözleşme verildiğini duyurmuştur. Sözleşme, NGAD programı kapsamında verilmiştir. Boeing de aynı tarihte yayımladığı açıklamada ABD Donanması'nın kendisini F/A-XX programı için seçtiğini doğrulamıştır.^【2】

Sözleşmenin değeri, tam ölçekli geliştirme aşaması için 20 milyar doları aşmaktadır. Sözleşme kapsamında yer, uçuşa elverişlilik, sistem ve silah entegrasyonu testleri için birden fazla test uçağı tedarik edilmektedir. Boeing'in açıklamasında sözleşme, F/A-XX uçağını geliştirmek ve üretime hazırlamak üzere verilen milyarlarca dolarlık bir sözleşme olarak nitelendirilmiştir. Aynı açıklamada Boeing'in Donanma'nın 6. nesil savaş uçağını tasarlayacağı, inşa edeceği ve teslim edeceği belirtilmiştir. F/A-XX programına ilişkin teknik ve programatik ayrıntılar, ABD ulusal güvenlik ve ihracat yasaları kapsamında gizlidir.

F/A-XX, ABD Donanması için geliştirilen Altıncı Nesil Taarruz Savaş Uçağı'dır. Uçağın, ABD Donanması uçak gemilerinin operasyonel menzilini artıran ve daha gelişmiş güç projeksiyonu sağlayan bir platform olması hedeflenmektedir.

F/A-XX, insanlı ve insansız platformlarla birlikte çalışabilir olacaktır. Bu platformlar arasında İşbirlikçi Muharebe Uçakları (Collaborative Combat Aircraft, CCA) da yer almaktadır. F/A-XX'in birlikte görev yaptığı her CCA'nın yeteneğini artıracağı belirtilmiştir.

Boeing'in açıklamasında uçağın açık misyon sistemleri mimarisi, gelişmiş misyon sistemleri ile operasyonel menzil ve kapasite alanlarında ilerleme sağlayacağı ifade edilmiştir. Uçağın Donanma'nın F/A-18 Super Hornet filosunun yerini alması amaçlanmaktadır.

Savaş Bakanlığı'nın bildirisinde Boeing'in, F/A-XX platformunu 2030'lu yıllardan itibaren mevcut F/A-18E/F Super Hornet ve EA-18G Growler uçaklarını desteklemek ve zamanla onların yerini almak üzere teslim edeceği belirtilmiştir. F/A-XX, F-35C ile birlikte görev yapacaktır. Böylece F/A-XX'nin, Donanmanın uçak gemisi hava kanadındaki F-35C filosunu tamamlaması ve Super Hornet'in yerini kademeli olarak alması planlanmaktadır.

Donanma, uçak gemisi filosu için 270'ten fazla F-35C satın almayı planlamaktadır. Super Hornet filosu 1990'lardan beri hizmettedir. Boeing'in St. Louis (Missouri) tesisindeki F/A-18E/F Super Hornet ve EA-18G Growler üretim hatlarının sona yaklaşması, şirketin yeni nesil savaş uçaklarının üretimi için altyapısını dönüştürmesiyle birlikte değerlendirilmektedir.

Savaş Bakanlığı Tedarik ve Sürdürülebilirlik Müsteşarı Michael P. Duffey, sözleşme duyurusunda şu ifadeleri kullanmıştır: "F/A-XX, güç yoluyla barışı sürdürme taahhüdümüzün kritik bir dayanağıdır. F/A-XX, çekişmeli hava sahasına hâkim olacak, operasyonel menzili genişletecek ve muharip için belirleyici bir muharebe avantajı sağlayacaktır. F/A-XX platformu, Amerika'nın ulusal güvenliğine ve uzun vadeli hava muharebe yeteneklerine yönelik çok önemli, pazarlığa açık olmayan bir yatırımı temsil etmektedir. Bu yetenekleri hızla sahaya sürmek için Boeing ile güçlerimizi birleştiriyoruz; böylece muharip personelimiz, saldırganlığı caydırmak, rakipsiz güç yansıtmak ve mutlak hava üstünlüğünü güvence altına almak için gereken öldürücü ve yüksek düzeyde ağ bağlantılı sistemlere sahip olacaktır."

Donanma Bakan Vekili Hung Cao ise "Bu başarı, ABD Donanması için yeni bir dönemi işaret etmektedir. Altıncı Nesil savaş uçağı, hava üstünlüğünde nesiller arası bir sıçramadır ve dünyanın en iyi havacılarına savaşmak, kazanmak ve güvenle eve dönmek için eşsiz yetenekler sağlayacaktır. Boeing ile ortaklık kurmaktan ve muharip personelimizin gökyüzüne hakim olmaya ve ulusumuzun düşmanlarını yenmeye devam etmesinden heyecan duyuyoruz." demiştir.^【3】

Boeing Savunma, Uzay ve Güvenlik Başkanı ve Genel Müdürü Steve Parker, açıklamasında "Donanma'nın ilk altıncı nesil platformunu üretmek üzere seçilmek bir onurdur. Onlarca yıllık çalışmayla desteklenen, çığır açan yeniliklerle güçlendirilen ve yeni nesil yeteneklere sahip birden fazla ürünü inşa etmeye benzersiz biçimde uygun yeni tesislere yaptığımız yatırımlarla pekiştirilen özverili ve yetenekli ekibimiz, bu kritik programı yürütmeye hazırdır." demiştir.

Parker aynı açıklamada şunları da söylemiştir: "İki gelişmiş savaş uçağını paralel olarak teslim etmek her zaman planımızdı ve buna uygun biçimde yatırım yaptık. Birden fazla eşzamanlı gelecek muharebe uçağı franchise programı inşa etmeye hazırız ve muktediriz. Tesislere yapılan yatırım hikayenin yalnızca bir parçasıdır; müşterilerimize teslimat yapabilmek için teknolojiye ve insana da yatırım yapıyoruz."^【4】

ABD Donanması, müstakil yeni nesil çok rollü bir savaş uçağı arayışını 2012 yılında kamuoyuna duyurmuş ve programa ilişkin Bilgi Talebi (Request for Information, RFI) bu dönemde çevrimiçi ortamda yayımlanmıştır. Bu tarihten sonra Donanma'nın çalışmalarının büyük bölümü gizli tutulmuş veya sınırlı açıklamalar ve genel kavramsal ifadeler yoluyla kamuoyuna yansımıştır.^【5】

Lockheed Martin, Donanma yetkililerinin tasarımın gerekli kriterleri karşılamadığını değerlendirmesinin ardından Mart 2025'te rekabetten elenmiştir. Böylece Boeing ve Northrop Grumman finalist olarak kalmış, sözleşme ise bu iki şirket arasından Boeing'e verilmiştir.^【6】

Pentagon'daki bazı yetkililer, ABD savunma sanayisinin aynı anda iki altıncı nesil savaş uçağı geliştirmek için yeterli mühendislik ve tedarik zinciri kapasitesine sahip olmadığı yönündeki kaygılar nedeniyle programın üç yıla kadar ertelenmesini değerlendirmiştir. Bu süreçte, Missouri'yi temsil eden Demokrat ve Cumhuriyetçi Kongre üyeleri programın finansmanının sürdürülmesi için girişimlerde bulunmuştur.^【7】

Kongre, söz konusu girişimlerin ardından 2025 mali yılı vergi indirimi ve harcama yasasında program için 750 milyon dolar ödenek ayırmış, 2026 mali yılı için ise 1,4 milyar dolar daha tahsis etmiştir.^【8】

Boeing, St. Louis'te ABD'nin en büyük tesisi olarak nitelendirdiği güvenli bir üretim tesisinin inşasının sürdüğünü belirtmiştir. Tesis, Boeing'in ifadesiyle dünyanın en gelişmiş, tamamen dijital havacılık tasarım ve üretim sisteminin bir parçası olacaktır. Boeing, birden fazla uçağı yeni nesil yeteneklerle inşa etmeye hazırlandığını da bildirmiştir. St. Louis'teki 1,1 milyon fit kare büyüklüğündeki genişleme çalışmasının sona yaklaştığı bildirilmiştir.

Boeing, Mart 2025'te ABD Hava Kuvvetleri'nin yeni nesil gizli savaş uçağı F-47'yi geliştirmek üzere seçilmiştir. Hava Kuvvetleri'nin NGAD programı, sonradan F-47 adıyla anılmaya başlamıştır. F-47, ABD Hava Kuvvetleri için geliştirilirken F/A-XX, ABD Donanması'nın yeni nesil savaş uçağı programıdır. Her iki program da yeni nesil hava muharebe yeteneklerinin geliştirilmesine yönelik olmakla birlikte farklı kuvvetlerin ihtiyaçlarını karşılamaktadır. F-47, Başkan Donald Trump ve Savunma Bakanı Pete Hegseth'in yer aldığı bir Oval Ofis konuşmasında tanıtılmıştır.^【9】

Boeing'in açıklamasında F/A-XX sözleşmesinin, şirketin 2025'te verilen F-47 programının ardından altıncı nesil savaş uçağı çalışmalarındaki ikinci seçilişi olduğu belirtilmiştir.