ABD'nin 60 Ülkeyi Kapsayan Gümrük Vergisi Düzenlemesi (Temmuz, 2026)

Amerika Birleşik Devletleri Başkanı Donald Trump yönetimi, 24 Temmuz 2026 tarihinde, zorla çalıştırma (forced labour) uygulamalarının yeterince engellenmediği gerekçesiyle 60 ticaret ortağına yönelik yeni gümrük vergilerini yürürlüğe koymuştur. Yüzde 10 ile yüzde 12,5 arasında değişen yeni tarifeler, aynı gün süresi dolan geçici küresel yüzde 10'luk vergilerin yerine uygulanmaya başlanmıştır. ABD yönetimi, söz konusu düzenlemenin ülkenin toplam ithalatının yaklaşık yüzde 99'unu kapsayan ticaret ortaklarını etkilediğini açıklamıştır. Avrupa Birliği tek bir ekonomik blok olarak değerlendirilmiş, bu nedenle uygulamadan etkilenen ülke sayısının 80'i aştığı belirtilmiştir.

ABD Ticaret Temsilcisi (USTR) Jamieson Greer, kararın gerekçesini açıklarken, ABD'nin yaklaşık bir asırdır zorla çalıştırılarak üretilen malların ithalatını yasaklayan mevzuata sahip olduğunu ve bu kuralları sıkı biçimde uyguladığını ifade etmiştir. Greer, diğer ticaret ortaklarının da benzer uygulamaları hayata geçirmesi gerektiğini belirterek yeni tarifelerin hem insan haklarının korunmasına hem de uluslararası ticarette haksız rekabetin önlenmesine katkı sağlamayı amaçladığını dile getirmiştir. ABD yönetimi, zorla çalıştırmanın yalnızca bir insan hakları ihlali değil, aynı zamanda piyasa koşullarını bozan bir ticaret uygulaması olduğunu savunmuştur.

Yeni gümrük vergileri, 1974 tarihli Ticaret Yasası'nın (Trade Act) 301. Bölümü (Section 301) kapsamında yürürlüğe konulmuştur. Bu düzenleme, ABD Başkanına, "haksız", "makul olmayan" veya "ayrımcı" ticaret uygulamalarında bulunduğu değerlendirilen ülkelere karşı ek gümrük vergileri ve çeşitli ticari yaptırımlar uygulama yetkisi vermektedir. Trump yönetimi, ilk başkanlık döneminde Çin'e yönelik geniş kapsamlı tarifeleri de aynı hukuki yetkiye dayanarak uygulamış ve bu düzenlemeler yargı süreçlerinden geçerek yürürlükte kalmıştır.

Kararın alınmasında, önceki tarife uygulamalarına ilişkin yargı süreci belirleyici olmuştur. Trump yönetimi daha önce, ABD'nin kronik dış ticaret açığını ulusal güvenlik açısından olağanüstü durum olarak değerlendirerek 1977 tarihli Uluslararası Acil Ekonomik Yetkiler Yasası'na (IEEPA) dayanmış ve neredeyse tüm ülkelere yönelik yüksek tarifeler uygulamıştır. Ancak ABD Yüksek Mahkemesi, Şubat 2026'da IEEPA'nın bu kapsamda gümrük vergisi uygulanmasına hukuki dayanak oluşturmadığına hükmetmiştir. Bunun üzerine yönetim, geçici olarak Ticaret Yasası'nın 122. Bölümü uyarınca yüzde 10'luk küresel vergileri yürürlüğe koymuş, ancak bu düzenlemenin azami 150 gün uygulanabilmesi nedeniyle süresi 24 Temmuz 2026 itibarıyla dolmuştur. Yeni Section 301 tarifeleri ise daha güçlü hukuki zemine sahip ve yargı denetimine karşı daha dayanıklı bir uygulama olarak değerlendirilmiştir.

Yeni düzenleme kapsamında, zorla çalıştırma yoluyla üretilen malların ithalatını yasaklayan veya böyle bir yasak getirmeyi taahhüt eden ülkelere yüzde 10 oranında gümrük vergisi uygulanmıştır. Bu grupta Avrupa Birliği, Kanada, Birleşik Krallık ve Hindistan yer almıştır. ABD yönetimi, bu ülkelerin zorla çalıştırmanın önlenmesine yönelik hukuki mekanizmalar geliştirdiğini ve bu nedenle daha düşük tarife oranına tabi tutulduğunu açıklamıştır.

Çin, Japonya, Güney Kore, Brezilya ve Şili gibi ülkeler ise yüzde 12,5 oranındaki daha yüksek tarifeler kapsamına alınmıştır. ABD yönetimi, bu ülkelerin zorla çalıştırmaya karşı yeterli önlem almadığını veya mevcut uygulamaların yetersiz olduğunu ileri sürmüştür. Buna karşılık petrol, doğal gaz ve gübre gibi stratejik ürünler ile ABD-Meksika-Kanada Serbest Ticaret Anlaşması (USMCA) kapsamındaki ürünler yeni tarifelerden muaf tutulmuştur.

Yeni tarifeler birçok ülke tarafından eleştirilmiştir. Brezilya hükümeti, yüzde 12,5 oranındaki gümrük vergisini "keyfi ve gerekçesiz" olarak nitelendirmiş ve ABD'ye karşı misilleme niteliğinde yeni gümrük vergileri uygulamayı değerlendirdiğini açıklamıştır. Brezilya yönetimi yayımladığı açıklamada, Washington'un insan hakları açısından önemli bir konuyu siyasi ve ticari amaçlarla kullandığını savunmuş; 59 ülke ile Avrupa Birliği'nin haksız ticaret uygulamaları yaptığı yönündeki iddiaları reddetmiştir.

Şili hükümeti de uygulamaya tepki göstermiştir. Şili Dış Ekonomik İlişkiler Müsteşarı Paula Estévez, ülkesinin güçlü çalışma kurumlarına, kapsamlı bir iş hukuku çerçevesine ve zorla çalıştırmanın önlenmesine yönelik kararlı politikalara sahip olduğunu ifade etmiştir. Şili yönetimi, ABD'nin değerlendirmesinin ülkenin mevcut uygulamalarını yansıtmadığını savunmuştur.

Avrupa Birliği, ABD'nin yeni tarife kararına temkinli ancak olumlu bir yaklaşım sergilemiştir. Avrupa Komisyonu Sözcüsü, yeni düzenlemenin 2025 yılında İskoçya'nın Turnberry kentinde varılan AB-ABD ortak ticaret mutabakatıyla uyumlu olduğunu belirtmiştir. Açıklamada, kararın iki taraf arasında tarifeler konusunda yürütülen müzakereler açısından olumlu bir ivme oluşturduğu değerlendirilmiştir.

AB yetkilileri ayrıca, yeni dönemde ilave tarife muafiyetlerinin görüşülmesi ve ekonomik iş birliğinin derinleştirilmesi amacıyla Washington ile müzakerelerin sürdürüleceğini açıklamıştır. Turnberry Anlaşması kapsamında ABD, AB'den ithal edilen ürünlere yüzde 15 gümrük vergisi uygulamayı kabul etmiş; buna karşılık Avrupa Birliği de ABD menşeli sanayi ürünlerinin büyük bölümündeki gümrük vergilerini kaldırmayı taahhüt etmiştir.

ABD yönetimi, yeni tarifelerin temel gerekçesini "uluslararası ticarette zorla çalıştırmanın yaygın biçimde kullanılması iddiası" olarak açıklamıştır. Uluslararası Çalışma Örgütü'nün (ILO) 1930 tarihli Zorla Çalıştırma Sözleşmesi'nde zorla çalıştırma, "kişinin gönüllü olarak üstlenmediği ve herhangi bir ceza tehdidi altında yaptırılan her türlü iş veya hizmet" şeklinde tanımlanmaktadır. ILO verilerine göre 2021 yılında dünya genelinde her gün yaklaşık 27,6 milyon kişi zorla çalıştırma koşulları altında bulunmuştur.

ABD Ticaret Temsilciliği, mevcut düzenlemeyle sınırlı kalınmayacağını da açıklamıştır. Kurum, küresel piyasalarda aşırı üretim yaparak fiyatları düşürdüğü ve ABD şirketlerini rekabet açısından dezavantajlı duruma düşürdüğü iddia edilen 16 ülke hakkında yeni bir Section 301 soruşturması başlatıldığını duyurmuştur. ABD ithalatının yaklaşık yüzde 70'ini temsil eden bu ülkeler hakkındaki incelemenin tamamlanmasının ardından ilave gümrük vergileri veya yeni ticari yaptırımların gündeme gelebileceği belirtilmiştir.