Amerika Birleşik Devletleri, 2026 yılı Ocak ayında aldığı bir yürütme kararıyla toplam 66 uluslararası örgüt, kurum ve yapıdan çekilme sürecini başlatmıştır. Bu karar, Birleşmiş Milletler (BM) sistemi içinde yer alan kuruluşlar ile BM dışı uluslararası örgütleri kapsamaktadır. Çekilme kararı, ABD Başkanı Donald Trump tarafından imzalanan bir başkanlık memorandumu aracılığıyla yürürlüğe konmuştur.
Hukuki Dayanak ve Yürütme Süreci
Söz konusu çekilme süreci, daha önce yayımlanan ve ABD’nin uluslararası örgütlere verdiği desteğin gözden geçirilmesini öngören başkanlık emrine dayandırılmıştır. ABD Dışişleri Bakanlığı tarafından yürütülen inceleme sonucunda, belirli örgütlerin “ABD’nin ulusal çıkarlarıyla uyumsuz” olduğu değerlendirilmiştir. Bu değerlendirme doğrultusunda, ilgili kurumlara katılımın ve finansal desteğin sona erdirilmesi talimatı verilmiştir.
Birleşmiş Milletler Sistemi Kapsamındaki Çekilmeler
Çekilme kararı kapsamında, Birleşmiş Milletler sistemi içinde yer alan 31 farklı yapıdan ayrılma süreci başlatılmıştır. Bunlar arasında ekonomik, sosyal, çevresel ve insani alanlarda faaliyet gösteren komisyonlar, fonlar ve programlar bulunmaktadır. ABD’nin çekildiği BM yapıları arasında, Ekonomik ve Sosyal Konsey’e bağlı bölgesel komisyonlar ile çeşitli özel temsilcilik ofisleri yer almaktadır.
İklim Rejimi ve UNFCCC’den Çekilme
ABD’nin çekilme kararı kapsamında yer alan en dikkat çekici yapılardan biri Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi (UNFCCC) olmuştur. UNFCCC, 1992 yılında kabul edilmiş ve küresel iklim müzakerelerinin hukuki temelini oluşturmuştur. ABD, bu sözleşmeden çekilen ilk ülke konumuna gelmiştir. Çekilme kararı, yıllık ulusal sera gazı envanteri sunumu ve taraflar konferanslarına katılım gibi yükümlülüklerin sona erdirilmesi sonucunu doğurmuştur.
UNFCCC ile İlişkili Yapılardan Ayrılma
UNFCCC ile bağlantılı olarak, iklim ve çevre alanında faaliyet yürüten diğer bazı uluslararası yapılar da çekilme listesinde yer almıştır. Bunlar arasında Hükümetlerarası İklim Değişikliği Paneli (IPCC) ile biyolojik çeşitlilik ve ekosistem hizmetleri alanında çalışan bilimsel platformlar bulunmaktadır. Bu çekilmeler, ABD’nin söz konusu yapılara sağladığı kurumsal katkıların sona erdirilmesi anlamına gelmiştir.
BM Dışı Uluslararası Örgütlerden Çekilme
Başkanlık memorandumunda, BM sistemi dışında kalan 35 uluslararası örgüt de çekilme kapsamına alınmıştır. Bu kuruluşlar arasında enerji, çevre, demokrasi, hukuk, ticaret, kültür ve teknik işbirliği alanlarında faaliyet gösteren yapılar bulunmaktadır. Söz konusu örgütlerin bir kısmı bölgesel, bir kısmı ise tematik uzmanlık alanlarına sahip küresel yapılardan oluşmaktadır.
Çekilme Listesinin Kapsamı
ABD'nin 66 Uluslararası Örgütten Çekilme Kararı. (WION)
Çekilme listesinde yer alan örgütler arasında; yenilenebilir enerji, ormancılık, maden kaynakları, göç, kalkınma, eğitim, kültürel miras ve bilimsel araştırma alanlarında faaliyet gösteren yapılar bulunmaktadır. ABD yönetimi, bu örgütlerin bir bölümünü “tekrarlı”, “etkisiz” veya “önceliklerle uyumsuz” olarak sınıflandırmıştır.
Önceki Çekilme Kararlarıyla Bağlantı
2026 yılında açıklanan bu çekilme kararı, ABD’nin daha önce Dünya Sağlık Örgütü, UNESCO, BM İnsan Hakları Konseyi ve BM Filistinli Mültecilere Yardım Ajansı gibi kurumlardan ayrılma kararlarının devamı niteliğinde değerlendirilmiştir. Bu durum, ABD’nin çok taraflı uluslararası yapılara yaklaşımında süreklilik gösteren bir politika çizgisi oluşturmuştur.
Kurumsal ve Uluslararası Etkiler
Çekilme kararının ardından, ilgili BM birimleri ve diğer uluslararası kuruluşlar, bütçe ve personel düzenlemelerine gitmiştir. Bazı kuruluşların faaliyetlerini daralttığı, bazı projelerin ise askıya alındığı belirtilmiştir. Karar, uluslararası örgütlerin işleyişinde yapısal değişikliklere yol açmıştır
Uygulama ve Yetki Çerçevesi
Başkanlık memorandumunda, çekilme sürecinin yürütülmesinde Dışişleri Bakanlığına yetki verilmiştir. Uygulamanın, ABD iç hukukuna ve mevcut bütçe düzenlemelerine uygun biçimde gerçekleştirilmesi öngörülmüştür. Memorandumun, herhangi bir kişi veya kuruma doğrudan hukuki hak doğurmadığı belirtilmiştir.
Amerika Birleşik Devletleri’nin Çekildiği Uluslararası Örgütler, Sözleşmeler ve Antlaşmalar (Tam Liste)
A. Birleşmiş Milletler Sistemi İçindeki Yapılar
- Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi (UNFCCC)
- UN Ekonomik ve Sosyal Konsey’e bağlı bölgesel komisyonlar
- UN Ekonomik ve Sosyal İşler Dairesi
- UN Nüfus Fonu (UNFPA)
- UN Kadın Birimi
- UN Enerji
- UN Su
- UN Okyanuslar
- UN Üniversitesi
- UN Eğitim ve Araştırma Enstitüsü
- UN Demokrasi Fonu
- UN Barış İnşa Komisyonu
- UN Barış İnşa Fonu
- UN İnsan Yerleşimleri Programı
- UN Ticaret ve Kalkınma Konferansı
B. İklim, Çevre ve Bilim Alanındaki Yapılar
- Hükümetlerarası İklim Değişikliği Paneli (IPCC)
- Biyoçeşitlilik ve Ekosistem Hizmetleri Bilim-Politika Platformu
- Uluslararası Yenilenebilir Enerji Ajansı
- Uluslararası Güneş Enerjisi İttifakı
- Uluslararası Doğayı Koruma Birliği
- Uluslararası Tropikal Kereste Örgütü
C. Birleşmiş Milletler Dışı Uluslararası Örgütler
- Küresel Terörle Mücadele Forumu
- Uluslararası Demokrasi ve Seçimlere Yardım Enstitüsü
- Uluslararası Enerji Forumu
- Uluslararası Pamuk Danışma Komitesi
- Pan-Amerikan Coğrafya ve Tarih Enstitüsü
- Atlantik İşbirliği Ortaklığı
- Bilim ve Teknoloji Merkezi (Ukrayna)
- Kültürel Mülkiyetin Korunması ve Restorasyonu Uluslararası Merkezi
- Uluslararası Kurşun ve Çinko Çalışma Grubu
- Karbonsuz Enerji Sözleşmesi
- Yenilenebilir Enerji Politikaları Ağı (21. Yüzyıl)
