Ayanis Kalesi

Ayanis Kalesi, Van ilinin Tuşba ilçesinde, Ayanis köyü sınırları içerisinde yer almaktadır. Van kent merkezine uzaklığı 35 kilometre olan arkeolojik alan, Van Gölü'nün doğu kıyısında konumlanmaktadır. Yapının üzerine inşa edildiği tepe doğu-batı doğrultusunda uzanmakta olup 150 metre genişliğe ve 400 metre uzunluğa sahiptir. Tepe, Van Gölü seviyesinden 250 metre yükseklikte yer almaktadır.

^{Ayanis Kalesi} (Anadolu Ajansı)

Doğu Anadolu Bölgesi'nde yaklaşık 250 yıl hüküm süren Urartu Krallığı'nın kurduğu son krali kent olan yerleşim, günümüzden yaklaşık 2700 yıl önce inşa edilmiştir. Çivi yazılı kitabelerden elde edilen verilere göre kale, Kral Argişti'nin oğlu Rusa tarafından M.Ö. 645 ile 643 yılları arasında yaptırılmıştır. Yapı, Urartu tarihinin son evrelerinin aydınlatılması açısından arkeolojik bir öneme sahiptir.

Yerleşimin kentsel planı, sitadel yani iç kale ve aşağı kent olmak üzere iki temel bölümden meydana gelmektedir:

Sitadel bölümü; anıtsal savunma surları, giriş kapıları, tapınak, kutsal mekânlar ve depo yapıları gibi krali ve dini işlevli kamusal binaları barındırmaktadır. Kale, iki kademeli bir sur duvarıyla çevrelenmiş olup ana giriş kapısı güney yönünde konumlandırılmıştır. Mimari malzeme olarak, giriş kısımlarındaki sur duvarlarında andezit taşı, diğer yapısal bölümlerde ise kalker taşı kullanılmıştır. İç kalenin üst kesimlerinde bir payeli salon ile batı cephesine dönük rizalitli yani dışa çıkıntılı bir tapınak yer almaktadır. Ayrıca kalenin güneybatı kesiminde, birbiriyle bağlantılı küplerin bulunduğu çok sayıda depo binası tespit edilmiştir.

Aşağı kent bölümü ise sivil halkın yaşam alanlarını, devlete ait ikincil depoları, işlikleri ve ahırları içermektedir.

Ayanis Kalesi'ndeki sistematik arkeolojik kazı çalışmaları 1989 yılında başlatılmış olup kesintisiz olarak sürdürülmektedir. Bu çalışmaların ilk evresi Prof. Dr. Altan Çilingiroğlu başkanlığındaki ekip tarafından yürütülmüş; kazı başkanlığı görevini daha sonra Atatürk Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Arkeoloji Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Mehmet Işıklı devralmıştır.

Gerçekleştirilen kazılar neticesinde on binlerce taşınır ve taşınmaz kültür varlığı literatüre kazandırılmıştır. Elde edilen bulgular ve kazı arşivleri, Van Müzesi ev sahipliğinde düzenlenen "Değişen zaman, değişmeyen ihtişam Ayanis" adlı sergi ve "Tanrı Eiduru'nun Gölgesinde Bir Urartu Kenti Ayanis" isimli kitap yayını aracılığıyla bilim dünyasına ve kamuoyuna sunulmuştur.