Araban (İlçe)

Araban, Gaziantep’in kuzeydoğusunda, Araban Ovası’nın ortasında yer alan bir ilçedir. Gaziantep-Besni-Adıyaman karayolu üzerinde, il merkezine 67 km uzaklıkta bulunan ilçenin yüzölçümü 542 km², rakımı ise 700 metredir. 2016 yılı Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi verilerine göre toplam nüfusu 31.987’dir. Güneyinde Karadağ ile Yavuzeli İlçesi, kuzeyinde Şanlıurfa’nın Halfeti ve Bozova ilçeleri, batısında ise Kahramanmaraş’ın Pazarcık İlçesi bulunmaktadır. İlçenin tarihi, M.Ö. 2000’li yıllara kadar uzanmakta olup, zengin kültürel mirası ve tarıma dayalı ekonomisiyle dikkat çeker.

Tarihçe

Araban’ın tarihi çok eskilere dayanır. İlçeye bağlı Beştepe Dağı’nın yamacındaki Karacaören Mahallesi’nde ve Fıstıklıdağ Mahallesi’nde, Fırat Nehri kıyısındaki Habeş Deresi’nde ilk çağ yerleşimlerine ait mağaralar bulunmaktadır. Bu mağaralarda çeşitli figürler de yer alır. Yöreye ilk olarak M.Ö. 1600’lü yıllarda Hitit Devleti’nin hâkim olduğu bilinmektedir. Daha sonra Mitanniler, Kommagene Krallığı, Persler, Romalılar, Bizanslılar, Sasaniler, Araplar ve nihayetinde Türkler bölgeye egemen olmuştur. Roma-Bizans döneminde “Raban”, Araplar zamanında ise “Altın Kale” anlamına gelen “Kale-i Zerrin” olarak anılan ilçe, “Kala” ve “Altıntaş” isimleriyle de bilinmiştir. Cumhuriyet döneminde Altıntaş adıyla bir kasaba olan Araban, 1957 yılında ilçe statüsüne kavuşmuştur. Ayrıca, ilçe merkezindeki kaymakamlık binası 1977 yılında inşa edilmiştir ve üç katlı yapısıyla adliye, mal müdürlüğü, nüfus müdürlüğü ile kaymakamlık yazı işleri müdürlüğüne ev sahipliği yapmaktadır.

Coğrafi Yapı

Araban, Araban Ovası’nın merkezinde yer alır ve çevresi dağlık alanlarla çevrilidir. Güneyinde Karadağ, kuzeyinde Pazarcık dağlık bölgesi ile Halfeti ve Bozova ilçeleri bulunur. İlçenin rakımı 700 metre olup, Karasu Irmağı gibi su kaynakları bölgeye hayat verir. Araban Kalesi’nin höyük görünümlü yapısı, ilçe merkezinde coğrafi bir simge olarak öne çıkar.

İklim ve Bitki Örtüsü

Araban’ın iklimi ve bitki örtüsüne dair doğrudan veri bulunmamakla birlikte, Gaziantep bölgesinin genel özellikleri dikkate alındığında, ilçede karasal iklimin hâkim olduğu söylenebilir. Bu iklim, sıcak yazlar ve soğuk kışlarla karakterizedir. Bitki örtüsü ise step özellikler taşır; tarım alanlarının yanı sıra bağcılık ve Antepfıstığı yetiştiriciliği için uygun koşullar sunar.

Sosyal Yapı

Araban, köklü bir tarihe sahip olmasına rağmen, sosyal yapısı hakkında detaylı bilgi sınırlıdır. Ancak, ilçenin kültürel mirası ve tarıma dayalı yaşam tarzı, toplumun geleneksel değerlere bağlı bir yapıda olduğunu düşündürmektedir. Höyükler, anıt mezarlar ve köprüler gibi tarihi unsurlar, sosyal yaşamın bu miras etrafında şekillendiğini gösterir.

Ekonomik Yapı

İlçe ekonomisi büyük ölçüde tarım ve hayvancılığa dayanır. Karpuz, pamuk, buğday, arpa, mercimek, nohut, bağcılık ve Antepfıstığı, Araban’ın başlıca tarım ürünleridir. Bu ürünler, hem yerel tüketim hem de bölge ekonomisi için önemlidir. Hayvancılık da tarımın tamamlayıcısı olarak ekonomik yapıda yer alır.

Turizm Potansiyeli

Araban, zengin tarihi ve kültürel mirasıyla önemli bir turizm potansiyeline sahiptir. İlçede tescilli 9 höyük, 1 kaya mezarı, 1 lahit, 3 anıt mezar, 1 köprü, 1 kilise mozaiği, 1 kale ve 1 ören yeri bulunmaktadır. Başlıca turistik unsurlar şunlardır:

• Araban Kalesi: İlçe merkezindeki höyüğün üzerinde yer alır. Yüksekliği 20 metre olan höyük, geniş bir alana yayılır ve kaleye doğudan kuzeye uzanan 6 metre genişliğinde bir rampa ile ulaşılır.
• Septimius Severus Köprüsü: Gümüşpınar Köyü’nün 5 km güneyinde, Karasu Irmağı üzerinde bulunur. Yöre halkı tarafından “Sultan Murat Köprüsü” olarak da adlandırılır.
• Hisar Anıt Mezarı: Hisar Köyü’nde, kesme taştan yapılmış sağlam bir yapıdır.
• Elif Anıt Mezarı: Elif Köyü ortaokul bahçesinde, kesme taştan inşa edilmiş, kemerli ve çapraz çatılı bir yapıdır.
• Hasanoğlu Anıt Mezarı: Hasanoğlu Köyü’nde yer alır ve diğer anıt mezarlara göre daha fazla tahribata uğramıştır.
• Kemerli Kaya Mezarı: Fıstıklıdağ Köyü’nün batısında, kalker kayaya oyulmuş sandukalardan oluşur.
• Başpınar, Aşağıkaravaiz, Sarıkaya, Ardıl (Alacahöyük), Şelveran, Gece, Muratlı, Eskialtıntaş ve İçkinaz Höyükleri: Tunç, Demir, Helenistik ve Roma dönemlerine ait seramik kalıntılarıyla dikkat çeker.

Ayrıca, inanç turizmi açısından Sa’d-Bin Ebu Vakkas Hz. Türbesi önemli bir yere sahiptir.

Demografik Yapı

2016 Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi’ne göre Araban’ın nüfusu 31.987’dir. İlçenin demografik yapısı, tarım ve hayvancılığa dayalı yaşam tarzıyla şekillenmiştir. Nüfus, ilçe merkezi ve çevre köyler arasında dağılmıştır.

Araban, tarihi zenginlikleri, doğal güzellikleri ve tarımsal üretimiyle Gaziantep’in önemli ilçelerinden biridir. Hem arkeolojik hem de kültürel açıdan dikkat çeken bu bölge, geçmişten günümüze uzanan bir köprü niteliğindedir.