Ali Çetinkaya

1878 yılında Afyonkarahisar’da doğan Ali Çetinkaya, Osmanlı ve Cumhuriyet dönemlerinde askerî ve siyasî görevlerde bulunmuş bir subay ve siyasetçidir. Osmanlı ordusunda çeşitli cephelerde görev aldıktan sonra Millî Mücadele döneminde etkin rol oynamış; TBMM'nin açılmasıyla milletvekili olarak mecliste yer almıştır. Türkiye Cumhuriyeti'nin ilk Bayındırlık ve Ulaştırma Bakanlarından biri olan Çetinkaya, 1949 yılında hayatını kaybetmiştir.

Hayatı ve Askerlik Kariyeri

Ali Çetinkaya, Afyonkarahisar’ın tanınmış ailelerinden Şerifoğullarına mensup demirci ustası Ahmet Efendi ile Fatma Hanım’ın oğludur. Küçük yaşta babasını kaybetmiş ve annesinin yönlendirmesiyle Bursa Askerî İdadisi ve Mekteb-i Harbiye’de öğrenim görmüştür. 1898 yılında teğmen rütbesiyle Osmanlı ordusuna katılmıştır.

Askerlik kariyerine Balkanlar’da komitecilere karşı mücadeleyle başlayan Çetinkaya, Arnavutluk, Bulgaristan ve Makedonya’da çeşitli birliklerde görev yapmıştır. 1907 yılında Manastır’da İttihat ve Terakki Cemiyeti’ne katılmış, 31 Mart Ayaklanması sırasında Hareket Ordusu’na iştirak etmiştir.

Trablusgarp Cephesi’nde Mustafa Kemal ve Enver Paşa ile birlikte yer almış; Balkan ve I. Dünya Savaşlarında çeşitli cephelerde komutanlık yapmıştır. Özellikle Irak Cephesi ve Kutü’l-Amare zaferindeki katkıları dikkat çekmiştir.

Millî Mücadele Dönemi

Mondros Mütarekesi sonrası İstanbul’da Teşkilat-ı Mahsusa’nın devamı niteliğindeki Karakol Cemiyeti ve Mim Mim Grubu içerisinde yer almıştır. 15 Mayıs 1919’da İzmir’in işgalinden sonra, 29 Mayıs’ta Ayvalık’a çıkarma yapan Yunan kuvvetlerine karşı emir beklemeden karşılık vererek çatışmayı başlatan komutan olmuştur.

Bu direnişiyle Millî Mücadele’nin fiilen başlatılmasında etkili olan Çetinkaya, aynı yıl yapılan seçimlerle Afyonkarahisar milletvekili olarak Meclis-i Mebusan’a girmiştir. Meclis’in kapatılmasının ardından Malta’ya sürülmüş, 1921’de serbest bırakılarak Ankara’ya dönmüş ve TBMM’de görev almıştır.

Siyasi Görevleri

Birinci Meclis’te I. Grup içerisinde yer alarak çeşitli komisyonlarda çalışmıştır. Cumhuriyet’in ilanından sonra Cumhuriyet Halk Partisi'nin kuruluş sürecinde görev almış, partinin program ve tüzük çalışmalarına katılmıştır. Uzun yıllar CHP Meclis Grup Başkan Vekilliği görevini yürütmüştür.

1925 yılında çıkarılan Takrir-i Sükûn Kanunu’nun ardından Ankara İstiklâl Mahkemesi Başkanı olarak görev almış; asker kaçakları, muhalif basın mensupları ve çeşitli davalarda yargılamalara başkanlık etmiştir.

Bakanlık Görevleri

16 Şubat 1934’te Nafia Vekâleti (Bayındırlık Bakanlığı) görevine getirilmiş; karayolu, demiryolu, köprü, tünel, liman ve rıhtım projelerinde millîleştirme ve altyapı yatırımları gerçekleştirmiştir. 1939 yılında kurulan Ulaştırma Bakanlığı’nın ilk bakanı olmuştur. Bu görevi sırasında demiryolu inşaatı, Türk Hava Yolları'nın kuruluş süreci, kabotaj ve posta hizmetlerinin geliştirilmesine katkı sunmuştur.

Son Yılları ve Ölümü

1946 yılına kadar milletvekilliği yapan Ali Çetinkaya, çok partili hayata geçişin ardından milletvekilliğine devam etmemiştir. 21 Şubat 1949 tarihinde İstanbul’da vefat etmiş; naaşı Afyonkarahisar’a götürülerek Asri Mezarlık’taki anıt mezara defnedilmiştir.