Ana YazarCem EYERCİ13 Temmuz 2026 13:48

ORCID ID

0000-0002-9863-5957

Gıda güvenliği ve beslenmede önemli bir yere sahip olan su ürünleri üretimi avcılık ve yetiştiricilik şeklinde iki farklı yöntemle yapılmaktadır. 1970’lere kadar dünya su ürünleri üretiminin tamamına yakını avcılıktan elde edilmekteydi. Yetiştiricilik 1950’lerde toplam üretimin yaklaşık yüzde 4’ünü oluştururken, bu oran 1990’larda yüzde 20’ye, 2010’larda yüzde 44’e, 2021’de ise yüzde 50’ye çıkmıştır. 2021 yılında 182,8 milyon ton olan dünya su ürünü üretiminin 91,6 milyon tonu avcılık ve 91,1 milyon tonu yetiştiricilikten elde edilmiştir (FAO, 2024b: 4).Su ürünleri yetiştiriciliğinin dünya genelindeki oransal artışı, ülke şartlarının bir sonucu olarak, Filistin’de gerçekleşmemiştir. Yetiştiricilik, İsrail’in uyguladığı baskı ve kısıtlamalar sebebiyle çok zor şartlarda yürütülen deniz balıkçılığının yeterli olmadığı su ürünleri talebinin karşılanmasına önemli bir katkı yapabilecektir. Zira su ürünü ihtiyacını büyük ölçüde yurt dışından karşılayan Filistin’de yetiştiricilik sürdürülebilir bir alternatif su ürünü kaynağı olarak düşünülebilir (FAO, 2023: 10). Bununla birlikte, son dönemde çeşitli balık çiftliği işletme girişimleri yapıldığı halde, 5,358 ton olan 2021 yılı toplam ülke su ürünleri üretiminin sadece yüzde 13’ü yetiştiricilikten elde edilebilmiştir (PCBS, 2021).Denize kıyısı olmadığından balık ihtiyacını kısmen Gazze’den ama çoğunlukla İsrail’den karşılayan Batı Şeria’da ilk balık çiftliği 1996 yılında Eriha’da kurulmuştur. Çeşitli sebeplerle uzun ömürlü olmayan bu girişimin ardından, 2011 yılında kurulan yeni çiftlik, zaman içinde, 12 gölette balık üretir ve yetiştirir hale gelmiştir. Sonraki yıllarda Tulkarim, Tubas, Cenin ve Kalkilya’da yeni balık çiftlikleri kurulmuştur (Alian, 2023: 2).Gazze’de 1997 yılında küçük ölçekli bir tatlısı çipurası kuluçka tesisi ile başlayan yetiştiricilik faaliyeti, 2005 yılında kurulan yeni tesislerde üretilen yavru çipuraların 20 civarında sulama göletine dağıtılması suretiyle genişlemiştir. Sonraki dönemde, Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü (FAO) desteği ile 13 yoğun balık çiftliği ve ayrıca sulama sistemlerine entegre 300 tesis kurulmuştur (Kondo vd., 2020: 31). 2020 yılında yine bir FAO projesi ile kıyaya yakın deniz kafesi kurulumu gerçekleştirilmiştir (Hussein vd., 2023).2021 yılında Filistin balık çiftlikleri Batı Şeria’da 73.050 m2 ve Gazze’de 8.560 m2 olmak üzere toplam 81.610 m2 alanda faaliyet göstermiştir (PCBS, 2023). Bu faaliyet ile Batı Şeria’da 26 ton tatlısu çipurası, 2 ton sazan ve 4 ton çizgili levrek; Gazze’de ise 45 ton tatlı su çipurası ve 620 ton çipura üretilmiştir (PCBS, 2021). 697 ton olan 2021 yılı toplam üretimi 2015 yılında 256 ton ve 2005 yılında 10 ton düzeyinde seyretmiştir (FAO, 2025). Filistin su ürünleri yetiştiriciliğinde ilerleme görülmekle birlikte gelinen noktanın gerek tüketim talebi ve gerekse sahip olunan üretim potansiyeli yönünden çok yetersiz olduğu açıktır. Dahası, 2023 yılı ve sonrasındaki İsrail saldırıları sonucu【1】 balık çiftlikleri ve kuluçka tesisleri tamamıyla tahrip olduğundan (FAO, 2024a) 2025 yılı itibariyle Gazze’de bir balık yetiştiriciliğinin varlığından söz etmek mümkün değildir.