Astigmatizm

Astigmatizm, gözün korneası (gözün ön yüzeyindeki şeffaf tabaka) veya lensinin (göz içindeki odaklama görevli yapı) düzensiz kavisleri nedeniyle ışığın retinada tek bir noktada odaklanamaması sonucu ortaya çıkan yaygın bir refraktif (kırma) kusurdur. Normalde göz, bir basketbol topu gibi yuvarlak bir şekle sahipken, astigmatizmde bu şekil bir rugby topu veya Amerikan futbol topu gibi oval hale gelir. Bu durum, ışığın farklı meridyenlerde (yatay, dikey veya çapraz eksenler) eşit olmayan şekilde kırılmasına neden olur ve hem yakın hem de uzak mesafelerde bulanık veya çarpık görme ile sonuçlanır. Astigmatizm, genellikle doğuştan mevcut olabilir ve miyop (yakını görememe) veya hipermetropi (uzağı görememe) gibi diğer refraktif kusurlarla birlikte görülebilir.

Astigmatizmin Türleri

Astigmatizm, kaynağının anatomik kökenine ve kırma özelliklerine göre çeşitli şekillerde sınıflandırılır:

• Korneal Astigmatizm: Korneanın anormal kavisinden kaynaklanır ve en yaygın türüdür.
• Lentiküler Astigmatizm: Lens yüzeyinin veya pozisyonunun düzensizliğinden (örneğin, lens subluksasyonu veya lentikonus) kaynaklanır.
• Retinal Astigmatizm: Makulanın (gözün keskin görme merkezi) eğik yerleşiminden dolayı nadiren oluşur.
• Düzenli Astigmatizm: İki ana meridyen birbirine dik olup, bunlar "kurala uygun" (dikey meridyen daha dik), "kurala aykırı" (yatay meridyen daha dik), "eğik" (ne yatay ne dikey) veya "çift eğik" (meridyenler dik değil) olarak alt gruplara ayrılır.
• Düzensiz Astigmatizm: Korneanın yüzeyinde eşit olmayan kavisler olduğunda, örneğin keratokonus veya kornea yaralanmaları gibi durumlarda görülür.
• Basit, Bileşik ve Karışık Astigmatizm: Işığın bir meridyeninde retina önüne veya arkasına odaklanması durumuna göre tanımlanır.

Belirtiler

Astigmatizmin en yaygın belirtileri şunlardır:

• Her mesafede bulanık veya çarpık görme
• Göz yorgunluğu (astenopi)
• Baş ağrıları
• Gece görüşünde zorluk
• Nesnelerin uzamış veya eğilmiş görünmesi
• Net görmek için gözleri kısma ihtiyacı

Çocuklarda bu belirtiler fark edilmeyebilir, bu nedenle düzenli göz taramaları önemlidir. Tedavi edilmeyen astigmatizm, çocuklarda ambliyopi (tembel göz) veya öğrenme güçlüklerine yol açabilir.

Nedenler ve Risk Faktörleri

Astigmatizmin kesin nedeni tam olarak bilinmemekle birlikte, genetik yatkınlık önemli bir rol oynar. Ebeveynlerden çocuklara geçebilen bu durum, genellikle doğumdan itibaren mevcuttur. Diğer olası nedenler arasında:

• Göz yaralanmaları
• Keratokonus (korneanın incelip koni şeklinde deformasyonu)
• Göz cerrahisi sonrası komplikasyonlar
• Göz kapaklarının korneaya uyguladığı basınç
• Beslenme yetersizlikleri veya ekstraoküler kas gerilimi gibi çevresel faktörler yer alır.

Astigmatizm zamanla artabilir veya azalabilir; örneğin, bebeklikte sık görülen yüksek astigmatizm, gözün gelişimiyle 1 yaş civarında azalabilir.

Epidemiyoloji

Astigmatizm, dünya genelinde yaklaşık her üç kişiden birini etkileyen yaygın bir durumdur. Yaş ve etnik kökenle ilişkili değişiklikler gösterir:

• Çocukluk Dönemi: 0-4 yaş arasında kornea daha diktir ve kurala aykırı astigmatizm yaygındır. 4-18 yaş arasında kornea düzleşir ve astigmatizm azalır.
• Yetişkinlik: 18-40 yaş arasında stabil kalan astigmatizm, 40 yaş sonrası tekrar kurala aykırı yönde artabilir.
• Etnik Farklılıklar: Asyalı ve Hispanik çocuklarda astigmatizm prevalansı daha yüksektir; örneğin, bazı çalışmalarda %33-36 oranında 1 diyoptri veya üzeri astigmatizm bildirilmiştir.

Tanı

Astigmatizm, kapsamlı bir göz muayenesi ile teşhis edilir. Yaygın testler şunları içerir:

• Görsel Keskinlik Testi: Harf veya sembollerin okunmasıyla görüş netliği ölçülür.
• Retinoskopi ve Refraksiyon: Işığın gözdeki kırılma şekli değerlendirilir ve uygun lens gücü belirlenir.
• Keratometri ve Topografi: Korneanın kavisleri ölçülür ve detaylı bir yüzey haritası çıkarılır.
• Astigmatik Fan ve Jackson Çapraz Silindir: Silindirik lensin ekseni ve gücü doğrulanır.
• Slit Lamba Muayenesi: Gözün yapısal anomalileri incelenir.

Tedavi Yöntemleri

Astigmatizmin tedavisi, derecesine ve hastanın ihtiyaçlarına göre değişir:

• Optik Düzeltme:
• • Gözlük: Silindirik lensler, ışığın doğru odaklanmasını sağlar. Küçük dereceli astigmatizmde (0.5 D'ye kadar) semptom yoksa düzeltme gerekmeyebilir.
  • Kontakt Lens: Torik yumuşak lensler veya sert gaz geçirgen (RGP) lensler, özellikle yüksek astigmatizmde etkilidir. RGP lensler, korneanın düzensiz şeklini telafi eder.
  • Ortokeratoloji (Ortho-K): Gece kullanılan sert lenslerle kornea geçici olarak yeniden şekillendirilir.
• Cerrahi Müdahaleler:
• • Refraktif Cerrahi: LASIK, PRK veya epi-LASIK gibi lazer prosedürleri, korneayı yeniden şekillendirerek astigmatizmi düzeltir (0.5-10 D arası etkili).
  • Astigmatik Keratotomi (AK): Korneada kavisli kesilerle 4-6 D’ye kadar astigmatizm düzeltilir.
  • Limbal Gevşetme Kesileri (LRI): Hafif astigmatizm (1-2 D) için kullanılır ve daha az komplikasyon riski taşır.
  • Toric IOL İmplantasyonu: Katarakt cerrahisi sırasında astigmatizmi düzelten özel lensler yerleştirilir.
  • Korneal Kama Rezeksiyonu: Yüksek astigmatizm (10-20 D) için ciddi bir seçenektir.
• Özel Durumlar:
• • Keratoplasti sonrası astigmatizmde dikiş ayarlamaları veya gevşetme kesileri uygulanabilir.
  • Çocuklarda genellikle gözlük tercih edilir; kontakt lensler daha az uygundur.

Erken Önlem

Astigmatizm, genellikle genetik veya yapısal bir durum olduğundan önlenemez. Ancak düzenli göz muayeneleri ile erken teşhis edilip uygun tedavi uygulanabilir. Çocuklarda tarama, özellikle okul öncesi ve okul yıllarında kritik öneme sahiptir.

Prognoz ve Komplikasyonlar

Astigmatizm, zamanında tedavi edilirse genellikle iyi bir prognoza sahiptir. Gözlük, kontakt lens veya cerrahi ile görme netleştirilebilir. Tedavi edilmediğinde ise ambliyopi (göz tembelliği), strabismus (şaşılık) veya kalıcı görme kaybı gibi komplikasyonlar ortaya çıkabilir. Keratokonus gibi ilerleyici durumlarda düzenli takip gereklidir.

Astigmatizm, dünya genelinde yaygın bir refraktif kusur olup, hem çocuklarda hem de yetişkinlerde etkili bir şekilde yönetilebilir. Genetik faktörlerin yanı sıra çevresel etkilerle şekillenen bu durum, modern tanı ve tedavi yöntemleriyle kolayca ele alınabilir. Düzenli göz kontrolleri, erken müdahale ve bireysel ihtiyaçlara uygun tedavi seçenekleri, astigmatizmli bireylerin yaşam kalitesini önemli ölçüde artırabilir.