ABD’nin Suudi Arabistan’a F-35 Savaş Uçağı Satışı

ABD’nin Suudi Arabistan’a F-35 savaş uçağı satışı, Donald Trump yönetiminin Eylül 2026’da Suudi Arabistan’ın 48 adet F-35 Lightning II savaş uçağı ve ilgili ekipmanları satın almasını kapsayan, tahmini değeri 24,3 milyar dolar olan olası silah satışına onay vermesiyle başlayan süreçtir. ABD yönetimi satışa ilişkin resmi bildirimi Kongreye iletmiş olup, anlaşmanın tamamlanabilmesi için Kongrenin değerlendirme sürecinden geçmesi gerekmektedir. Satışın gerçekleşmesi halinde Suudi Arabistan, İsrail'in ardından Orta Doğu'da F-35 savaş uçaklarını kullanan ikinci ülke olacaktır.

Suudi Arabistan'ın talebi, konvansiyonel kalkış ve iniş kabiliyetine sahip 48 adet F-35 savaş uçağını kapsamaktadır. Pakette uçakların yanı sıra 49 adet Pratt & Whitney F135-PW-100 motoru ile ilgili ekipman ve destek unsurlarının da yer alması öngörülmektedir. Satış paketinin toplam değerinin yaklaşık 24,3 milyar dolar olduğu açıklanmıştır.

F-35 Lightning II, ABD ordusunun talebi doğrultusunda geliştirilen düşük görünürlüklü, çok amaçlı bir savaş uçağıdır. Gelişmiş sensörleri, elektronik sistemleri ve hava-hava ile hava-yer görevlerinde kullanılabilmesi nedeniyle ABD ve müttefiklerinin hava gücünün önemli unsurlarından biri olarak kabul edilmektedir. Program aynı zamanda ABD tarihindeki en maliyetli silah programlarından biri olarak bilinmektedir.

ABD yönetimi, planlanan satışın Washington'ın dış politika ve ulusal güvenlik hedeflerini desteklediğini açıklamıştır. Suudi Arabistan'ın ABD'nin NATO üyesi olmayan önemli müttefiklerinden biri olduğu belirtilirken, F-35'lerin Riyad yönetiminin mevcut ve gelecekteki tehditlere karşı caydırıcılık kapasitesini güçlendirmesinin amaçlandığı ifade edilmiştir. Uçakların Suudi Arabistan'ın hava-hava ve hava-yer savunma kabiliyetlerini geliştirmesi de satışın gerekçeleri arasında gösterilmiştir.

ABD yönetimi ayrıca satışın bölgedeki askeri dengeyi değiştirmeyeceğini savunmuştur. Bu açıklama, Washington'ın İsrail'in bölgedeki “niteliksel askeri üstünlüğünü” korumaya yönelik uzun süredir uyguladığı politikayla bağlantılı olarak yapılmıştır. ABD politikası kapsamında İsrail'in potansiyel bölgesel rakiplerine kıyasla daha gelişmiş askeri kapasiteye sahip olmasının korunması öngörülmektedir.

Suudi Arabistan uzun süredir F-35 savaş uçaklarını envanterine katmak istemektedir. Riyad yönetiminin 2025'in başlarında uçakların satın alınmasına yönelik talebini doğrudan ABD Başkanı Donald Trump'a ilettiği belirtilmiştir. F-35 satışı, ABD ile Suudi Arabistan arasında son yıllarda genişleyen savunma iş birliğinin yeni aşamalarından biri olarak gündeme gelmiştir.

ABD, 2025'te Suudi Arabistan için yaklaşık 142 milyar dolar değerinde daha geniş kapsamlı bir savunma paketini de onaylamıştı. Söz konusu paket, dönemin açıklamalarında iki ülke arasındaki savunma iş birliğinin en kapsamlı anlaşmalarından biri olarak nitelendirilmişti.

F-35 satışının gündeme gelmesi, Suudi Arabistan ile Yemen'deki Husiler arasındaki çatışmaların yeniden yoğunlaştığı bir döneme denk gelmiştir. Husiler, Suudi Arabistan'ın petrol tesisleri ve askeri hedeflerine yönelik insansız hava aracı ve füze saldırıları düzenlerken, çatışmaların Temmuz 2026'dan itibaren yeniden şiddetlendiği bildirilmiştir. Saldırılar enerji tesisleri ve bölgesel ulaşım güzergâhlarının güvenliği konusunda da endişelere yol açmıştır.

F-35 satışının açıklanmasından kısa süre önce Husiler, Yemen'in Marib bölgesinde Suudi Arabistan'a ait ABD yapımı bir F-15 savaş uçağını düşürdüklerini ileri sürmüştür. Husiler, uçağın yerli üretim olduğunu belirttikleri bir karadan havaya füzeyle vurulduğunu açıklamıştır. Bu iddianın doğrulanması halinde olayın Husilerin hava savunma kapasitesinde önemli bir büyümeye işaret edebileceği belirtilmiştir. Suudi Arabistan'ın Yemen'deki operasyonlarında uzun süredir hava üstünlüğüne dayandığı aktarılmıştır.

Riyad yönetiminin ayrıca Husilerle yaşanan çatışmalarda Washington'dan daha doğrudan destek sağlamaya çalıştığı bildirilmiştir. ABD ise Husiler ile Suudi Arabistan ve Suudi destekli Yemen hükümeti arasındaki çatışmalara doğrudan askeri müdahalede bulunmayacağını açıklamıştır.

Satışın en önemli bölgesel boyutlarından biri İsrail'in askeri konumuyla ilgilidir. İsrail, Orta Doğu'da halihazırda F-35 savaş uçaklarını kullanan tek ülkedir. Suudi Arabistan'a uçakların teslim edilmesi halinde Riyad, bölgede bu savaş uçaklarına sahip ikinci ülke olacaktır.

İsrailli yetkililer daha önce F-35'lerin Suudi Arabistan'a satılması konusunda endişelerini dile getirmiştir. ABD ise satışın İsrail'in niteliksel askeri üstünlüğünü ortadan kaldırmayacağını ve bölgedeki askeri dengeyi değiştirmeyeceğini savunmuştur. Suudi Arabistan'ın uzun süredir F-35 satın almak istemesine rağmen satış sürecinin ilerlememesinde bölgesel askeri denge ve İsrail'in güvenliğine ilişkin değerlendirmeler etkili olmuştur.

Satış sürecinde gündeme gelen bir diğer konu, F-35'lerde kullanılan hassas ABD askeri teknolojilerinin korunmasıdır. ABD'de bazı istihbarat değerlendirmelerinde, Suudi Arabistan'ın Çin ile geliştirdiği ilişkiler nedeniyle F-35 teknolojisinin dolaylı olarak Pekin'in erişimine girebileceğine ilişkin endişelerin bulunduğu bildirilmiştir.

ABD Temsilciler Meclisi İstihbarat Komitesi'nin Demokrat üyelerinden Raja Krishnamoorthi de bu gerekçeyle satışa karşı çıkmıştır. Tartışmalar, satışın yalnızca Suudi Arabistan'ın askeri kapasitesi ve Orta Doğu'daki güç dengesi açısından değil, ABD'nin ileri savunma teknolojilerinin korunması bakımından da değerlendirilmesine neden olmuştur.

Trump yönetiminin satışa onay vermesi, 48 F-35'in doğrudan Suudi Arabistan'a teslim edileceği anlamına gelmemektedir. ABD yönetimi planlanan satış hakkında Kongreyi resmi olarak bilgilendirmiştir ve satışın tamamlanması için gerekli kongre sürecinin sonuçlanması gerekmektedir.

Kongrede yapılacak değerlendirmelerde Suudi Arabistan'ın bölgesel güvenlik rolü, ABD'nin İsrail'in niteliksel askeri üstünlüğünün korunması politikası, ileri askeri teknolojilerin güvenliği ve Riyad'ın Çin ile ilişkileri gibi başlıkların gündeme gelmesi beklenmektedir. Bu nedenle Eylül 2026 itibarıyla açıklanan karar, tamamlanmış bir uçak teslimatından ziyade 24,3 milyar dolarlık potansiyel F-35 satışının ABD'deki resmi onay ve değerlendirme sürecinin ilerletilmesi anlamına gelmektedir.