Ali Sami Yen Stadyumu

Ali Sami Yen Stadyumu, 1964 ile 2011 yılları arasında aralıklarla Galatasaray Spor Kulübü'nün ana iç sahası olarak hizmet veren, İstanbul'un Şişli ilçesine bağlı Mecidiyeköy semtinde yer almış spor tesisidir. Kulübün kurucusu Ali Sami Yen'in adını taşıyan stadyum, 2011 yılında yıkılmış ve kulübün spor müsabakaları Seyrantepe'de inşa edilen yeni spor kompleksine taşınmıştır.

Ali Sami Yen Stadyumu (AA)

Tarihsel Arka Plan ve Kuruluş Süreci

İstanbul'da futbolun ilk oynandığı alanlardan biri olan Papazın Çayırı (günümüzdeki Fenerbahçe Stadyumu'nun bulunduğu alan) ve 1919'da açılan Taksim Stadyumu, kentin erken dönem futbol merkezleriydi. 1939 yılında kentsel düzenleme kapsamında Taksim Stadyumu'nun yıkılmasıyla birlikte İstanbul kulüpleri yeni alanlara yönelmek zorunda kalmıştır. Bu süreçte Galatasaray, mülkiyet sorunlarını çözmek ve kalıcı bir stadyum inşa etmek amacıyla 1930'lu yılların başında çalışmalara başlamıştır.

1933 yılında, dönemin kulüp başkanı Ali Haydar Barşal'ın girişimleriyle Mecidiyeköy'de bulunan bir arazinin Galatasaray'a tahsisi için devlet yetkilileriyle görüşmeler gerçekleştirilmiştir. 1936 yılında arazinin hafriyat çalışmalarına başlansa da, finansal yetersizlikler nedeniyle süreç duraklamıştır. 1940 yılında Tevfik Ali Çınar’ın başkanlığı döneminde arazi, modern bir stadyum ve bisiklet veledromu yapılması taahhüdüyle 30 yıllığına ve yıllığı sembolik 1 lira bedelle Galatasaray'a kiralanmıştır. II. Dünya Savaşı'nın getirdiği zorluklar nedeniyle inşaat yavaş ilerlemiş, 1943 yılında Osman Dardağan’ın başkanlığında daha mütevazı bir tesisin yapımına başlanmıştır. Stadyum, küçük bir açık tribün ve toprak bir zeminle 1945 yılında kullanıma açılsa da, kent merkezine uzaklık ve sert rüzgarlar nedeniyle uzun süreli kullanılamamış ve kulüp bir süre İnönü Stadyumu'nu tercih etmiştir.

Resmi Açılış ve Yaşanan Kazalar

Beden Terbiyesi Genel Müdürlüğü'nün inşaat sürecini devralmasıyla 1959 yılında yapım çalışmaları hızlanmış, 1961'de kullanım hakkı kesin olarak Galatasaray'a verilmiştir. Stadyumun resmi açılışı, 20 Aralık 1964 tarihinde Türkiye ile Bulgaristan A Milli Futbol Takımları arasında oynanan hazırlık maçıyla (0-0) yapılmıştır. Açılış gününde stadyuma kapasitenin üzerinde seyirci alınması ve tribünde bulunan bir seyyar satıcıya ait gaz ocağının parlaması sonucu izdiham yaşanmıştır. Demir parmaklıkların çökmesiyle 81 kişi yaralanmış, Andon Hristodolis adlı bir seyirci ise 5 Ocak 1965 tarihinde hastanede hayatını kaybetmiştir.

Bu kazanın ardından stadyumun ruhsatsız olduğu gerekçesiyle maç oynanmasına bir süre izin verilmemiş, eksiklerin giderilmesinin ardından stadyum 29 Eylül 1965 tarihindeki Galatasaray - FC Sion maçıyla yeniden futbol müsabakalarına açılmıştır.

Mimari Yapı ve Tribün Özellikleri

Ali Sami Yen Stadyumu, mimari olarak dört ana tribünden oluşmaktaydı. Numaralı ve Kapalı tribünler stadyumun uzun kenarlarında yer alırken, kale arkalarında Yeni Açık ve Eski Açık tribünleri bulunmaktaydı.

Ali Sami Yen Stadyumu (AA)

• Kapalı ve Numaralı Tribünler: Stadyumun atmosferini belirleyen ve tek bir çatı altında birleşen iki özdeş yan tribündü. Kapalı tribün (numarasız) 5.528 kişi kapasitesine sahipken, daha konforlu olarak tasarlanan Numaralı tribün 4.351 seyirci kapasiteliydi.
• Yeni Açık Tribün: Stadyumun bir kale arkasında yer alan ve 7.869 seyirci alabilen iki katlı tribündür.
• Eski Açık Tribün: Elektronik skorbordun bulunduğu tek katlı tribündür. 1999 Gölcük Depremi'nde hasar almasının ardından güvenlik gerekçesiyle yıkılmış, 2005 yılında 6.597 koltuk kapasiteli olarak yeniden inşa edilerek 2005-2006 sezonundaki Malatyaspor maçıyla hizmete girmiştir.

Stadyumun ilk kapasitesi 35.000 kişi civarındayken, 1993 yılında oturma düzeninin tamamen koltuklu sisteme geçirilmesiyle kapasite 22.000'e inmiştir. Aynı yıl, stadyumun aydınlatma sistemi yenilenmiş ve Türkiye'de ilk kez kombine bilet uygulaması başlatılmıştır.

Kapanma ve Yenilenme Dönemleri

Stadyum tarihi boyunca çeşitli altyapı projeleri ve bakım çalışmaları nedeniyle defalarca müsabakalara kapatılmıştır:

• 1972-1980 Dönemi: Boğaziçi Köprüsü ve Mecidiyeköy Viyadüğü inşaat çalışmaları nedeniyle stadyuma ulaşımın zorlaşması ve bölgenin şantiyeye dönmesi sebebiyle tesis 1972 yılında müsabakalara kapatılmıştır. 8 yıl boyunca bakımsız kalan ve yalnızca antrenman sahası olarak kullanılan stadyum, zemin yenilemesinin ardından 1980 yılı Aralık ayında Altay maçıyla yeniden açılmıştır.
• 1984-1986 Dönemi: Çimlerin yağmurlu havalarda bozulması nedeniyle 1984 yılında stadyum bakıma alınmış, kulüp bu süreçte İnönü ve Şükrü Saracoğlu stadyumlarını kullanmıştır. Tesis, yenilenmiş çimleriyle 1986-1987 sezonunda tekrar açılmıştır.

Uluslararası Müsabakalar ve Stadyum Atmosferi

1990'lı yıllardan itibaren Ali Sami Yen Stadyumu, Galatasaray'ın Avrupa kupalarında aldığı sonuçlarla uluslararası spor kamuoyunda tanınırlık kazanmıştır. Stadyumda; Real Madrid (3-2, 2001), AC Milan (3-2, 1999 ve 2-0, 2001), FC Barcelona (2-1, 1994), Manchester United, Juventus, Paris Saint Germain (1-0, 2000), PSV Eindhoven (2-0, 2001) ve Leeds United (2-0, 2000) gibi takımlara karşı galibiyetler elde edilmiştir.

Seyircilerin yarattığı akustik baskı, rakip takımların taraftarlarca hazırlanan "Cehenneme hoş geldiniz" temalı pankartlarla karşılanması, çeşitli spor adamlarının nesnel değerlendirmelerine de yansımıştır. Manchester United forması giyen Ryan Giggs atmosferi "sessizliğin ardından tüm stadyumun aynı anda şarkı söylemesi" olarak tanımlarken, hakem Graham Poll ve Pierluigi Collina taraftar gürültüsünün şiddetini vurgulamıştır. Teknik direktörler Alex Ferguson ve Javier Irureta ise stadyumun deplasman takımları için zorlu bir ortam sunduğunu belirtmiştir.

Ali Sami Yen Stadyumu (AA)

Derbiler ve A Milli Takım İstatistikleri

Stadyum, uzun tarihi boyunca pek çok derbiye ve milli maça ev sahipliği yapmıştır:

• Fenerbahçe Derbileri: Stadyumda oynanan 46 maçın 19'unu Galatasaray, 11'ini Fenerbahçe kazanmış, 16 maç beraberlikle sonuçlanmıştır. (Galatasaray'ın 58 golüne, Fenerbahçe 46 golle karşılık vermiştir.) İlk randevu 28 Ağustos 1966'da (1-1) oynanmış, son maçta ise 28 Mart 2010 tarihinde Fenerbahçe 1-0 galip gelmiştir.
• Beşiktaş Derbileri: Oynanan 52 maçta Galatasaray 18, Beşiktaş 11 galibiyet almış; 23 maç berabere bitmiştir. İlk karşılaşma 9 Ekim 1966'da (2-2), son karşılaşma ise 28 Kasım 2010'da oynanmış ve Beşiktaş sahadan 2-1 galip ayrılmıştır.
• A Milli Futbol Takımı: Türkiye A Milli Futbol Takımı, bu stadyumda 24'ü resmi, 4'ü özel olmak üzere toplam 28 maça çıkmıştır. Bu maçlarda 13 galibiyet, 11 mağlubiyet ve 4 beraberlik elde edilmiştir. Milli takım stadyumdaki ilk galibiyetini 1983 yılında almıştır.

Yeni Stadyum Arayışları ve Veda

Mecidiyeköy'ün İstanbul'un en kalabalık ticaret ve yerleşim merkezlerinden biri haline gelmesiyle, devlet yetkilileri stadyumun bulunduğu arazide genişletme yapılmasına karşı çıkmıştır. Bu doğrultuda Galatasaray yönetimi, 1997 yılında mevcut stadyumun yıkılarak yerine 50 bin kişilik çok amaçlı modern bir stadyum yapılması amacıyla Kanadalı bir mimarlık şirketine proje hazırlatmıştır.

2003-2004 sezonunda eski projenin yeniden gündeme gelmesi üzerine stadyum yıkım kararıyla boşaltılmış ve kulüp maçlarını Atatürk Olimpiyat Stadyumu'nda oynamaya başlamıştır. Ancak rüzgâr sorunu ve ulaşım zorluklarının yanı sıra, yeni projenin finansmanının bulunamaması sebebiyle bir sezon sonra tekrar Ali Sami Yen Stadyumu'na dönülmüştür. Uzun süren arayışların ardından TOKİ işbirliğiyle Seyrantepe'de (Aslantepe) yeni bir spor kompleksinin (Türk Telekom Arena) inşasına karar verilmiş ve 2007 yılında ihaleye çıkılmıştır.

11 Ocak 2011 tarihinde Ziraat Türkiye Kupası kapsamında oynanan ve Galatasaray'ın galibiyetiyle sonuçlanan Beypazarı Şekerspor maçı, Ali Sami Yen Stadyumu'nda oynanan son resmi futbol müsabakası olmuştur. 12 Ocak 2011 tarihinde düzenlenen veda seremonisiyle ışıkları tamamen kapatılan stadyumun yıkım sürecine kısa süre sonra başlanmıştır.