Arsameia Ören Yeri

Arsameia Antik Kenti, Kommagene Krallığı’nın yazlık başkenti olarak işlev görmüş bir yerleşim olup, Türkiye'nin Adıyaman ili Kahta ilçesinin yaklaşık 26 kilometre doğusunda, Kahta Çayı'nın (eski adıyla Nymphois) karşı kıyısında yer almaktadır. Kent, antik kaynaklara ve kitabelere göre, Kommagene Krallığı'nın kurucularından olan Arsames tarafından M.Ö. 2. yüzyılın başlarında kurulmuştur. Arsameia, özellikle Kral I. Antiochos’un yaptırdığı yapılar ve yazıtlarla dikkat çeken önemli bir arkeolojik alan niteliği taşımaktadır.

Arsameia Antik Kenti (Adıyaman İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü)

Tarihçe ve Kuruluş

Kentin kuruluşu, Kral I. Antiochos’un yazıtlarında, Kommagene’nin atası olarak kabul edilen Arsames’e atfedilmektedir. Kitabelerde yer alan ifadeye göre, Arsames, Nymph Nehri'nin (Kahta Çayı) geçtiği vadide, çift zirveli bir tepenin üzerinde, coğrafi koşullara uygun olarak şehri inşa ettirmiştir. Bu bölge, Kommageneliler döneminde krallığın yazlık yönetim merkezi ve aynı zamanda dinsel-seremoniyel bir alan olarak değerlendirilmiştir.

Mimari ve Arkeolojik Kalıntılar

Arsameia Ören Yeri’nde, büyük ölçüde Kral I. Antiochos dönemine tarihlendirilen yapılar bulunmaktadır. Alanın en yüksek noktasında yazlık sarayın kalıntıları yer almakta olup, buradaki platform üzerinde Kral I. Mithridates Callinichos’a ait olduğu düşünülen anıt mezar (Hierothesion) da yer almaktadır. Anıt mezara çıkan güney tören yolunda, Mithridates’in kabartma stelinden oluşan bir rölyef bulunmaktadır.

Sahada dikkati çeken diğer önemli yapılar arasında yaklaşık 158 metre uzunluğundaki, kaya içine oyulmuş bir tünel yer alır. Bu tünelin işlevi kesin olarak bilinmemekle birlikte, dinsel veya anıtsal amaçlarla yapılmış olabileceği düşünülmektedir. Tünelin üst kısmında, Kral Antiochos ile tanrı Herakles’in tokalaşmasını betimleyen kabartma steli yer almaktadır. Ören yerinde ayrıca Apollo Mithras kabartması, su sarnıcı, Kommagene hanedanına ait figürler, güvercinlikler ve mozaik kalıntıları tespit edilmiştir.

Arsameia Antik Kenti (Türkiye Kültür Portalı)

Yazıtlar ve Dinsel Yapılar

Arsameia, Anadolu’da şimdiye dek keşfedilen en uzun Grekçe yazıtın bulunduğu yer olarak bilinmektedir. Bu yazıtta, kentin kuruluşu, mimari düzenlemeler, dini uygulamalar, krallık soyu, Kommagene yasaları ve törenler hakkında bilgiler yer almaktadır. Kitabe, sarp kayalara işlenmiş şekilde yer almakta olup, kült yasalarının Latince harflerle yazıldığı sütunlar hâlinde düzenlenmiştir.

Arsameia Antik Kenti (Türkiye Kültür Portalı)

Yazıt, yalnızca tarihsel değil aynı zamanda kültürel açıdan da önem taşımakta, Kommagene Krallığı’nın yönetim yapısı ve dinsel ritüelleri hakkında doğrudan bilgi sunmaktadır. Kitabenin bulunduğu alan, dönemin siyasi ve dini uygulamalarının bütüncül olarak değerlendirilebileceği nadir yerleşimlerden biri olarak öne çıkmaktadır.

Jeopolitik Konum ve Su Kaynakları

Arsameia, Kahta Çayı’nın her iki yakasına yayılan bir yerleşim olarak kurulmuştur. Antik dönemde “Nymphois” olarak adlandırılan bu su kaynağı, Kommagene krallarınca “bereket saçan su” anlamına gelen bir adla anılmış ve krallığın ekonomik ve stratejik yaşamında önemli rol oynamıştır. Nymphois, Cendere Suyu ile birleşerek Fırat Nehri’ne ulaşmakta ve Samsat gibi büyük Kommagene yerleşimlerini sulamaktadır.

Kazılar ve Güncel Durum

Arsameia, günümüzde Nemrut Dağı Milli Parkı sınırları içerisinde yer almakta ve açık hava müzesi niteliğinde ziyaret edilmektedir. Alanda yürütülen ilk sistematik kazılar 20. yüzyılın ortalarında başlamış, daha sonra uzun süre ara verilmiştir. 2020’li yıllarda Adıyaman Müzesi Müdürlüğü öncülüğünde kazı faaliyetlerine yeniden başlanmıştır. Kazılar kapsamında saray duvarları ve çevresindeki yerleşim alanları ortaya çıkarılmaktadır.