Amentü Gemisi Nasıl Yürüdü (Film)

Alıntıla
kure star outline

Tür

Kısa animasyon

Yönetmen

Tonguç Yaşar

Seslendirme metni

Sezer Tansuğ

Yapım şirketi

TRT

Ülke

Türkiye

Yapım yılı

1969

Süre

3 dakika

Amentü Gemisi Nasıl Yürüdü? (İng. How Sailed the Boat of Creed; The Boat of Creed), Tonguç Yaşar’ın yönetip canlandırdığı, seslendirme metni sanat tarihçisi Sezer Tansuğ tarafından yazılan 1969 yapımı Türk kısa animasyon filmidir.【1】 Türkiye’de bu türde üretilmiş ilk filmler arasında yer alan yapım, Arap harfli hat istiflerini hareketlendirerek amentü gemisi adı verilen kompozisyonun yola çıkışını konu alır.

Konu

Film, bayrağında “Allah” yazılı bir gemi istifiyle açılır. Geminin kürekleri yan yana dizilmiş yedi vav harfinden oluşur. Kürekçiler gibi hareket eden vav’lar gemiyi ilerletmek için çabalar, ancak gemi yerinden kıpırdamaz. Bunun üzerine harflerden biçimlenmiş olan Hz. Ali figürü sahneye girer ve “Yâ Hak” okunu gerer. Sonraki sahnelerde yine harflerden oluşan bir kuş, bir aslan ve bir deve ekranda hareket eder. Fırlatılan ok, iki gözlü bir harf biçimindeki yüreği deler. Yürek “Ah mine’l-aşk” diye inleyerek ağlamaya başlar. Gözyaşları bir ırmağa dönüşüp geminin altına ulaşır ve gemi yol almaya başlar.【2】

Amentü Gemisi Nasıl Yürüdü? (hbaranf)

Yapım ve Teknik Bilgiler

Türkiye yapımı ve Türkçe olan film, TRT tarafından üretilmiştir. Siyah-beyaz olarak hazırlanan yapımın süresi 3 dakikadır.【3】


Filmin fikri Tonguç Yaşar’a aittir. Yapım, Sezer Tansuğ’un gelenek üzerine geliştirdiği kuramsal görüşleri uygulamaya döktüğü ilk çalışmadır.【4】


Yaşar ve Tansuğ kültürel eleştiri ve yorumla ilgilenen iki isimdi. İkili, modern Türk kültürünü kısmen “terk edilmiş” bir sembolik dile dayanan, kopukluk taşıyan bir kültür olarak görüyordu. Film bu çerçevede iki amaç taşıyan bir çalışma olarak yorumlanmıştır. Birincisi geleneği yeniden işler hâle getirmektir. İkincisi, inancın insan eylemlerine nasıl güdü oluşturduğu sorusunu, dünyayla ilişkisini değiştirme arayışındaki çağdaş izleyiciye yöneltmektir.【5】

Görsel Kaynaklar

Amentü Gemisi İstifi

Filmin merkezindeki gemi biçimli istif, kürek işlevi gören vav harflerinin tekrarına dayanır. Gemi biçimi, İslam hat sanatında özellikle dinî kıssaların ve iman beyanlarının yazımında sık kullanılır. Ancak gemiyi oluşturan metin her eserde farklıdır. Süleyman Berk’in Ashab-ı Kehf adlı eserinde gemi, Yedi Uyurlar olarak da bilinen kıssanın unsurlarından oluşur. Kur’an’daki anlatıda mağarada uykuya dalan gençler, Allah’ın kudretiyle 309 yıl sonra uyanır.【6】

Vav Harfi

Türkçede “vav” diye okunan و harfi, Arapça ve Osmanlı Türkçesinde “ve” anlamına gelen bağlaçtır. Harfin dinî anlamı kısmen tasavvuf geleneğinden ve ilahî olana yapılan göndermelerden kaynaklanır. Vav, hattatlar için iki bakımdan önem taşır: Tek ya da birkaç hamlede güzel bir harf ortaya koyarak ustalık göstermeye imkân verir.


Vav harfinin yatay bir dizi hâlinde tekrarlanmasıyla oluşan ritmin, inanç beyanının yinelenen kararlılığını görsel olarak güçlendirdiği yorumu yapılmıştır.【7】

Simgesel Anlam

Filmdeki “Yâ Hak” okunun adı “Hak” kavramından gelir. Bu kavram İslami bağlamda hakikat, doğru ve gerçeklik anlamlarını taşır.


Filmin sahneleri iki farklı değerlendirmede yorumlanmıştır. Birinci değerlendirmede okun yüreğe yönelmesi, Allah’ın sözü olan hakikatin sevgiyi doğuracağını simgeleyen bir unsur olarak ele alınır. Yüreğin delinmesi, müminlerin hakikate iman ettiklerinde kalplerinin aydınlanmasını ve bu inanca bağlı kalmalarını temsil eder. Yürekten akan gözyaşlarının gemiyi yürütmesi ise imanın yayılmasına işaret eder.【8】


İkinci değerlendirmede geminin hareketi, gönlün Allah aşkıyla yanmasına ve bu uğurda dökülen gözyaşlarına bağlanır. Bu yoruma göre “Ah mine’l-aşk” sözü, her şeyin başlangıcında aşkın bulunduğunu imgeler. 【9】

Gösterimler ve Ödül

Film Türkiye ve Fransa’daki festivallerde gösterildi. 1973'te düzenlenen 9. Uluslararası Annecy Animasyon Film Festivali’nde gösterime girdi.【10】1970 yılında Adana Altın Koza Film Festivali'nde En İyi Kısa Film ödülünü kazandı.【11】

Kaynakça

IMDb. ''Amentü gemisi nasil yürüdü?'' IMDb. Erişim: 12 Kasım 2026. https://www.imdb.com/title/tt25051818/?ref_=mv_close

MUBI. ''AMENTÜ GEMİSİ NASIL YÜRÜDÜ.'' MUBI. Erişim: 12 Kasım 2026. https://mubi.com/tr/tr/films/boat-of-creed

Şişman, Rümeysa. ''Amentü gemisi nasıl yürüdü: Sezer Tansuğ’un hat ve animasyonla kurduğu köprü.'' gzt. erişim: 12 Kasım 2026. https://www.gzt.com/kultur/amentu-gemisi-nasil-yurudu-sezer-tansugun-hat-ve-animasyonla-kurdugu-kopru-3579510

Berkeley Library. "The Boat of Creed: How is it composed?" Berkeley Library University of Calfornia. Erişim: 12 Kasım 2026.https://exhibits.lib.berkeley.edu/spotlight/reimagined-language/feature/the-boat-of-creed-how-is-it-composed.

hbaranf. "Amentü Gemisi Nasıl Yürüdü?" YouTube, 2:59. Erişim Tarihi: 12 Kasım 2026.https://www.youtube.com/watch?v=Z8RkN8IiOpc.

Dipnotlar

Sen de Değerlendir!

0 Değerlendirme

Yazar Bilgileri

Avatar
YazarNazlı Kemerkaya12 Kasım 2026 12:06

Tartışmalar

Henüz Tartışma Girilmemiştir

"Amentü Gemisi Nasıl Yürüdü (Film)" maddesi için tartışma başlatın

Tartışmaları Görüntüle

İçindekiler

  • Konu

  • Yapım ve Teknik Bilgiler

  • Görsel Kaynaklar

    • Amentü Gemisi İstifi

    • Vav Harfi

  • Simgesel Anlam

  • Gösterimler ve Ödül

Bu madde yapay zeka desteği ile üretilmiştir.