Alacakaya (İlçe)

Alacakaya, Türkiye’nin Elazığ iline bağlı bir ilçedir. 1990 yılında ilçe statüsüne kavuşan Alacakaya, il merkezine yaklaşık 85 kilometre uzaklıkta bulunmaktadır. İlçe, Elazığ'ın güneydoğusunda konumlanmış olup, çevresinde Maden, Palu, Arıcak, Ergani ve Dicle ilçeleri yer almaktadır. Alacakaya, asfalt yol ile il merkezine bağlanmıştır ve 12 köyü bulunmaktadır.

Tarihçe ve Yerleşim

Alacakaya’nın ilçe olarak geçmişi oldukça yenidir. Bölgenin yerleşim tarihi, 1930’larda yörede çıkarılan krom cevherine dayanmaktadır. 1935 yılında Etibank tarafından krom cevheri çıkarılması ve işlenmesi amacıyla işletme tesisi kurulmuş; bu gelişme, tesislerde çalışan işçilerin bölgeye yerleşmesine yol açmıştır. Krom işletmesinin faaliyet alanının genişlemesiyle birlikte Alacakaya, 1987 yılında belediye, 1990 yılında ise ilçe olmuştur.

Alacakaya ismi, 1987 yılında bugünkü ilçe merkezine yaklaşık 2 km mesafede bulunan Guleman köyü ile birleştirilerek oluşturulan beldeden gelmektedir. İlçe merkezinin yerleşimi, krom cevherinin çıkarıldığı bu bölgeyle yakından ilişkilidir. 1939 yılında Şarkkromları T.A.Ş. adıyla faaliyete geçen maden işletmesi, 1939’dan itibaren Etibank Mahdut Mesuliyetli Şarkkromları İşletmesi Müessesesi olarak faaliyet göstermiştir.

Elazığ Alacakaya Vişne Mermeri (AA)

Ekonomi ve Doğal Kaynaklar

Alacakaya ilçesi, zengin doğal kaynakları ile ekonomik anlamda önemli bir merkezdir. İlçede özellikle krom cevheri ve mermer çıkarımı temel ekonomik faaliyetler arasında yer almaktadır. Krom cevheri, bölgenin ekonomik gelişiminde önemli bir rol oynamaktadır.

1984 yılından beri üretimi gerçekleştirilen ve dünya çapında prestijli bir doğal taş olarak kabul edilen vişne mermeri ise yalnızca Elazığ ve Alacakaya ilçesinden ihraç edilmektedir.

Uluslararası piyasalarda “Elazığ Chery”, “Rosso Levanto” ve “Rosso Lepannto” isimleriyle tanınan bu mermer, benzersiz rengi ve kalitesiyle diğer mermer türlerinden ayrılmaktadır. Beyaz Saray ile Kabe’ye yakın konumda bulunan Safa ve Merve tepeleri arasındaki mekanlarda kullanılması, vişne mermerinin uluslararası prestijini artırmıştır.

Estetik görünümü ve kendine özgü albenisi nedeniyle dünyanın seçkin ve prestijli mekanlarında tercih edilen bu mermer, Çin, Amerika, İtalya, Kanada ve Rusya gibi ülkeler başta olmak üzere çok sayıda ülkeye ihraç edilmektedir. İlçede mermercilik sektörü, kent genelinde üretilen diğer mermer çeşitleriyle birlikte yaklaşık %8’lik bir paya sahiptir. Alacakaya’nın en önemli marka değeri olan vişne mermeri, hem ekonomik hem de kültürel açıdan ilçenin tanınmasında temel unsur olmaya devam etmektedir.

Kültürel ve Doğal Varlıklar

Alacakaya ilçesinde kültürel miras olarak önemli yapılar bulunmaktadır. Bunlar arasında Murat Hanı ve Demirkapı Han gibi tarihi yapılar yer almaktadır. İlçe, doğal güzellikleriyle de dikkat çekmektedir. Elazığ-Alacakaya karayolu üzerinde Sori mevkisinde bir şelale, ilçe merkezine yaklaşık 3 km mesafede ise Gölalan adlı bir gölcük bulunmaktadır.

Ayrıca, Dicle Kral Kızı Barajı’nın tamamlanmasıyla birlikte Alacakaya, doğal ve sakin ortamıyla yaşanmaya ve görülmeye değer bir sayfiye yeri olma potansiyeline sahiptir.

Nüfus

Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) verilerine göre, 2013 yılında Alacakaya ilçesinin nüfusu 7.154 olarak kaydedilmiştir. 2019 yılı verilerinde ise köylerle birlikte toplam nüfusun 6.151 civarında olduğu bildirilmektedir.

Tarihî Yönetim Süreçleri

Bölgede Türk hakimiyeti, Selçuklu döneminde başlamıştır. 1071 Malazgirt Savaşı sonrasında bölge, sırasıyla Çubuk Oğulları, Artuk Oğulları, Anadolu Selçukluları, Dulkadir Oğulları, Akkoyunlar ve Safaviler gibi çeşitli beyliklerin idaresine girmiştir. 16. yüzyılda Çaldıran Savaşı sonrasında Yavuz Sultan Selim tarafından Osmanlı topraklarına katılan bölge, Cimşit Bey ve onun soyundan gelenlerin beyliği yönetimi altında kalmıştır.

Elazığ vişne mermeri üreticisine ABD'den mezar taşı siparişi (AA)