Her sabah yüzümüzü yıkamak, arabaya binince emniyet kemerini takmak… Her gün önemsemeden yaptığımız ama günlük işlerimizi devam ettirdiğimiz temel — korunaklı alışkanlıklar olarak görülebilir.
Basittirler çünkü tekrar ederken üzerine ciddi bir düşünme eylemi gerçekleştirmeyiz. Şayet düşünecek olsaydık her adımında tekrar ve tekrar ne yapacağını planlamaya çalışan insan topluluklarına dönüşürdük. Madalyonun diğer tarafında ise bize hız ve kolaylık sağlayan bir yan bulunmaktadır. Sabit tekrarlar neticesinde edindiğimiz bu alışkanlıklarımız, genel olarak birbirine benzer ve faydacıdır. Ne var ki, bize basit gözüken ve üzerine düşünme gereği bile hissetmediğimiz bu alışkanlıklar ve öğrenme yaklaşımımız ile daha ciddi karar ve yol almaya kalktığımızda işler biraz değişmektedir.
Günümüzde pek çok insan doğru ve etkili kararlar ile doğru bir şekilde yol almak istemektedir. Çalışma yaşamımızda karşımıza çıkan problem ve sorunlarda doğru ve/veya iyiye doğru adım attığımızda yeterli düşünme süresi ve analizler olmadan, ani kararlar ile (alışılagelen alışkanlıklarımız) hareket ettiğimiz ve çoğunlukla bozguna uğradığımız vakidir. Yeterli düşünme süresine ulaşamadan, sağlıklı analizler yapamadan ve birike gelen stres düzeyi ile karar almaya yöneldiğimizde hızlı bir sonuç alma refleksi gösteririz. Bir nevi gözlerimizi kapayıp sonuçlarının iyi çıkmasını umma çalışması… İşin yine bir diğer tarafı ise alışagelinen davranışlara zıt hükümler ile farklı bir tavır takınmamız ve bu tavırla çözüme ulaşacağımız yanılsamasıdır. Bu da bizleri duygusal kararlar alan insanlar olarak tanımlamakta ve genellemektedir.
Her türlü yaklaşımda karar ve alışkanlıklar birbirine bağımlı veya anlamlı korelasyon gösterdiğini düşünmekteyim. Burada ihmal edilen ise karar alımlarına ciddi ve normal bir şekilde anlam yüklenirken, karar alıcının yani kendimizin alışkanlık ve disiplininin göz ardı edilerek anormal bir anlamsızlığa itilmesidir.
Oysa yaşamımız için ciddi kararlar aldığımızda derin bir nefes alıp suya girmiş gibi nasıl tepki vereceğimizi ve ne kadar dayanacağımızı ölçümleriz biraz da. Gerek sosyal yaşantımız gerekse iş hayatımız için değişikliklerden hareketle iyi anlamda bir dönüşümü umarız. Elbet bu karar süreci bile kendi başına sancılı bir süreçtir.
Ne var ki, suya daldığımızda anlık refleksler ve iyiye dair temenni ve kurduğumuz düşünceler bizleri bir yere kadar götürür. Suyun dalgalarına ve derinliğine mukavemet göstermemiz ise alışkanlıklarımıza bağlıdır. Kararın yönü ve kuvvetini alışkanlıklarımız belirlemektedir. Hepimiz stresli ve kötü geçen sınav sonrasında bir sonraki sınava atıfla sıkı hazırlanacağımızı, uykusuzluk problemini bu akşam eve geçtiğim gibi yatacağım avuntusunu, filanca tarih benim için milat olacak yaklaşımlarını azımsanmayacak sayıda göstermişizdir. Burada tekrar ve tekrar ihmal ettiğimiz unsur esasında gözümüzün önünde duran ve kendimize ciddi kazanım sağlayacak olan alışkanlıklarımızdır.
Alışkanlıklarımız, temel bir boyutu ile kolay değiştirilemeyen edinimlerimizdir. Duygusal ve bilişsel olarak anılarımız ile bağdaşmış ve ağacın kökleri gibi kökleşmiştir. Alışkanlıklarımızdan beslenen yaşam biçimimizi istediğimiz kadar budayalım, baştan başlayalım tekrar ve tekrar ortaya çıkacak olan yine aynı gövde ve dallar olacağı aşikârdır.
Attığımız her adımda, her öğrenme ve deneyim sürecinde, bilinçli veya farkında olmadan kazanmaya devam ettiğimiz bu alışkanlıkların etki alanını ve üzerimizdeki tesirini ve hatta başkalarına kazandırdığımız alışkanlıklar ve disiplini sıklıkla hatırda tutup, unutmamak önemlidir. Şimdi bu noktada durup farkına varmamız gereken alacağımız kararlardan ziyade sahip olduğumuz çevre ve bu çevrelerde edindiğimiz alışkanlıklarımızın fayda ve kuvveti üzerine düşünmektir.
Karar almak, yola koyulmak, adım atmak elbet kendimiz için önemli, buna şüphe yok ama iyi ve doğru alışkanlıkları düzenli periyotlar ile edinmek, potansiyelimizi ortaya çıkarmamıza ve kendimizi tanımamıza fırsat oluşturacaktır.
