Batı Şeria'da Mülkiyet İhlalleri: Uluslararası Hukuk, Şirket Sorumluluğu ve Almanya’daki Soruşturma Tartışmaları

Batı Şeria’da yaşanan toprak edinimleri ve yerleşim politikaları, yalnızca bölgesel bir mesele olmaktan çıkarak uluslararası hukuk, insan hakları ve kurumsal sorumluluk alanlarında küresel bir tartışma konusu haline geldi. Filistinli sivillere ait toprakların İsrailli yerleşimciler tarafından alınması, gönüllü satışlardan ziyade zorlayıcı uygulamalar, idari engeller ve yasal boşluklarla desteklenen bir sistemin sonucu olarak görülüyor.

Bu bağlamda dikkat çeken bir gelişme, Avrupa’nın önde gelen medya şirketlerinden Axel Springer’in, İsrail'deki bir iştiraki aracılığıyla dolaylı olarak bu sürece katkı sunduğu iddiası. Almanya, İsrail ve Filistin'den avukatların oluşturduğu bir ekip, Batı Şeria’daki üç köyü temsilen Almanya’da hukuki başvuruda bulundu. Şikayet, Axel Springer’in iştiraki Coral Tell Ltd. tarafından işletilen Yad2 adlı emlak platformunda, el konulan Filistin topraklarının sadece Yahudi yerleşimcilere yönelik ilanlarla satışa sunulduğu yönünde.

1967’deki askeri işgalin ardından İsrail, Batı Şeria’da bugüne kadar yaklaşık 300 yerleşim inşa etti. Bu yerleşimlere, İsrail devleti doğrudan altyapı, güvenlik ve ekonomik teşviklerle destek verirken, bazı özel ve ideolojik kuruluşlar da sürece dâhil oluyor. Hatta İsrail hukukuna göre dahi yasa dışı sayılan bazı yerleşim birimleri zamanla resmi statü kazanıyor.

Arazilerin devri genellikle askeri bölge veya kamulaştırma ilanları yoluyla gerçekleştirilirken, Filistinli siviller bu süreçte ciddi idari engellerle karşılaşıyor. Özellikle İsrail kontrolündeki C Bölgesi’nde inşaat izinleri neredeyse hiç verilmiyor ve tarımsal faaliyetlere erişim sıkça engelleniyor. Hareket özgürlüğü de kontrol noktaları ve yerleşimcilere özel yollarla sınırlandırılıyor.

Şikayetin temelinde, 2023 yılında yürürlüğe giren Almanya'nın "Kurumsal Sürdürülebilirlik Durum Tespiti Yasası" bulunuyor. Bu yasa, büyük ölçekli şirketlerin tedarik zincirlerindeki insan hakları ihlallerine karşı önlem almasını zorunlu kılıyor. Şikayet sahipleri, Axel Springer’in Yad2 platformunda yayınlanan ilanlara müdahale edilmemesinin, bu yasal yükümlülüğe aykırı olduğunu savunuyor.

Uluslararası hukuk açısından da durum net: Dördüncü Cenevre Sözleşmesi, işgalci bir devletin kendi sivil nüfusunu işgal altındaki topraklara yerleştirmesini açıkça yasaklıyor. Dolayısıyla yerleşim faaliyetleri, yalnızca bireysel mülkiyet hakkını değil, Filistin halkının kendi kaderini tayin hakkını da ihlal ediyor.

Yasal girişimlerin doğrudan yerleşimlerin kaldırılmasına yol açması beklenmese de, bu tür ilanların yayılmasının engellenmesi yerleşimlerin cazibesini azaltabilir. Böylece yeni mülk transferlerinin önüne geçilerek, yasa dışı yerleşim genişlemesi yavaşlatılabilir. Bu durum, Almanya’nın yalnızca iç hukuk değil, aynı zamanda uluslararası yükümlülükleri açısından da büyük önem taşıyor.

Ancak gelen son bilgilere göre, Almanya Federal Ekonomi ve İhracat Kontrolü Dairesi (BAFA), yapılan başvuruyu reddetti. Buna rağmen uzmanlar, bu tür meselelerin yalnızca yasal değil, aynı zamanda etik sorumluluk açısından da değerlendirilmesi gerektiğini vurguluyor. Kurumsal aktörlerin dolaylı katkılarıyla şekillenen bu ihlaller, adalet ve barış arayışının da önemli bir parçası olarak değerlendiriliyor.