Aleksandr Nikitiç Darçiyev (Rusça: Александр Никитич Дарчиев; d. 14 Mayıs 1960, Macaristan – ö. 11 Kasım 2026, Moskova), Rus diplomattır. 6 Mart 2025 tarihinde Rusya Federasyonunun Amerika Birleşik Devletleri Olağanüstü ve Tam Yetkili Büyükelçisi ve aynı zamanda Amerikan Devletleri Örgütü nezdinde Daimi Gözlemcisi olarak atanmış, bu görevi ölümüne kadar sürdürmüştür.^【1】Daha önce Rusya Dışişleri Bakanlığında Kuzey Amerika Dairesi ve Kuzey Atlantik Dairesi başkanlığı görevlerini yürütmüş, 2014 yılında atandığı Rusya'nın Kanada Büyükelçiliği görevini üstlenmiştir. Kariyerinin büyük bölümü ABD ve Kanada ile ilgili görevlerde geçmiştir.

Aleksandr Darçiyev, 14 Mayıs 1960 tarihinde Macaristan'da bir diplomat ailesinin çocuğu olarak dünyaya gelmiştir.^【2】Babası, Rusya'nın Macaristan Büyükelçiliğinde elçi-müsteşar olarak görev yapan Nikita İvanoviç Darçiyev'dir.^【3】

Darçiyev, 1983 yılında Lomonosov Moskova Devlet Üniversitesi Tarih Fakültesinden mezun olmuştur.^【4】Mezuniyetinin ardından SSCB Bilimler Akademisi ABD ve Kanada Enstitüsünde lisansüstü eğitime başlamıştır. 1983-1992 yılları arasında aynı enstitüde sırasıyla lisansüstü öğrenci, araştırma görevlisi yardımcısı ve araştırma görevlisi olarak çalışmıştır.

1987 yılında «Леволиберальные силы в общественно-политической жизни США, 70-80-е годы» (“ABD'nin Toplumsal-Siyasal Hayatında Sol-Liberal Güçler, 70-80'li Yıllar”) başlıklı tezini savunarak tarih bilimleri adayı (kandidat istoriçeskih nauk) unvanını almıştır.^【5】Kanada'daki görevi sırasında verdiği bir mülakatta, Moskova Devlet Üniversitesinde öğrenci olduğu dönemden itibaren Kuzey Amerika tarihine ilgi duyduğunu ifade etmiştir.^【6】

Darçiyev, 1992 yılında diplomatik hizmete geçmiştir. ABD ve Kanada Enstitüsünden Rusya Dışişleri Bakanlığının Kuzey Amerika Dairesine, Sovyetler Birliği'nin dağıldığı dönemde geçmiş ve yeni kurulan devleti temsil eden ilk genç Rus diplomatlardan biri olmuştur.^【7】

1992-1997 yılları arasında Rusya Dışişleri Bakanlığı Kuzey Amerika Dairesinde birinci kâtip, şube müdürü ve şube başkanı olarak görev yapmıştır.^【8】1990'ların ortasında dairede bölüm başkanlığına getirilmiştir.^【9】

Darçiyev, 1997-2002 yılları arasında Rusya'nın Washington Büyükelçiliğinde müsteşar olarak görev yapmıştır. 2003-2005 yıllarında Kuzey Amerika Dairesi başkan yardımcılığı görevini yürütmüştür. 2005-2010 yıllarında ise Rusya Federasyonunun ABD Büyükelçiliğinde elçi-müsteşar olarak bulunmuştur.^【10】Bu görev, Rusya'nın ABD misyonunun ikinci başkanlığı (deputy chief of mission) olarak da tanımlanmıştır.^【11】Kariyerinin yaklaşık on yılı ABD ve Kanada'da geçmiştir.^【12】

Darçiyev, Şubat 2010'dan itibaren Rusya Dışişleri Bakanlığı Kuzey Amerika Dairesi Başkanı olarak görev yapmıştır.^【13】Bu görevi 2014 yılına kadar sürdürmüştür.^【14】

Darçiyev, 24 Ekim 2014 tarihinde Rusya'nın Kanada Olağanüstü ve Tam Yetkili Büyükelçisi olarak atanmıştır.^【15】Bu görevi 2020 yılına kadar sürdürmüştür.^【16】

Darçiyev'in Kanada'daki görev süresi, iki ülke arasındaki ilişkilerin Kırım'ın Rusya'ya bağlanması ve Ukrayna'nın doğusundaki çatışma nedeniyle ciddi biçimde kötüleştiği döneme denk gelmiştir. Mart 2014'ten itibaren Moskova ve Ottawa birbirlerine yönelik yaptırımları kademeli olarak sıkılaştırmış, kısıtlayıcı tedbirlerin kapsamı 2022 yılında Rusya'nın Ukrayna'daki askeri operasyonunun başlamasının ardından önemli ölçüde genişletilmiştir.^【17】

Darçiyev, Ocak 2021'de Rusya'ya dönmüş ve Rusya Dışişleri Bakanlığında yeniden Kuzey Amerika Dairesi Başkanlığı görevine getirilmiştir.^【18】Dairenin adı daha sonra Kuzey Atlantik Dairesi olarak değiştirilmiş ve daire ABD, Kanada, Birleşik Krallık ve İrlanda politikasına ilişkin konularla ilgilenmeye başlamıştır.^【19】Darçiyev, 2021-2024 yıllarında Kuzey Amerika Dairesi Başkanı, 2024-2025 yıllarında ise Kuzey Atlantik Dairesi Başkanı olarak görev yapmıştır.^【20】Dairenin yeniden adlandırılma tarihi bir kaynakta Ocak 2025 olarak belirtilmiştir.^【21】

Rusya'nın 2017-2024 yılları arasındaki ABD Büyükelçisi Anatoliy Antonov, 10 Ekim 2024 tarihli Devlet Başkanı Vladimir Putin kararnamesiyle görevden alınmıştır.^【22】Antonov'un ayrılmasının ardından büyükelçilik makamı boş kalmıştır.^【23】Kasım 2024'te Darçiyev'in Rusya'nın ABD Büyükelçiliği için en güçlü aday olduğu ortaya çıkmıştır. Aralık 2024'te Rusya Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov, ABD'nin Washington Büyükelçiliği için yeni adayı memnuniyetle karşıladığını açıklamış ancak Darçiyev'in adını vermemiştir.^【24】

Rusya ve ABD, önceki yıllarda karşılıklı olarak diplomat sınır dışı etmiştir. İki ülkenin büyükelçiliklerindeki personel sayısı, Barack Obama yönetiminin 35 Rus diplomatı sınır dışı ettiğini açıkladığı 2016 yılından itibaren önemli ölçüde azalmıştır. Buna karşılık Rusya Dışişleri Bakanlığı 2017 yılında ABD Dışişleri Bakanlığına, ABD'nin Moskova Büyükelçiliği ile St. Petersburg, Yekaterinburg ve Vladivostok başkonsolosluklarındaki diplomatik ve teknik personel sayısını ABD'deki Rus diplomat ve personel sayısıyla eşitlemeyi önermiştir. Bunun ardından ABD'nin Rusya'daki diplomatik temsilciliklerinin personeli 755 kişi azaltılarak 455'e indirilmiştir. 2021 yılında ABD, Rusya'ya yeni yaptırımlar uygulamış ve Rus diplomatların yeniden sınır dışı edileceğini açıklamıştır. Rusya'nın buna karşılık ABD Büyükelçiliğinin faaliyetlerini kısıtlaması üzerine ABD, misyonundaki 182 çalışanı işten çıkarmak durumunda kalmıştır.^【25】

18 Şubat 2025 tarihinde Suudi Arabistan'ın başkenti Riyad'da Rusya ve ABD heyetleri bir araya gelmiş ve Ukrayna'daki çatışmanın çözümü ile diğer konuları görüşmüştür. Bu toplantı, iki ülke temsilcileri arasında son yıllarda ve Ukrayna'daki askeri operasyonun başlamasından bu yana gerçekleştirilen ilk kapsamlı müzakere olmuştur. Taraflar toplantıda Moskova ve Washington'daki büyükelçiliklerin personel sayısını yeniden eski düzeyine getirme konusunda anlaşmıştır.^【26】

27 Şubat 2025 tarihinde İstanbul'da diplomatik misyonların çalışmasının normalleştirilmesine ilişkin müzakereler yapılmıştır. Rus heyetine Aleksandr Darçiyev, ABD heyetine ise ABD Dışişleri Bakanlığının Avrasya'dan Sorumlu Yardımcı Bakan Yardımcısı Sonata Coulter başkanlık etmiştir.^【27】

Rusya Dışişleri Bakanlığı, 28 Şubat 2025 tarihinde ABD'nin müzakereler sırasında Darçiyev'in Rusya'nın yeni Washington Büyükelçisi olarak atanmasına ilişkin agrément içeren notayı Rusya'ya ilettiğini açıklamıştır.^【28】Aynı gün ABD Dışişleri Bakanlığı basın servisi, İstanbul'daki müzakerelerde ABD ve Rus heyetlerinin diplomatik misyonların çalışmasını istikrara kavuşturmaya yönelik ilk adımları belirlediğini açıklamıştır. ABD Dışişleri Bakanlığı ayrıca Washington ve Moskova'nın bu konulara ilişkin ilave bir toplantı düzenleme konusunda anlaştığını, toplantının tarihinin daha sonra belirleneceğini bildirmiştir.^【29】Rusya Dışişleri Bakanlığı, Darçiyev'in yakın zamanda ABD'ye hareket etmesinin beklendiğini açıklamıştır.^【30】

Devlet Başkanı Vladimir Putin, 6 Mart 2025 tarihinde Darçiyev'i Rusya'nın ABD Büyükelçisi olarak atayan kararnameyi imzalamıştır.^【31】121 sayılı kararname^【32】resmî hukuki bilgi portalında yayımlanmıştır. Kararnamede şu ifadeler yer almıştır: “Darçiyev Aleksandr Nikitiç’in Rusya Federasyonunun Amerika Birleşik Devletleri Olağanüstü ve Tam Yetkili Büyükelçisi ve aynı zamanda Rusya Federasyonunun Washington, Amerika Birleşik Devletleri’ndeki Amerikan Devletleri Örgütü nezdinde Daimî Gözlemcisi olarak atanmasına.”^【33】Darçiyev atandığı sırada 64 yaşındadır.^【34】

Darçiyev'in atanması, ABD Başkanı Donald Trump'ın yeniden iktidara gelmesinin kısa süre ardından ve Rusya'nın Ukrayna'ya yönelik tam ölçekli işgalinin başlamasından birkaç yıl sonra gerçekleşmiştir.^【35】

Darçiyev, 27 Mart 2025 tarihinde Washington'a varmış ve aynı gün güven mektuplarının suretlerini ABD Dışişleri Bakanlığı temsilcilerine sunmuştur.

Rusya Dışişleri Bakanlığı, 11 Kasım 2026 tarihinde Aleksandr Darçiyev'in 66 yaşında hayatını kaybettiğini açıklamıştır.^【36】Bakanlığın açıklamasında şu ifadeler yer almıştır: “Rusya Dışişleri Bakanlığının yönetimi ve personeli, Rusya Federasyonunun ABD Olağanüstü ve Tam Yetkili Büyükelçisi Aleksandr Darçiyev’in 11 Kasım’da 66 yaşında aniden vefat ettiğini derin bir üzüntüyle duyurur.”^【37】

Açıklamada, Darçiyev'in seçkin bir diplomat ve deneyimli bir yönetici olduğu vurgulanarak, "Üst düzey bir profesyonel ve ABD konusunda parlak bir uzman olan Darçiyev, Rus dış politikasının en önemli alanlarından birinde görev yaptı." ifadesi kullanılmıştır. Açıklamada Darçiyev'in ailesine ve yakınlarına başsağlığı dilenmiş, diplomatın hatırasının daima yaşatılacağı belirtilmiştir.^【38】Bakanlık, X hesabından yaptığı paylaşımda “Meslektaşımızın aziz hatırası sonsuza dek kalplerimizde yaşayacaktır.” ifadesini kullanmıştır.^【39】

Darçiyev'in ölümü, ABD Büyükelçiliğine atanmasından yaklaşık bir buçuk yıl sonra gerçekleşmiştir.^【40】Bakanlığın ilk açıklamasında ölüm nedenine ilişkin bilgi verilmemiştir.^【41】

Rusya Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Mariya Zaharova, sosyal medya hesabından yaptığı açıklamada Darçiyev'in ölümüyle ilgili akıl almaz komplo teorilerinin ortaya atıldığını belirtmiştir. Medyadan çok sayıda soru geldiğini ifade eden Zaharova, bunlara uygun biçimde yanıt vermek istediğini kaydetmiştir. Zaharova şu ifadeleri kullanmıştır: “Aleksandr Darçiyev, Moskova’da kronik bir rahatsızlık sonucu hayatını kaybetti. Cenaze töreninin tarihi ve yeriyle ilgili bilgileri ayrıca duyuracağız.”^【42】

ABD Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü, bakanlığın Darçiyev'in ölümünden haberdar olduğunu belirtmiş ve Darçiyev'in ailesine ve yakınlarına başsağlığı dilemiştir.^【43】Birleşmiş Milletler de Darçiyev'in ölümü nedeniyle taziyelerini iletmiştir.^【44】

Darçiyev'e Şubat 2016'da Olağanüstü ve Tam Yetkili Büyükelçi diplomatik rütbesi verilmiştir.^【45】

Darçiyev, 2019 yılında Dostluk Nişanı (Орден Дружбы), 2022 yılında ise Onur Nişanı (Орден Почёта) ile ödüllendirilmiştir. Bunların yanı sıra Rusya Federasyonu Devlet Başkanlığı ve Rusya Dışişleri Bakanlığı onur belgeleri, “Muharip Dostluğun Güçlendirilmesi İçin” (За укрепление боевого содружества) madalyası ve Rusya Dışişleri Bakanlığının “Üstün Başarı İçin” (За отличие) rozeti ile ödüllendirilmiştir.^【46】

Darçiyev, Tamila Ahmetjanova (Тамиля Ахметжанова) ile evlidir ve çiftin bir kızı bulunmaktadır.^【47】Darçiyev, İngilizce ve Fransızca bilmektedir.^【48】