Afrika Uluslar Kupası (AFCON 2025), Afrika kıtasının uluslararası milli takım düzeyindeki futbol organizasyonları arasında yer almış; köklü bir geçmişe sahip olan Afrika Uluslar Kupası geleneğinin güncel bir edisyonu olarak Fas’ta düzenlenmiştir. Turnuva, kıta futbolunun rekabetçi yapısını yansıtan sportif aşamalarla birlikte, tribün kültürü ve kamusal ifade biçimleriyle de görünürlük kazanmış; saha içi mücadele kadar saha dışı anlatılarıyla da gündeme gelmiştir.

Tanım ve Kurumsal Çerçeve

Afrika Uluslar Kupası (AFCON), Afrika Futbol Konfederasyonu’nun (CAF) otoritesi altında düzenlenen bir milli takım turnuvasıdır. Organizasyonun genel çerçevesi, grup aşamasını takiben eleme usulü turlarla ilerleyen bir yapıya dayanmıştır; final karşılaşmasıyla şampiyon belirlenecektir. Turnuva, 1957’de ilk kez oynanmış; zaman içinde katılımcı sayısı ve kapsamı genişlemiş; daha sonraki edisyonlarda 24 takımlı formata ulaşmıştır.

Tarihsel Gelişim

Afrika Uluslar Kupası’nın ortaya çıkışı, CAF’ın kuruluş süreciyle bağlantılı olmuştur. 1956’da CAF’ın kurulmasıyla birlikte ertesi yıl düzenlenmesi planlanan ilk turnuvada başlangıçta dört ülkenin yer alması öngörülmüş; ancak Güney Afrika’nın çok ırklı takım çıkarmayı reddeden apartheid politikaları nedeniyle turnuvadan çekilmesiyle ilk edisyon üç takımla oynanmıştır. İlk turnuvanın şampiyonu Mısır olmuştur. 1959’daki ikinci edisyonda da üç takımlı yapı sürmüş; Mısır, Suriye ile kurduğu Birleşik Arap Cumhuriyeti adıyla turnuvaya katılmış; bu edisyondaki şampiyonluk resmi istatistiklerde Mısır hanesine yazılmıştır.

1962’de katılım alanı genişlemiş; elemelerle nihai aşamada yer alacak takımlar belirlenmiş; ev sahibi Etiyopya’nın şampiyon olduğu bir turnuva oynanmıştır. 1963 ve 1965’te Gana’nın üst üste iki kez şampiyon olduğu görülmüştür. 1968 itibarıyla turnuvanın iki yılda bir düzenlenmesi standartlaşmış; 1970’lerde farklı ülkelerin şampiyonluklar kazandığı bir dönem yaşanmıştır. 1996’da takım sayısı 16’ya çıkarılmış; apartheid döneminin sona ermesiyle Güney Afrika turnuvaya geri dönmüş ve ev sahibi olarak şampiyon olmuştur. Mısır, ilerleyen yıllarda toplam şampiyonluk sayısını yediye taşımış; turnuva takviminde Dünya Kupası ile çakışmayı azaltmak amacıyla daha sonraki dönemde tek yıllara kaydırma uygulanmıştır.

AFCON 2025 Ev Sahipliği ve Genel Yapısı

AFCON 2025, 35. Afrika Uluslar Kupası edisyonu olarak Fas’ın ev sahipliğinde düzenlenmiştir. Turnuva 24 takımla; grup aşaması, eleme turları, yarı final ve final aşamalarıyla tamamlanacaktır.

Turnuvanın Toplumsal ve Kültürel Boyutu

AFCON 2025, yalnızca maç sonuçlarıyla sınırlı bir organizasyon görünümü taşımamış; tribünlerde farklı toplumsal temaların görünür olduğu bir atmosfer oluşmuştur. Tribünlerde futbol izleme pratiğinin yanında, kıtanın sömürülmesi, savaşlar, iç çatışmalar ve ırkçılık gibi başlıklara yönelik tepkiler sergilenmiştir. Turnuvaya katılan futbolcuların Fas’a geleneksel kıyafetlerle gelmesi, taraftarların tribünlerde dansları, geleneksel kıyafetleri ve müzik aletleriyle oluşturduğu görsel-işitsel ortam turnuva kültürünün belirgin unsurları arasında yer almıştır.

Patrice Lumumba Anmasına Dönüşen Tribün Performansı

Turnuva boyunca öne çıkan tribün anlatılarından biri, Kongo Demokratik Cumhuriyeti tribünlerinde görülen bir anma pratiği olmuştur. “Patrice Lumumba’nın torunu” lakabıyla anılan taraftar Michel Coca Mbuladinga, Patrice Lumumba anısını yaşatmak amacıyla maçlar boyunca hareketsiz ve sessiz biçimde ayakta durmuştur. Bu duruş sırasında sağ kolunu gökyüzüne doğru kaldırmış; 90 dakika boyunca heykel pozuna benzer bir biçimde sabit kalmıştır. Patrice Lumumba’nın 1961 yılında öldürülmesi; cesedinin asitte eritilmesi; daha sonra yapılan soruşturmalarla Belçika’nın kalıntıların bir kısmını sakladığının ortaya çıkması; Lumumba’dan geriye kalan dişin 20 Haziran 2022’de ailesine teslim edilmesi gibi tarihsel ayrıntılar bu anma anlatısının bağlamını oluşturmuştur.

Tek Gözle Futbol Oynayan Oyuncu Hikâyesi

Turnuva kapsamında öne çıkan oyuncu anlatılarından biri Burkina Faso’lu forvet Georgi Minungo ile ilişkilendirilmiştir. Minungo’nun bir gözünde görme yetisini kaybetmesine rağmen futbol kariyerine devam etmesi, turnuvadaki insan hikâyeleri arasında yer almıştır. 2023 yılında sol gözünde ciddi bir sağlık sorunu yaşaması; ameliyat sonrasında görme yetisini tamamen kaybetmesi; buna karşın turnuvaya katılım ve eleme turlarındaki süreçte sahada yer alması, turnuva anlatısının dikkat çeken unsurlarından biri olmuştur.

Taraftar Yolculukları ve Turnuva Mobilitesi

AFCON 2025, taraftarların uzun mesafeli yolculuklarıyla da anılmıştır. Cezayirli bir taraftarın Hindistan’dan Fas’a doğru yola çıkması ve yaklaşık 18 bin kilometrelik yolun büyük bölümünü bisikletle tamamlaması; görme engelli Faslı taraftar Muhammed Boukhaliq’in milli takımını desteklemek için 560 kilometre yol kat etmesi, turnuva çevresindeki hareketliliğin örnekleri arasında yer almıştır.

Yarı Finale Kadar Sporif İlerleyiş ve Yarı Finalist Takımlar

AFCON 2025’te çeyrek final aşamasının ardından yarı finale yükselen takımlar Senegal, Mısır, Nijerya ve Fas olmuştur. Çeyrek final karşılaşmalarında Senegal’in Mali’yi 1-0 mağlup etmesi; Fas’ın Kamerun’u 2-0 yenmesi; Nijerya’nın Cezayir’i 2-0 geçmesi; Mısır’ın ise Fildişi Sahili’ni 3-2 mağlup etmesiyle yarı final eşleşmeleri netleşmiştir.

Nijerya’nın Cezayir karşısında aldığı 2-0’lık galibiyette goller 47. dakikada Victor Osimhen ve 57. dakikada Akor Adams tarafından kaydedilmiştir. Bu sonuçla Nijerya yarı finale yükselmiş ve yarı finalde ev sahibi Fas ile eşleşmiştir.

14 Ocak 2026 Yarı Final Maçları

Yarı final karşılaşmaları 14 Ocak 2026 tarihinde oynanacak şekilde programlanmıştır. Eşleşmeler Senegal–Mısır ve Nijerya–Fas şeklinde oluşmuştur. Senegal–Mısır karşılaşmasının Türkiye saatiyle 20.00’de, Nijerya–Fas karşılaşmasının ise Türkiye saatiyle 23.00’te başlaması planlanmıştır.

Yarı Final Eşleşmelerinin Oluşum Süreci

Senegal’in Mali karşısında aldığı 1-0’lık galibiyet yarı final biletini getirmiştir. Fas’ın Kamerun’u 2-0 yenmesi ev sahibi takımın yarı finalde yer almasını sağlamıştır. Nijerya’nın Cezayir’i 2-0 mağlup etmesi ve Mısır’ın Fildişi Sahili’ni 3-2 yenmesiyle birlikte, turnuvanın son dört takımı belirlenmiştir. Bu sonuçlar yarı final eşleşmelerini Senegal–Mısır ve Nijerya–Fas şeklinde şekillendirmiştir.

Yarı Finalde Türkiye Kulüplerinde Forma Giyen Futbolcular

Turnuvada Trendyol Süper Lig’den 21 futbolcu yer almış; yarı final aşamasında ise Türkiye’de kulüp düzeyinde forma giyen altı futbolcunun yarı finalist takımların kadrolarında bulunması öne çıkmıştır. Bu oyuncular Galatasaray’dan Victor Osimhen (Nijerya) ve Ismail Jakobs (Senegal), Beşiktaş’tan Wilfred Ndidi (Nijerya), Fenerbahçe’den Youssef En-Nesyri (Fas), Trabzonspor’dan Paul Onuachu (Nijerya) ve Samsunspor’dan Cherif Ndiaye (Senegal) olmuştur.