Ana YazarPınar Ayşe GİDİŞ13 Temmuz 2026 13:48

ORCID ID

0000-0002-3953-6721

Akademik boykot, akademik alandabelirli bir davranış veya politika değişikliği talep etmek amacıyla, normal ilişkilerin sistematik bir şekilde askıya alınmasıdır. Boykot eylemleri, hedeflerine ve doğrudan etkileşimde bulundukları nesnelerine göre farklı biçimlerde ortaya çıkar. Örneğin akademik boykot gibi bir devletin veya onunla bağlantılı tarafların davranış ve politikalarına karşı yürütülen dolaylı boykotlarda, akademisyenler boykotun doğrudan hedefi gibi görünse de aslında gerçek ve nihai hedefler değildirler (Yudkin & Rodin, 2011: 2-3).Tarihteki etkili örneklerden biri, 1990 öncesi apartheid döneminde Güney Afrika’ya uygulanan akademik boykottur. Ekonomik ve kültürel alanlarda tam bir boykotu destekleyen Afrika Ulusal Kongresi (ANC) ve Nelson Mandela’nın çağrısıyla Güney Afrika’da apartheid rejimine son vermek için uygulanan akademik boykot, dünya çapında etkili bir şekilde uygulanmış ve olumlu sonuçlar elde edilmiştir. Güney Afrika deneyiminde, üniversite yönetimleri ”tarafsızlık” gerekçelerini daha fazla sürdürememiş, apartheida karşı olduklarını belirten yazılı ve sözlü açıklamalar ile uygulamalar gerçekleştirmek durumunda kalmışlardır. Son süreçte Gazze’ye saldırıları arttıran İsrail için de yaptırım ve yatırımdan çekilme stratejilerini içeren akademik boykot çağrıları dile getirilmiştir. İsrail’in Filistin’deki eylemleri karşısında uygulanacak akademik boykot, şiddete başvurulmadan yürütülebilecek bir strateji olarak önemlidir (Hyslop vd., 2006: 69-70).Filistin’deki insan hakları ihlallerinin durdurulmasını savunan üniversite öğrencileri, akademisyenler ve sivil toplum kuruluşları tarafından gerçekleştirilen eylemlerde, akademik boykot çağrıları yapılmıştır. 2023’ün son aylarında başlayıp 2024 yılında da artarak devam eden öğrenci eylemlerinde, Filistin’de acil ateşkesin sağlanması ve Filistinlilerin zorla çıkarıldıkları evlerine geri dönüşlerine【1】 yardım edilmesi talepleri vurgulanmıştır. Öğrenci eylemlerine yönelik sert müdahaleler de bu eylemleri durduramamış, 18 Nisan 2024 tarihinde Columbia Üniversitesi’ndeki gösteriler esnasında 108 öğrenci tutuklanmıştır. Bu tutuklamalar gerginlikleri arttırmış, ABD genelinde üniversite kampüslerinde 3.000’den fazla tutuklama gerçekleştirilmiştir (NYT, 2024). Tutuklamaların yanı sıra polisin öğrenciler tarafından kurulan kamp çadırlarını kaldırırken uyguladığı sert tutum ve üniversite yöneticilerinin öğrencileri akademik sonuçlarla tehdit etmesi de kayıtlara geçmiştir. ABD’den Avrupa’ya yayılan gösterilerde, İsrail tarafından uygulanan soykırımın durdurulması için hükümetlere ve İsrail ile iş birliği yapan üniversite yönetimlerine çağrıda bulunulmuştur. İspanya’da Barcelona Üniversitesi’nin kampüsünde kamp kuran öğrenciler, yaptıkları açıklamada “Üniversitelerimizin İsrail ve orada iş yapan firmalarla bağlarını koparmasını istiyoruz... Üniversite yönetiminden sorumluluk talep ediyoruz, merkezi hükümete baskı uygulasınlar” şeklinde beyanda bulundular. Bir öğrenci konuyu şu şekilde özetledi: “Biz sadece dünyanın her yerindeki öğrencilerle dayanışma içinde olmak istiyoruz. ABD’deki öğrenciler, Filistin’e yapılanları Vietnam ile kıyaslıyor. Bizler de diktatör Franco’ya karşı olan öğrencilerin mirasçılarıyız.” (Bolelli, 2024).【2】6.000 Filistinli üniversite öğretim üyesi ve personelini temsil eden PFUUPE (Palestinian Federation of Unions of University Professors), üniversitelere boykot çağrılarını sürdürmektedir (Özkan, 2024). Aynı şekilde ABD’de akademik boykota odaklanan USACBI (US Campaign for the Academic and Cultural Boycott of Israel) de İsrail’e akademik boykot uygulanması çağrısında bulundu. Çağrıda üniversitelerin İsrail akademik kurumlarından yatırımlarını geri çekmeleri talep edildi (Al-Jabouri, 2024). Bir başka görünür yapı olan PACBI (The Palestinian Campaign for the Academic and Cultural Boycott of Israel) boykotun özünü “İsrail’in sanatı, kültürü, akademiyi ve sporu istismar ederek Filistinlilere karşı devam eden ihlallerini ve suçlarını örtbas etmesini engellemektir” biçiminde ortaya koydu ve suç ortaklığı yapan kurumların hedef alındığını belirtti (Özkan, 2024).Uluslararası akademik toplulukların Gazze’de gerçekleştirdiği soykırım nedeniyle İsrail’e karşı sergilediği tutum, İsrail destekçisi çevrelerce “antisemitizm” ile suçlamaktadır. Ancak İsrail’in savaş suçlarını örtme ve Filistin yanlısı hareketlerin etkisini ve meşruiyetini zayıflatmak için sıkça başvurduğu bu kavrama rağmen akademik boykot hareketleri, büyümeye ve dünya çapında yayılmaya devam etmektedir. Artan öğrenci hareketleri ve vicdanlı akademisyenlerin tutumlarında bir değişiklik olmazken, Batı ülkelerinin “akademik bağımsızlık”, “fikir ve ifade özgürlüğü” ilkelerinin samimiyeti sorgulanmaya başlanmıştır (Al-Jabouri, 2024).Çağrılar ve eylemler sürerken İtalya Torino Üniversitesi Akademik Konseyi, İsrail ile akademik bağlarını kestiğini resmi olarak duyuran ilk kurum oldu (Al-Jabouri, 2024). Avustralya’daki üniversitelerden Royal Melbourne Teknoloji Enstitüsü ise İsrailli silah üreticisi Elbit Systems ile sözleşmesinin sona erdiğini ifade etti. Norveç’teki Bergen Üniversitesi ve Bergen Mimarlık Okulu, İsrail işgal ordusuyla bağlantılarından dolayı İsrail’in Bezalel Sanat Akademisi ile sürdürdükleri iş birliği anlaşmalarını feshetti. Yine Norveç’te OsloMet Üniversitesi, İsrail’deki Hayfa Üniversitesi ile değişim anlaşmalarını dondurduğunu ve gelecekte herhangi bir İsrail üniversitesiyle iş birliği anlaşması imzalamayacağını duyurdu. Aynı şekilde Güneydoğu Norveç Üniversitesi de İsrail’deki Hayfa Üniversitesi ve Hadassah Akademik Koleji ile iş birliği anlaşmalarını sonlandırdı (Özkan, 2024).Dünyanın dört bir yanında Filistin’in özgürlük davası için filizlenen akademik dayanışma, zamanla kök salarak daha organize bir hal aldı. Filistin topraklarında yaşanan soykırıma karşı yükselen protesto seslerine, bilim insanları ve öğrencilerin omuz verdiği bu dayanışma dalgası, akademik boykotu küresel bir harekete dönüştürdü. İsrail’e karşı örülen bu akademik direniş, şiddetten arınmış, sivil ve etkili bir dayanışmanın timsali olarak takdir ediliyor.