ABD Yüksek Mahkemesi’nin Trump tarifelerini iptal kararı, Başkan Donald Trump’ın 2 Nisan 2025'de Uluslararası Acil Ekonomik Güçler Yasası (IEEPA) dayanağıyla yürürlüğe koyduğu küresel ithalat tarifelerinin hukuka uygunluğunun yargısal denetime tabi tutulması sonucunda 20 Şubat 2026 tarihinde verilen karardır. Mahkeme, söz konusu kararında, Başkan’ın IEEPA kapsamında gümrük tarifesi koyma yetkisini aştığına hükmetmiş ve bu yasa çerçevesinde uygulanan tarifeleri geçersiz saymıştır.
Kararın Konusu ve Niteliği
Trump yönetimi, 2 Nisan 2025 tarihinde ekonomik acil durum ilan etmiş ve bu çerçevede birçok ülkeyi kapsayan küresel tarifeler yürürlüğe koymuştur. Uygulanan tarifeler arasında çoğu ithal ürüne getirilen asgari %10 oranındaki küresel tarifeler ve özel düzenlemeler yer almıştır.
Tarifelerin açıklanmasının ardından Chicago merkezli Learning Resources, Inc. ve hand2mind şirketleri, Trump yönetiminin gümrük vergilerini dayandırdığı IEEPA (Uluslararası Acil Ekonomik Güçler Yasası) adlı kanunun, başkana "vergi/gümrük vergisi koyma" yetkisi vermediğini savunmuştur. Dava sürecinde, söz konusu tarifelerin anayasal olarak Kongre’ye ait olan vergi koyma yetkisi kapsamına girip girmediği tartışılmıştır.
ABD Yüksek Mahkemesi, 20 Şubat 2026 tarihinde 6–3 oy çokluğuyla verdiği kararda, Başkan’ın IEEPA kapsamında uyguladığı tarifelerin yetki aşımı teşkil ettiğine hükmetmiştir. Mahkeme, IEEPA’nın Başkan’a açık ve net bir şekilde gümrük tarifesi koyma yetkisi vermediği kararına varmıştır. Kararda, ekonomik ve siyasi açıdan geniş kapsamlı sonuçlar doğuran düzenlemeler için açık kongresel yetkinin bulunması gerektiği vurgulanmıştır.
Bu karar sonucunda, IEEPA dayanağıyla yürürlüğe konulan küresel ve karşılıklılık esaslı tarifeler ile fentanyl (Uyuşturucu kriziyle mücadele bahanesiyle özellikle Çin ve Meksika'ya koyulan vergiler) bağlantılı tarifeler geçersiz sayılmıştır.
Uluslararası Acil Ekonomik Güçler Yasası (IEEPA)
Yasanın Tarihsel Arka Planı
Uluslararası Acil Ekonomik Güçler Yasası (IEEPA), 1977 yılında kabul edilmiş bir federal yasadır. Yasa, köken itibarıyla 1917 tarihli Trading with the Enemy Act (TWEA) ile bağlantılıdır. TWEA, savaş dönemlerinde Başkan’a dış ticaret ve ekonomik işlemleri sınırlama yetkisi tanımıştır.
IEEPA ise savaş hali dışında da, belirli koşullar altında, Başkan’a ekonomik tedbirler alma imkanı sağlamaktadır. Yasa, özellikle yabancı kaynaklı olağanüstü tehditler karşısında ulusal güvenliğin korunmasını amaçlamaktadır.
IEEPA’nın Başkan’a Tanıdığı Yetkiler
IEEPA uyarınca Başkan, ABD’ye yönelik “olağanüstü ve alışılmadık bir tehdit” tespit ettiğinde ulusal acil durum ilan edebilmektedir. Bu ilan sonrasında Başkan’a, yabancı ülke veya kişi kaynaklı ekonomik işlemleri düzenleme, sınırlama veya bloke etme yetkisi tanınmaktadır.
Yasa metninde geçen “ithalatı düzenleme” ifadesi, dava sürecinde temel tartışma konusu olmuştur. Trump yönetimi bu ifadenin gümrük tarifesi koyma yetkisini de kapsadığını savunmuştur. Davacılar ise bu düzenlemenin, ithalatın tamamen yasaklanması ya da kısıtlanması gibi tedbirleri içerdiğini ancak gümrük vergisi koyma yetkisini kapsamadığını ileri sürmüştür.
IEEPA geçmişte çoğunlukla şu alanlarda kullanılmıştır:
- Yabancı varlıkların dondurulması
- Ekonomik yaptırımlar uygulanması
- Belirli ülkelerle ticaretin sınırlandırılması
Trump Yönetiminin Acil Durum İlanı ve Tarife Politikası
2 Nisan 2025 tarihinde Amerika Birleşik Devletleri Başkanı Donald Trump, acil durum ilan ederek ithalata yönelik yeni ve kapsamlı gümrük tarifeleri uygulanacağını açıklamıştır. Açıklanan bu düzenleme, 1977 tarihli Uluslararası Acil Ekonomik Yetkiler Yasası (IEEPA) dayanak gösterilerek ilan edilmiştir. Beyaz Saray tarafından yapılan açıklamada, söz konusu yasanın dış ticaret ilişkilerinde ekonomik önlemler alınmasına imkan sağladığı belirtilmiştir.
Kararname ile:
- %10 oranındaki temel küresel tarifenin 5 Nisan 2025 tarihinde yürürlüğe gireceği,
- Ülkelere özgü daha yüksek oranlı tarifelerin ise 9 Nisan 2025 tarihinde uygulanmaya başlanacağı duyurulmuştur.
5 Nisan 2025 saat 00.01 itibarıyla ABD Gümrük ve Sınır Koruma Birimi (CBP), %10 oranındaki ithalat vergisini tahsil etmeye başlamıştır. Uygulama, tüm deniz limanları, havaalanları ve gümrük antrepolarında eşzamanlı olarak yürürlüğe girmiştir. 5 Nisan 2025 saat 00.01’den önce sevk edilmiş mallar için 51 günlük geçiş süresi tanınmıştır. Bu ürünlerin 27 Mayıs 2025 tarihine kadar ABD’ye ulaşmaları halinde %10’luk vergiden muaf tutulacağı bildirilmiştir.
Küresel Tarifeler
Düzenleme kapsamında:
- Tüm ülkelere %10 oranında temel ithalat tarifesi uygulanmıştır.
- Kanada ve Meksika, daha önce yürürlükte bulunan %25’lik tarifeler nedeniyle yeni temel tarifeden muaf tutulmuştur.
- Otomobil ithalatına ayrıca %25 oranında ek tarife getirilmiş ve bu uygulama derhal yürürlüğe konulmuştur.
Ülkelere Göre Belirlenen Özel Tarife Oranları
2–9 Nisan 2025 sürecinde ilan edilen ülkeye özgü oranlar şu şekildedir:
- Çin: %34 (önceki %20’ye ek)
- Vietnam: %46
- Tayland: %36
- Tayvan: %32
- Hindistan: %26
- Japonya: %24
- Malezya: %24
- Endonezya: %32
- Kamboçya: %49
- Bangladeş: %37
- Güney Afrika: %30
- İsviçre: %31
- Güney Kore: %25
- İsrail: %17
- Avrupa Birliği: %20
- Avustralya: %10
- Birleşik Krallık: %10
- Yeni Zelanda: %10
- Brezilya: %10
- Birleşik Arap Emirlikleri: %10
- Suudi Arabistan: %10
- Mısır: %10
- Türkiye: %10
Kanada ve Meksika için daha önce yürürlükte bulunan %25’lik tarifelerin geçerli olmaya devam ettiği belirtilmiştir.
Çin ile Tarife Artış Süreci
Çin’e yönelik tarife oranı karşılıklı adımlar sonucunda artırılmıştır.
- 2 Nisan 2025’te %34 oranı ilan edilmiştir.
- 7 Nisan’da %50 ek artış duyurulmuştur.
- 8 Nisan 2025 tarihinde toplam oran %104’e yükseltilmiştir.
- 9 Nisan 2025’te oran %125’e çıkarılmıştır.
Çin, ABD ürünlerine karşılık olarak önce %34, ardından %84 ve daha sonra %125’e varan oranlarda gümrük vergisi uygulamıştır. Çin ayrıca Dünya Ticaret Örgütü nezdinde girişim başlatmıştır.
12 Mayıs 2025 tarihinde Cenevre’de yapılan görüşmeler sonucunda ortak bir bildiri yayımlanmış ve geçici bir anlaşma imzalanmıştır.
Bu çerçevede:
- ABD, 2 Nisan’daki %34’lük tarifenin %24’ünü 90 günlüğüne askıya almış, kalan %10 yürürlükte kalmıştır.
- 8 ve 9 Nisan tarihli başkanlık kararlarıyla getirilen tarifeler kaldırılmıştır.
- Çin, %34’lük verginin %24’ünü 90 gün askıya almış, kalan %10 uygulamada kalmıştır.
- Çin’in 5 ve 6 No’lu tarifeleri kaldırılmıştır.
Geçici düzenlemeler 12 Ağustos 2025 tarihine kadar geçerli olmuştur.
Tarifelerin yürürlüğe girmesinin ardından, Nisan–Temmuz 2025 döneminde 75’ten fazla ticaret ortağı ülke ABD ile ikili ticaret görüşmelerine başlamıştır. Ayrıca 21 ülkeyle ticaret anlaşmaları imzalanmıştır.
Yargı Sürecinin Başlaması ve Davalar
Learning Resources, Inc. ve hand2mind Davası
Yargı sürecinin temelini, Learning Resources, Inc. v. Trump (No. 24-1287) davası oluşturmuştur. Davacılar arasında eğitici materyal üreticileri olan Learning Resources, Inc. ve hand2mind yer almıştır. Davacılar, Başkan’ın Uluslararası Acil Ekonomik Güçler Yasası (IEEPA) kapsamında genel gümrük tarifeleri belirleme yetkisine sahip olmadığını ileri sürmüştür. Yasada yer alan "ithalatı düzenleme" ibaresinin, vergilendirme niteliğindeki gümrük tarifelerini kapsamadığı savunulmuştur. Gümrük tarifesi belirleme gücünün, ABD Anayasası uyarınca doğrudan Kongre’ye ait olan "vergi koyma yetkisi" kapsamında olduğu belirtilmiştir.
Uluslararası Ticaret Mahkemesi (CIT) ve Temyiz Süreci
Uyuşmazlık ilk olarak Uluslararası Ticaret Mahkemesi (CIT) gündemine gelmiştir. 28 Mayıs 2025’te açıkladığı kararda mahkeme, IEEPA’nın Başkan’a sınırsız bir tarife koyma yetkisi vermediğine ve söz konusu uygulamaların hukuki dayanağının yetersiz olduğuna karar vermiştir. ABD yönetimi, bu kararın "hükümet diplomasisine zarar verdiği ve başkanlık yetkisine müdahale ettiği" gerekçesiyle U.S. Court of Appeals for the Federal Circuit nezdinde temyiz sürecini başlatmıştır.
Temyiz Mahkemesi, başlangıçta alt mahkeme kararının uygulanmasını geçici olarak durdursa da 29 Ağustos 2025 tarihinde alt mahkemenin (CIT) "yetki aşımı" kararını büyük ölçüde onaylamıştır. Ancak tarifelerin derhal iptal edilmesini reddederek hükümete Yüksek Mahkeme'ye başvurması için süre tanımıştır. Trump yönetimi, tarifelerin çoğunun yasa dışı bulunmasına karşı Yüksek Mahkeme'den "hızlı inceleme" talep etmiştir.
V.O.S. Selections ve Eyalet Davaları
Süreç içerisinde V.O.S. Selections gibi ticari kuruluşlar ve bazı ABD eyaletleri de benzer gerekçelerle federal hükümete karşı davalar açmıştır. Dilekçelerde, tarifelerin kalıcı ekonomik etkileri ve IEEPA’nın geçici acil durumlar dışında bu şekilde kullanılamayacağı argümanları sunulmuştur. Tarifelerin ekonomik etkileri de dava dilekçelerinde yer almıştır.
Yüksek Mahkeme Tarafından Dosyaların Birleştirilmesi
ABD Yüksek Mahkemesi, 9 Eylül 2025 tarihinde davaları inceleme listesine (certiorari) almıştır. Learning Resources davası ile diğer eyalet ve şirket başvuruları, hukuki benzerlikleri nedeniyle tek bir dosyada birleştirilmiştir. Mahkeme, 5 Kasım 2025 tarihinde tarafların savunmalarını dinlemiş ve Başkan’ın IEEPA yetkilerini kullanırken yasama organının (Kongre) alanına müdahale edip etmediğini ve anayasal yetki sınırlarının aşılıp aşılmadığını incelemeye almıştır.
ABD Yüksek Mahkemesi’nin 6–3 Oranlı İptal Kararı (20 Şubat 2026)
ABD Yüksek Mahkemesi, Başkan Donald Trump tarafından IEEPA (Uluslararası Acil Ekonomik Güçler Yasası) kapsamında uygulamaya konulan gümrük tarifelerini, anayasal yetki sınırlarını aştığı gerekçesiyle geçersiz kılmıştır. Mahkeme, 6’ya karşı 3 oy çokluğu ile aldığı kararda, yürütme erkinin (Başkan) ekonomik acil durum ilan ederek tek taraflı vergi koyamayacağına hükmetmiştir.
Mahkeme, IEEPA yasasının Başkan’a dış ticareti "düzenleme" yetkisi verdiğini ancak halktan veya şirketlerden "vergi toplama" yetkisi vermediğini saptamıştır. Kararda, gümrük tarifelerinin teknik olarak birer vergi niteliği taşıdığı ve ABD Anayasası uyarınca vergi koyma yetkisinin Kongre’ye ait olduğu vurgulanmıştır.
Kararın dayanağı, hukuk literatüründe "Major Questions Doctrine (Önemli Sorular Doktrini)" olarak bilinen ilkedir. Bu ilke kapsamında mahkeme, milyarlarca dolarlık ekonomik hacmi etkileyen ve ülkenin dış siyasetini değiştiren geniş kapsamlı düzenlemelerin, "muğlak yasa maddeleriyle" yapılamayacağını belirtmiştir. Bu ölçekteki kararlar için Kongre’nin Başkan’a açık, net ve tereddütsüz bir yetki devri yapmış olması gerektiği vurgulanmıştır.
Kararın Kapsamı
Karar, IEEPA dayanağıyla uygulanan aşağıdaki tarifeleri kapsamaktadır:
- Küresel asgari %10 tarife
- Kanada ve Meksika’ya yönelik %25 oranındaki tarifeler
- Çin’e yönelik fentanyl bağlantılı tarifeler
- Karşılıklılık esasına dayalı olarak uygulanan ek tarifeler
ABD Başkanı Donald Trump’ın Karara Tepkisi
Trump, 20 Şubat tarihinde ABD Yüksek Mahkemesinin tarife kararına ilişkin Beyaz Saray'da basın toplantısı düzenlemiştir. Yüksek Mahkemenin tarifelerle ilgili kararının "son derece hayal kırıklığı" yarattığını belirten Trump, mahkemenin bazı üyelerinden utanç duyduğunu söylemiştir.
Trump, "Yıllardır bizi soyan yabancı ülkeler çok mutlu, sokaklarda dans ediyorlar. Ama uzun süre dans edemeyeceklerinden emin olabilirsiniz." demiştir. Tarifelerle ilgili davanın kendisi için önemli olduğunu vurgulayan Trump, "İyi haber şu ki bu korkunç kararda tüm mahkeme tarafından kabul edilen ve Kongre tarafından da tanınan, ABD Başkanı olarak benim kullanabileceğim Uluslararası Acil Ekonomik Güçler Yasası (IEEPA) tarifelerinden bile daha güçlü yöntemler, uygulamalar, kanunlar ve yetkiler var." diye konuşmuştur.
Trump, "Bugün, halihazırda uyguladığımız tarifelere ek olarak 122. Bölüm uyarınca yüzde 10'luk küresel bir tarife uygulamaya yönelik bir karar imzalayacağım. Ayrıca ülkemizi diğer ülkelerin ve şirketlerin haksız ticaret uygulamalarından korumak için 301. Bölüm ve diğer maddeler kapsamında çeşitli soruşturmalar başlatacağız." ifadesini kullanmıştır.
Tarifeleri "Amerika'yı yeniden büyük yapmak" için çok etkili bir şekilde kullandığını öne süren Trump, Yüksek Mahkemenin hakkında "yanlış bir şekilde" karar verdiği IEEPA yerine başka alternatifleri kullanacaklarını anlatmıştır.
Trump, karara göre, IEEPA kapsamında bir ülkeyi "mahvetmesine" izni olduğunu ancak ülkelerden "küçük bir ücret" talep etmesine izin verilmediği savunarak, "Kararları yanlış ama önemli değil, çünkü bu kararla onaylanmış çok güçlü alternatiflerimiz var." diye konuşmuştur.
Mahkemenin kararını kabul etmese de Trump, kararın bir Başkanın gelecekte gümrük vergileri uygulama yetkisini önemli ölçüde kısıtlamadığını kaydetmiştir. "Trump, eskiden uygulanandan çok daha fazla ücret talep edebileceğinin" altını çizerek, Başkan'a gümrük vergileri uygulama yetkisi veren ve tarifelerin çoğunu haklı gösterebilecek yasalara örnek vermiştir.
Bu yasalar için sürecin biraz daha uzun olacağını dile getiren Trump, "Dolayısıyla, Yüksek Mahkemenin bugünkü kararı, bir başkanın ticareti düzenleme ve gümrük vergileri uygulama yetkisini daha az değil, daha güçlü ve daha net hale getirdi. Artık hiçbir şüphe kalmayacak ve bu karar sayesinde gelirimiz artacak, şirketlerimiz ve ülkemiz daha iyi korunacak." değerlendirmesinde bulunmuştur.
Yeni %10 Küresel Tarife Kararı (Şubat 2026)
Yüksek Mahkeme'nin 20 Şubat 2026 tarihli iptal kararının ardından Başkan Trump düzenlediği basın toplantısında, 1974 Ticaret Yasası'nın 122. Bölümü kapsamındaki yetkisini kullanarak yeni bir başkanlık kararnamesi imzalamış ve tüm ülkelere uygulanmak üzere %10 oranında yeni bir küresel tarife açıklamıştır. Kararın 24 Şubat 2026 itibarıyla (yerel saatle 00:01) yürürlüğe gireceği ilan edilmiştir.
Section 122, Başkan'a temel uluslararası ödeme sorunlarını ve dış ticaret açıklarını ele almak amacıyla, ek vergiler ve özel ithalat kısıtlamaları uygulama yetkisi tanımaktadır. Section 122 kapsamında uygulanan bu yeni tarife 150 gün (yaklaşık 5 ay) süreyle yürürlükte kalacaktır.
Trump, Truth Social hesabı üzerinden yaptığı paylaşımda, "Tüm ülkelere yönelik küresel yüzde 10'luk bir gümrük vergisini az önce imzalamış olmaktan büyük onur duyuyorum," ifadesini kullanarak bu hamlenin önceki uygulamalardan daha fazla gelir getireceğini iddia etmiştir.
Yüksek Mahkeme kararı, yalnızca IEEPA dayanaklı tarifeleri kapsamıştır. Section 232 (ulusal güvenlik) ve Section 301 (haksız ticaret uygulamaları) kapsamında yürürlükte bulunan tarifelerin geçerliliği devam etmiştir. Kararname ile eş zamanlı olarak Trump, ABD Ticaret Temsilciliği’ne (USTR), 1974 Ticaret Yasası'nın 301. Maddesi kapsamında geniş kapsamlı soruşturmalar başlatma talimatı vermiştir. Bu soruşturmaların amacının, ABD'ye karşı yürütülen "makul olmayan ve ayrımcı" ticaret eylemlerini tespit ederek yeni yaptırımlara zemin hazırlamak olduğu iddia edilmiştir.
