Azerbaycan’da Devlet Okullarında Kıyafet Düzenlemeleri (2026)

Azerbaycan’da Devlet Okullarında Kıyafet Düzenlemeleri, Azerbaycan’da 2026 yılında “Genel Eğitim Hakkında” Kanun’da yapılan değişikliklerle başlayan ve Bakanlar Kurulunun devlet genel eğitim kurumlarındaki öğrenci ve öğretmenlerin kıyafetlerine ilişkin kararlarıyla devam eden düzenleme süreci ve bu süreçte yaşanan gelişmelerdir. Bakanlar Kurulunun 21 Eylül 2026 tarihli ve 309 sayılı Kararı ile öğrencilerin, belirlenen okul kıyafetinin bütünlüğünü bozan ve genel eğitimin laiklik ilkesine uygun olmayan kıyafet unsurlarını kullanmalarına izin verilmemiştir.^【1】 Kararda başörtüsü (hicab) ifadesine yer verilmemiş olsa da düzenleme, başörtüsüne yönelik yasağı da içermektedir.^【2】 6 Ekim 2026’da devlet genel eğitim kurumlarında görev yapan eğitimciler için de kıyafet gereklilikleri onaylanmıştır.^【3】 Uygulama sürecinde bazı okullarda başörtülü öğrencilerin ve öğretmenlerin derslere alınmadığı bildirilmiş; düzenlemeler protestolara, ders boykotlarına ve tutuklamalara konu olmuştur. Azerbaycan İçişleri Bakanlığı, 12 Ekim 2026’da, okullarda tek tip kıyafet kurallarının uygulanmasıyla bağlantılı olaylar nedeniyle 37 kişinin tutuklandığını açıklamıştır.^【4】

Azerbaycan’da devlet genel eğitim kurumlarında tek tip okul kıyafeti, Bakanlar Kurulunun 17 Mart 2022 tarihli kararıyla onaylanmış ve aşamalı olarak uygulanmaya başlanmıştır. Okulların iç tüzükleri de bütün öğrencilerin derse tek tip kıyafetle gelmesini öngörmüştür. Söz konusu karar, Bakanlar Kurulunun 96 sayılı Kararı ile onaylanan “Devlet Genel Eğitim Kurumu Öğrencilerinin Kıyafet Formalarının Tasvirleri” başlıklı belgedir.^【5】

2022 kararından önce ve sonra Azerbaycan’da çok sayıda veli, çocuklarının okula başörtüsüyle alınmadığından şikayet etmiştir.^【6】 2026 Nisan ayında kamuoyuna yansıyan bir şikayette bir veli, kızının başörtüsü nedeniyle okulda derse alınmadığını ifade etmiştir. O dönem yürürlükte olan okul kıyafeti kurallarında başörtüsünden ayrıca söz edilmemiştir.^【7】

Azerbaycan nüfusunun yaklaşık yüzde 96’sı kendisini Müslüman olarak tanımlamaktadır. Ülkenin anayasası, Azerbaycan’ı laik bir devlet olarak tanımlamakta, aynı zamanda din özgürlüğünü güvence altına almaktadır.^【8】 Anayasa uyarınca devlet, ücretsiz ve zorunlu genel orta öğretim hakkını güvence altına almaktadır. Anayasada bireylere okullarda başörtüsü takma hakkı tanıyan özel bir hüküm bulunmamaktadır. Anayasanın 48. maddesi vicdan özgürlüğünü güvence altına almaktadır.^【9】

Azerbaycan Milli Meclisi, Anayasanın 94. maddesinin I. kısmının 1. bendine dayanarak “Genel Eğitim Hakkında” Kanunda değişiklik yapılmasına karar vermiştir. 434-VIIQD sayılı Kanun, Cumhurbaşkanı İlham Aliyev tarafından 7 Temmuz 2026 tarihinde Bakü’de imzalanmıştır.^【10】

Kanunla “Genel Eğitim Hakkında” Kanunda aşağıdaki değişiklikler yapılmıştır:^【11】

• Kanuna 3.1.2-1. madde eklenmiştir: “Millilik ve laiklik – milli ve evrensel değerlerin korunması ve bunların diyalektik birliğinin sağlanması temelinde laik genel eğitim sisteminin oluşturulması ve geliştirilmesi.”
• 4.0.25. maddeye, “tasvirlerini” kelimesinden sonra gelmek üzere “ve eğitimciler için kıyafetle ilgili gereklilikleri” ibaresi eklenmiştir.
• 12.13. maddeye şu cümle eklenmiştir: “Devlet genel eğitim kurumlarında eğitimciler için kıyafetle ilgili gereklilikler, ilgili yürütme makamının belirlediği organ (kurum) tarafından belirlenir.”
• Kanuna 12.13-1. madde eklenmiştir: “Devlet genel eğitim kurumlarında öğrenciler ve eğitimciler, kıyafetle ilgili gerekliliklere uymalıdır.”
• Kanuna 24.2.2-1. madde eklenmiştir: “Devlet genel eğitim kurumlarında çocuklarının (vesayeti veya himayesi altındaki kişilerin) okul kıyafetiyle ilgili gerekliliklere uymasını sağlamak.”

Bu değişiklikle “millilik ve laiklik” ilkesi “Genel Eğitim Hakkında” Kanuna eklenmiş, öğrencilerin ve öğretmenlerin kıyafet gerekliliklerine uyma zorunluluğu kanunda düzenlenmiştir.^【12】

Cumhurbaşkanı İlham Aliyev, 434-VIIQD sayılı Kanunun yürürlüğe girmesiyle bağlantılı olarak Kanunun uygulanmasını sağlamak amacıyla, Anayasanın 109. maddesinin 19. ve 32. bentlerine dayanarak 22 Temmuz 2026 tarihli 729 sayılı Kararname’yi imzalamıştır.^【13】 Kararnameyle aşağıdaki hususlar belirlenmiştir:^【14】

• “Genel Eğitim Hakkında” Kanun’un 12.13. maddesinin ikinci cümlesinde belirtilen ilgili yürütme makamının yetkileri Azerbaycan Cumhurbaşkanı tarafından kullanılacaktır.
• Aynı cümlede geçen “organ (kurum)” ifadesiyle Azerbaycan Bakanlar Kurulu kastedilmektedir.
• Bakanlar Kurulu, iki ay içinde devlet genel eğitim kurumlarında görev yapan eğitimcilerin kıyafetlerine ilişkin gereklilikleri onaylayarak Cumhurbaşkanına bilgi verecektir. Ayrıca Kanun’un hükümlerini dikkate alarak Bakanlar Kurulunun 17 Mart 2022 tarihli ve 96 sayılı Kararı’nın iyileştirilmesi için gerekli tedbirleri alacak ve bu konuda Cumhurbaşkanına bilgi sunacaktır.
• Bakanlar Kurulu, 434-VIIQD sayılı Kanun’dan kaynaklanan diğer meseleleri de çözüme kavuşturacaktır.
• “Genel Eğitim Hakkında” Kanun’un uygulanmasına ilişkin 27 Mayıs 2019 tarihli ve 711 sayılı Kararname’nin 2.1. ve 2.2. bentlerinde değişiklik yapılmıştır.

Başbakan Ali Esedov, 729 sayılı Kararname’nin uygulanmasını sağlamak amacıyla 30 Temmuz 2026 tarihli ve 551s sayılı Bakanlar Kurulu Emri’ni (Sərəncam) imzalamıştır.^【15】 Emirle aşağıdaki görevlendirmeler yapılmıştır:^【16】

- Adalet Bakanlığı, Bilim ve Eğitim Bakanlığı, Maliye Bakanlığı ve diğer ilgili devlet kurumlarıyla mutabakat sağlayarak Bakanlar Kurulunun normatif hukuki işlemlerinin Kanun ve Kararname’ye uyumlu hale getirilmesine ilişkin önerilerini beş ay içinde Bakanlar Kuruluna sunacaktır.

- Bilim ve Eğitim Bakanlığı, devlet genel eğitim kurumlarında görev yapan eğitimcilerin kıyafetlerine ilişkin gereklilikler ile 96 sayılı Karar’ın iyileştirilmesine yönelik önerilerini bir ay içinde Bakanlar Kuruluna sunacaktır.

- Merkezi yürütme organları, Kanun ve Kararname’nin uygulanması için gerekli tedbirleri en geç dört ay içinde alacak; normatif hukuki işlemlerini veya herhangi bir önerilerinin bulunmadığına ilişkin bilgiyi Adalet Bakanlığına sunacaktır.

- Adalet Bakanlığı, merkezi yürütme organlarının normatif hukuki işlemlerinin Kanun ve Kararname’ye uyumlu hale getirilmesini sağlayacak ve bu konuda altı ay içinde Bakanlar Kuruluna bilgi verecektir.

Kararname, imzalandığı gün yürürlüğe girmiştir.^【17】

Bilim ve Eğitim Bakanı Emin Emrullayev, 14 Eylül 2026’da yeni eğitim-öğretim yılına ilişkin düzenlenen basın toplantısında öğretmenlerin kıyafetlerine ilişkin gerekliliklerde bazı değişiklikler yapıldığını ve yeni kuralların yakın zamanda kamuoyuyla paylaşılacağını açıklamıştır. Emrullayev, bu düzenlemenin öğretmenler için standart bir üniformanın getirilmesi anlamına gelmediğini, öğretmenlerin görünümüne ilişkin gereklilikleri kapsadığını belirtmiştir.^【18】

Bakanlar Kurulu, Anayasa’nın 119. maddesinin sekizinci fıkrasına dayanarak ve 729 sayılı Kararname’nin 2.1.2. alt bendinin uygulanmasını sağlamak amacıyla 21 Eylül 2026 tarihli ve 309 sayılı Karar’ı kabul etmiştir. Başbakan Ali Esedov tarafından imzalanan Karar’la, 96 sayılı Karar’la onaylanan “Devlet Genel Eğitim Kurumu Öğrencilerinin Kıyafet Formalarının Tasvirleri” başlıklı belgede aşağıdaki değişiklikler yapılmıştır:^【19】

• Belgeye 1.4-1. bent eklenmiştir: “Öğrencilerin belirlenmiş kıyafet formasının tek tipliğini bozan ve genel eğitimin laiklik ilkesine uygun olmayan diğer kıyafet unsurlarını kullanmalarına izin verilmez.”
• Belgeye 1.4-2. bent eklenmiştir: “Azerbaycan halkının tarihi, kültürü ve milli-manevi değerleriyle ilgili düzenlenen etkinliklerde, okulun Pedagoji Şurasının kararıyla milli kıyafetlerin veya milli kıyafet unsurlarının kullanılmasına izin verilir.”
• 1.8. bende şu cümle eklenmiştir: “Veliler veya diğer kanuni temsilciler, çocuklarının (vesayeti veya himayesi altındaki kişilerin) kıyafet formasıyla ilgili gerekliliklere uymasını sağlamalıdır.”
• Belgeye 1.10. bent eklenmiştir: “Bu belgenin gerekliliklerine öğrenciler tarafından uyulmasıyla ilgili meseleler, okulun Pedagoji Şurası tarafından çözüme kavuşturulur.”
• 3.2. bende şu cümle eklenmiştir: “Karar, kabul edildiği tarihten itibaren beş iş günü içinde okulun resmi internet sayfasında veya okulun bilgi panosunda yayımlanır.”
• Belgenin 1 numaralı eki olan “Öğrencilerin Kıyafet Formalarının Örnekleri” başlıklı bölümde, erkek öğrencilerin yazlık ve kışlık kıyafet takımlarına ilişkin “üç düğmeli kısa kollu gömlek ve pantolondan” ibaresi çıkarılmıştır.

Kararın içeriği 21 Eylül 2026’da kamuoyuna duyurulmuştur.^【20】 Düzenlemenin, ülkedeki laiklik ilkesini yansıtan tek tip bir kıyafet uygulaması sağlamayı amaçladığı açıklanmıştır.^【21】

Kararda “hicab” kelimesine yer verilmemiştir. Ayrıca hangi kıyafet unsurlarının laiklik ilkesine uygun olmadığı açıkça belirtilmemiştir. Dini başörtüsünün okul kıyafetinin bir parçası olarak tanımlanmaması nedeniyle düzenleme, aynı zamanda başörtüsü yasağı olarak değerlendirilmiştir.^【22】

Bakanlar Kurulu, “Genel Eğitim Hakkında” Kanun’da yapılan değişikliklere ilişkin Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin uygulanması amacıyla 6 Ekim 2026’da devlet genel eğitim kurumlarında görev yapan eğitimciler için kıyafet gerekliliklerini onaylamıştır. Düzenleme, devlet genel eğitim kurumlarında profesyonel kıyafet kültürünün geliştirilmesini ve kıyafet konusunda ortak bir yaklaşımın benimsenmesini amaçlamaktadır.^【23】

Belgede yer alan gereklilikler şunlardır:^【24】

• Öğretmenlerin kıyafetleri, hareketlerini kısıtlamamalı ve öğrencilerin dikkatini dağıtmamalıdır. Aynı zamanda öğrencilerin kıyafet, stil ve farklı durumlara uygun kıyafet seçimi konusunda doğru bir tutum geliştirmelerine yardımcı olmalıdır.
• Eğitimcilerin kıyafetleri ve kıyafet unsurları genel eğitimin laiklik ilkesine uygun olmalı; temiz, düzenli, sade, profesyonel ve mevsime uygun olmalıdır.
• Pedagojik faaliyetin niteliğine ve öğrencilerin yaş özelliklerine uygun olmayan kıyafetlere ve kıyafet unsurlarına izin verilmez. Gerekliliklerde belirlenen kıyafet tarzının dışındaki kıyafetler de bu kapsamda değerlendirilir.
• Eğitimciler, söz konusu gerekliliklere okulda görevlerini yerine getirirken ve okulu temsil ettikleri resmi ve törensel etkinliklerde uymak zorundadır.
• Azerbaycan halkının tarihi, kültürü ve milli-manevi değerleriyle ilgili etkinliklerde, Pedagoji Şurasının kararıyla milli kıyafetler veya milli kıyafet unsurları giyilebilir.

Düzenlemenin bir üniforma zorunluluğu değil, kıyafet kuralları (dress code) niteliğinde olduğu vurgulanmıştır. Yetkililer, düzenlemenin amacını devlet okullarında “iş kıyafeti kültürünü” teşvik etmek ve öğretmenlerin görünümüne ilişkin ortak bir yaklaşım sağlamak olarak açıklamıştır. Gerekliliklere uyulmasının sağlanmasından okul yönetimleri sorumlu tutulmuştur.^【25】

Azerbaycan’daki devlet okullarında görev yapan başörtülü kadın öğretmenlerin sayısına ilişkin kamuya açık bir istatistik bulunmamaktadır. Mevcut mevzuatta başörtülü öğretmenlere ilişkin düzenlemelere açıkça yer verilmemektedir. Eğitim Bakanlığı, devlet eğitim kurumlarında görev yapan başörtülü öğretmenlerin kıyafetlerinin yeni onaylanan gerekliliklere uygun olup olmadığı konusunda kamuoyuna bir açıklama yapmamıştır.^【26】

309 sayılı Kararın ardından Azerbaycan’daki birçok okulda başörtülü öğrencilerin derslere katılmasının engellendiğine ilişkin haberler kamuoyuna yansımıştır.^【27】 Bazı okullar başörtülü öğrencilerin ve öğretmenlerin derslere katılmasını engellemeye başlamıştır.^【28】 Sosyal medyada paylaşılan görüntülerde başörtülü öğrencilerin okul kapısından geri çevrildiği görülmüştür.^【29】 Öğrencilerin okullardan geri çevrilirken öğretmenlerine sarılıp ağladığı videolar yayılmıştır.^【30】 Celilabad ilçesindeki 9 numaralı okuldan paylaşılan bir videoda da kız öğrencilerin başörtüleri nedeniyle okul binasına alınmadığı görülmüştür.^【31】

Öğretmen Zehra Hasanova, okulda artık başörtüsü takamayacağının kendisine bildirildiğini ifade etmiş ve şunları söylemiştir: Dürüst olmak gerekirse, biraz duygusalım. Çok üzüldüm. [Başörtüsü] kişisel bir tercih ve eğer bir gün onu çıkarmak istersem, bu da benim tercihim olmalı.”^【32】

6 Ekim’de öğretmen kıyafetlerine ilişkin gerekliliklerin onaylanmasının ardından başörtülü öğretmenlere baskı yapıldığına ilişkin haberler yayılmıştır. Sumgayıt’taki bazı okullarda görev yapan öğretmenler, kendilerinden başörtülerini çıkarmalarının ya da istifa dilekçesi yazmalarının istendiğini belirtmiştir.^【33】 Bakü’deki 90 numaralı Richard Sorge Ortaokulunda görev yapan başörtülü bir öğretmenin işten çıkarıldığı bildirilmiştir; paylaşılan görüntülerde ağlayan öğrencilerin öğretmene sarıldığı görülmüştür.^【34】 Gazeteci Arzu Abdulla, Ramana kasabasındaki 90 numaralı okulla ilgili benzer bilgiler paylaşmıştır.^【35】

Bakü Şehir Eğitim İdaresi, 9 Ekim 2026’da hem öğrencilerin hem de öğretmenlerin kıyafetlerinin denetlenmesine yönelik izleme çalışmaları başlatacağını duyurmuştur.^【36】 İdare, yeni gerekliliklerin devlet okullarında nasıl uygulandığını izleyeceğini açıklamıştır.^【37】

12 Ekim 2026’da yapılan açıklamada, devlet genel eğitim kurumlarındaki öğrenciler ve öğretmenler için Bakanlar Kurulu kararlarıyla belirlenen kıyafet gerekliliklerine uyumun değerlendirilmesine yönelik izleme çalışmalarının başladığı bildirilmiştir. İzleme kapsamında öğrencilerin belirlenen okul kıyafeti gerekliliklerine, öğretmenlerin ise mesleki faaliyetlerinin niteliğine ve okul ortamına uygun kıyafet kurallarına uyup uymadığı incelenmiştir. Okulların ilgili gerekliliklere uyumun denetimini nasıl organize ettiği ve kurallara ilişkin bilgilendirme faaliyetlerini nasıl yürüttüğü de değerlendirilmiştir. Kıyafet gerekliliklerine uyulmadığı tespit edilen durumlarda okul yönetimleri öğrenciler ve öğretmenlerle önleyici ve bilgilendirici görüşmeler yapmış, gerekli durumlarda veliler okula davet edilmiştir.^【38】

İdarenin açıklamasında şu ifadelere yer verilmiştir: “Kıyafetleri belirlenen gerekliliklere uymayan öğrencilerin ve öğretmenlerin derslere alınmadığı durumlar da olmuştur. Aynı zamanda, bazı genel eğitim kurumlarında okul ve öğrenme ortamıyla bağdaşmayan uygunsuz davranışların kaydedildiğini üzülerek belirtmek isteriz. Bu olaylar yalnızca eğitim sürecini aksatmakla kalmamış, aynı zamanda okul mülküne zarar verilmesine de yol açmıştır. Kıyafet kurallarının uygulanması nedeniyle öğretmenlere ve okul yöneticilerine yönelik baskı ve tehdit vakaları da yaşanmıştır. Kıyafet kurallarına uyumun değerlendirilmesi ve belirlenen gerekliliklere uyumun denetiminin güçlendirilmesi amacıyla izleme çalışmalarının devam etmesinin öngörüldüğünü belirtiriz.”^【39】

Karar, Azerbaycan’da protestolara ve bir sosyal medya kampanyasına yol açmıştır. ^【40】Azerbaycan’da en az iki okulda öğrenciler kısıtlamaları protesto etmek amacıyla dersleri boykot etmiştir.^【41】

9 Ekim 2026’da Bakü’nün Balahanı kasabasındaki 69 numaralı okuldan yayılan bir videoda öğrencilerin başörtülü sınıf arkadaşlarına destek amacıyla derslere girmediği görülmüştür. Okulun önündeki eylemde “Başörtüsü eğitime engel değildir” ifadesi yer almıştır.^【42】 Bakü’deki 69 numaralı okulun ve Masallı ilçesine bağlı Mollaoba köyündeki B. Şiriyev Ortaokulunun öğrencileri derslere katılmayı reddetmiş ve başörtülü sınıf arkadaşlarının okula dönmesine izin verilmesini talep etmiştir.^【43】

12 Ekim 2026’da Bakü’nün çeşitli kasabalarından yayılan videolarda, aralarında başörtülü kız öğrencilerin de bulunduğu öğrencilerin okul girişlerinde toplandığı görülmüştür. 322 numaralı okulun öğrencileri başörtüsü yasağını protesto ederek kız öğrencilerin okula alınmasını talep etmiştir. Bakü’nün Hökmeli kasabasındaki okuldan paylaşılan bir videoda veliler, erkek çocuklarını da okula göndermeyecekleri yönünde uyarıda bulunmuştur.^【44】

Protestolarda okulların önünde toplanma, derslere girmeyi reddetme ve velilerin boykot çağrısı gibi yöntemlere başvurulmuştur. Protestocuların ortak talebi, başörtülü kız çocuklarının eğitimden mahrum bırakılmaması olmuştur.^【45】

Tutuklu gazeteci ve Xeberman haber sitesinin yöneticisi Polad Aslanov, kısıtlamaları protesto etmek amacıyla açlık grevine başladığını duyurmuştur. Aslanov’un eşi Gülmira Aslanova, kararı sosyal medyadaki bir paylaşımla kamuoyuna duyurmuş ve Aslanov’un 15 numaralı Cezaevinde tutulduğunu belirtmiştir.^【46】

Aslanov, açlık grevinin okullara alınmayan başörtülü öğrencilere ve öğretmen kıyafetlerine getirilen kısıtlamalara dikkat çekmeyi amaçladığını ifade etmiş; kendi çocuğunun eğitim hakkının da kısıtlandığını belirtmiştir. Aslanov “Kendi çocuğumun ve eğitim hakkı kısıtlanan tüm başörtülü öğrencilerin, ayrıca eğitim ile başörtüsü takmak arasında seçim yapmaya zorlanan tüm başörtülü kadın öğretmenlerin haklarını savunmak için açlık grevine başladığımı beyan ediyorum." demiştir.^【47】

Aslanov, birkaç gün önce Kafkasya Müslümanları İdaresi Başkanı Allahşükür Paşazade’ye başvurduğunu ancak yanıt alamadığını belirtmiş ve kıyafet kısıtlamalarının vicdan özgürlüğünü güvence altına alan Anayasanın 48. maddesini ihlal ettiğini ileri sürmüştür.^【48】

Azerbaycan İçişleri Bakanlığı, 12 Ekim 2026’da yaptığı açıklamada 37 kişinin tutuklanmasını doğrudan okullarda tek tip kıyafet kurallarının uygulanması etrafında yaşanan olaylarla ilişkilendirmiştir. Kamu düzeninin bozulmasına yol açan eylemlerin organize edilmesi veya bu tür eylemlere aktif olarak katılmayı düzenleyen 233. madde uyarınca ceza davası başlatılmıştır.^【49】

Bakanlık, söz konusu kişileri Bakü’de eğitim çalışanlarıyla çatışma çıkarmak, eğitim kurumlarına zarar vermek, ulaşımın ve okulların faaliyetlerini engelleyen eylemlere teşebbüs etmekle suçlamıştır. Açıklamada hangi okulda hangi zararın verildiği ve kimin hangi eylemi gerçekleştirdiği belirtilmemiştir. Tutuklananların isimleri ve yaşları açıklanmamıştır. Bakanlık, alınan tedbirleri öğrencilerin ve öğretmenlerin güvenliğinin korunmasıyla açıklamıştır.^【50】