Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Konseyi'nin 62. Oturumu (2026)

Birleşmiş Milletler (BM) İnsan Hakları Konseyi'nin 62. Oturumu, BM İnsan Hakları Konseyinin 15 Haziran 2026 tarihinde İsviçre’nin Cenevre kentinde başlayan ve 7 Temmuz 2026 tarihine kadar devam etmesi öngörülen toplantı dönemidir. Oturum, dört haftalık bir süreyi kapsamaktadır. Konseyin 2026 Yılı Dönem Başkanlığını Endonezya’nın BM Cenevre Ofisi nezdindeki Daimi Temsilcisi Büyükelçi Sidharto Reza Suryodipuro yürütmektedir. Oturum kapsamında çatışma bölgelerindeki insan hakları durumlarının ele alınması planlanmaktadır.

Endonezya’nın BM Cenevre Ofisi nezdindeki Daimi Temsilcisi Büyükelçi Suryodipuro, oturumun Cenevre’de 15 Haziran-7 Temmuz tarihlerinde yapılacağını kaydetmiştir. Suryodipuro, toplantının ilk gününde BM İnsan Hakları Yüksek Komiseri Volker Türk’ün yıllık raporunun sunulacağını belirtmiş, sonrasında İran’daki insan hakları durumu hakkında bir toplantı yapılacağını ifade etmiştir. Toplantının ilk gününde işgal altında bulunan Filistin topraklarındaki durumun da ele alınacağı ve buna ilişkin bir raporun sunulacağı aktarılmıştır.

^{Birleşmiş Milletler (BM) İnsan Hakları Konseyi'nin (İHK) 2026 Yılı Dönem Başkanı ve Endonezya'nın BM Cenevre Ofisi nezdindeki Daimi Temsilcisi Büyükelçi Sidharto Reza Suryodipuro, 10 Haziran 2026 - (Anadolu Ajansı)}

Suryodipuro, oturumda iklim finansmanı, sporda kadın ile kız çocukları ve devletlerin sağlık haklarına desteği gibi tematik konuların ele alınacağını bildirmiştir. Konseyin ayrıca Sudan, Eritre, Kongo Demokratik Cumhuriyeti, Venezuela, Burundi, Belarus, Nikaragua ve Myanmar’daki devam eden insan hakları durumlarını ele alacağı belirtilmiştir.

Suryodipuro, oturum kapsamında 26 taslak kararın oylanacağını ve bu sayının artabileceğini söylemiştir. Avrupa Birliği ise oturumda yaklaşık 25 kararın kabul edilmesinin beklendiği aktarılmıştır. Nükleer silah harcamaları ve bunun önlenmesine yönelik çalışmalara ilişkin bir soruya Suryodipuro, bu konunun daha önce Konseyde ele alındığını ancak bu toplantıda böyle bir gündem maddesinin bulunmadığını belirtmiştir.

62. Oturum, İnsan Hakları Konseyinin yirminci yıl dönümüne denk gelmektedir. İnsan Hakları Konseyi, 19 Haziran 2006 tarihinde Cenevre’de ilk oturumu için toplanmıştır. Avrupa Birliği kaynağına göre Konsey, geçen yirmi yıl içinde doksandan fazla düzenli ve özel oturum gerçekleştirmiş, binlerce karar ve görüş kabul etmiş, çok sayıda soruşturma ve hesap verebilirlik mekanizması kurmuştur. Yüksek Komiser Türk, yirminci yıl vesilesiyle, iki yıl boyunca dünya genelindeki topluluklar arasında bağlantılar ve ortaklıklar kurmayı amaçlayan İnsan Hakları için Küresel İttifak’ın (Global Alliance for Human Rights) başlatıldığını vurgulamıştır.

Konsey Başkanı tarafından yirminci yıl dönümü için “Twenty Years, One Council: What we have built, and where we go next” başlıklı özel bir panel düzenlenmektedir.

Oturum, BM İnsan Hakları Yüksek Komiseri Volker Türk'ün dünyadaki insan hakları durumuna ilişkin yıllık raporunun sunumuyla açılmıştır. Açılış oturumu 15 Haziran 2026 tarihinde gerçekleştirilmiş ve UN Web TV üzerinden canlı yayımlanmıştır.

Açılış konuşmasında Türk, dünya genelinde ciddi insan hakları sorunlarının sürdüğünü ve uluslararası hukuka yönelik saldırıların ağır insani sonuçlar doğurduğunu belirtmiştir. Uluslararası hukukun korunmasının önemine dikkat çeken Türk, bu tür ihlallerin her zaman ve her yerde dile getirilmesi ve sona erdirilmesi için çaba gösterilmesi gerektiğini ifade etmiştir.

Uluslararası hukuka yönelik saldırılara işaret eden Türk, “Bunu her zaman ve her yerde dile getirmeli, kontrol altına alıp sona erdirmek için çalışmalıyız.” demiştir. İnsan haklarının tesis edilmesinin yaşamları iyileştirdiğini, bölünmelerin önlendiğini ve fırsatlar oluşturduğunu vurgulamış, insan haklarının iklim krizinden yapay zekaya ilişkin yönergelere, Ebola salgınından FIFA Dünya Kupası’na kadar dönemin acil sorunlarının ön saflarında yer alması gerektiğini belirtmiştir. Türk, Fransa’nın Évian-les-Bains kentinde bir araya gelen G7 liderlerini, insan haklarını görüşmelerinin merkezine koymaya teşvik etmiştir.

Volker Türk, açılış konuşmasında ABD ile İran’ın derhal ve kalıcı bir ateşkes, Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılması ve daha fazla müzakere için çerçeve öngören bir barış anlaşması üzerinde mutabık kalmalarından memnuniyet duyduğunu bildirmiştir. Türk’ün konuya ilişkin “ABD ile İran’ın, derhal ve kalıcı bir ateşkes, Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılması ve daha fazla müzakere için çerçeve öngören bir barış anlaşması üzerinde mutabık kalmalarından memnuniyet duyuyorum. Çatışma, bölge genelinde ve dünya genelinde insan hakları üzerinde yıkıcı bir etkiye sahip oldu.” demiştir.

Yaşanan son dönemin, bölgedeki derin farklılıkların askeri yollarla çözülemeyeceğini gösterdiğine işaret eden Türk, İsrail ve ABD’nin İran’a yönelik, sivil kayıplara da neden olan güç kullanımını kınamıştır. Türk, İran’ın Minab kentindeki Şeceretü’t-Tayyibe Kız İlkokulu’na 28 Şubat’ta yapılan saldırıyla ilgili ABD soruşturması bulgularının kamuoyuna açıklanmasını tekrar talep etmiştir.

Oturumun ilk gününde, Yüksek Komiserlik tarafından İran’a ilişkin sözlü bir güncellemenin sunulması ile Sudan için Bağımsız Uluslararası Gerçekleri Tespit Misyonu tarafından sözlü bir güncellemenin sunulması programlanmıştır.

Türk, açılış konuşmasında Gazze ve Batı Şeria’daki duruma ilişkin değerlendirmelerde bulunmuştur. İsrailli yetkililerin Filistinlileri giderek küçülen bir bölgeye sıkıştırdığını ve hayat kurtarıcı yardımlara kısıtlamalar getirdiğini vurgulamıştır.

Türk, İsrail’in ve toprakları gasbeden İsraillilerin, işgal altındaki Batı Şeria’da yıkımını ve toprakların ilhakını hızlandırdığına değinerek, bu yıl 57 kişinin öldürüldüğünü ve yaklaşık 1300 kişinin yaralandığını aktarmıştır. Batı Şeria’da yüzlerce kişinin gözaltına alındığını ve 23 toprak müsaderesi emrinin verildiğini de anımsatan Türk, şu ifadeleri kullanmıştır: “Bazı üst düzey İsrailli yetkililer, Gazze’deki tüm Filistinlilerin buradan çıkarılması ve yaşayabilir bir Filistin Devleti’nin kurulması olasılığının tamamen ortadan kaldırılmasından kamuoyu önünde bahsetti. Bütün bunlar tamamen yasa dışıdır. Etkisi olan herkes, ateşkesin gerçekleşmesi, Filistinlilerin dayanılmaz acılarının sona ermesi ve sorumluların hesap vermesi için baskı uygulamalı.”

İklim değişikliği ve insan hakları alanındaki Özel Raportör Elisa Morgera, Konseye "Güvenli Bir İklim ve Herkesin Sağlığı İçin Gıda Sistemlerinin Dönüştürülmesi" (Transforming Food Systems for a Safe Climate and Health for All) (A/HRC/62/44) başlıklı raporunu sunmaktadır.

Rapor, gıda sistemlerinin iklim değişikliğinin etkilerini azaltacak ve değişen koşullara uyum sağlayacak şekilde dönüştürülmesine ilişkin insan hakları yükümlülükleri ile sorumluluklarını ele almaktadır. Morgera, bu kapsamda gıda sistemlerinin karbonsuzlaştırılması, fosil yakıtlardan uzaklaştırılması ve toksik maddelerden arındırılmasını bir arada içeren bir dönüşüm yaklaşımı önermektedir. Rapora ilişkin özel raportörle interaktif diyaloğun 19 Haziran 2026 tarihinde gerçekleştirilmesi planlanmaktadır.

İklim değişikliği ve insan haklarına ilişkin yıllık panel tartışması ise iklim değişikliğinin olumsuz etkilerinin ele alınması bağlamında, iklim finansmanının hızlandırılmasına yönelik uygulanabilir yöntemlere odaklanmaktadır. Panel, Konseyin 59/25 sayılı kararı uyarınca 62. Oturum kapsamında düzenlenmektedir. Bu çerçevede, Konsey oturumuna paralel olarak 2026 Geneva Rights and Climate Talks etkinliği de gerçekleştirilmektedir.

İnsan hakları ve ulusötesi şirketler ile diğer iş kuruluşları meselesine ilişkin Çalışma Grubu, oturumda Konseye iki rapor sunmaktadır. Bunlardan ilki “Agri-business, Food Security and Human Rights (Tarım İşletmeciliği, Gıda Güvenliği ve İnsan Hakları)” (A/HRC/62/36) başlıklı, gıda ve tarım işletmeciliği sektöründe sürdürülebilir ve haklara dayalı gıda güvenliği programlarının tasarımı ve uygulanmasını ele alan rapordur. İkincisi ise “Indigenous Peoples' Free, Prior and Informed Consent, Business and Human Rights (Yerli Halkların Özgür, Önceden ve Bilgilendirilmiş Rızası, İş Dünyası ve İnsan Hakları)” (A/HRC/62/36/Add.2) başlıklı eklentidir.

Aşırı yoksulluk ve insan hakları alanında özel raportör Elena Carolina Díaz Galán, önceki görev sahibi Olivier De Schutter'ın “The Manufacturing of Poverty (Yoksulluğun Üretilmesi)” (A/HRC/62/42) başlıklı raporunu Konseye sunmaktadır. Rapor, yoksullukla mücadelede uygulanan stratejilerin temel rolünü açıklamakta ve değişim gündemine katkı olarak “Roadmap for Eradicating Poverty Beyond Growth (Büyümenin Ötesinde Yoksulluğun Ortadan Kaldırılması İçin Yol Haritası)” (A/HRC/62/42/Add.2) belgesini tanıtmaktadır.

Avrupa Birliği, 62. Oturumda Eritre’deki insan hakları durumuna ilişkin bir karar sunmaktadır. Bu kararla, Özel Raportörün bağımsız izleme ve raporlama görevinin yenilenmesi amaçlanmaktadır. Avrupa Birliği, oturumda kadın ve kız çocuklarının haklarına da ağırlık verecek, toplumsal cinsiyet eşitliğini savunmaya devam edeceğini bildirmiştir.

Avrupa Birliği, Ukrayna, Filistin, Belarus, Afganistan, Burundi, Venezuela, Myanmar, Doğu Kongo Demokratik Cumhuriyeti, Güney Sudan ve Sudan gibi konuların yanı sıra; iş dünyası ve insan hakları, sağlık, iklim değişikliği, aşırı yoksulluk, göçmenlerin insan hakları, ülke içinde yerinden edilmiş kişiler, barışçıl toplanma ve örgütlenme, anti-personel mayınlar ile ırk ayrımcılığının ortadan kaldırılması gibi başlıklardaki karar müzakereleri ve interaktif diyaloglara etkin biçimde katılacağını açıklamıştır.

“Team Europe” yaklaşımı çerçevesinde, AB üye devletlerinin de ulusal sıfatlarıyla dezenformasyonun olumsuz etkileriyle mücadele, eğitim hakkı, yargısız infazlar, ifade özgürlüğü, yargının bağımsızlığı ile kadın ve kız çocuklarının hakları gibi konularda kararlar ve ortak girişimlerle oturuma katkı sunacağı belirtilmiştir. Ayrıca Team Europe'un, AB'nin ırkçılık karşıtı stratejisinin tanıtımı, akademik özgürlük ve Ukrayna'daki durum gibi çeşitli konularda yan etkinlikler düzenlemeyi planladığı bildirilmiştir.

İnsan Hakları Konseyinin 62. Oturumu kapsamında çevreyle ilgili uzman mekanizması üyeleri ile özel usul görev sahiplerinin atanması öngörülmektedir. Atanacak görev sahipleri arasında, tehlikeli madde ve atıkların çevreye duyarlı yönetimi ve bertarafının insan hakları üzerindeki etkilerine ilişkin Özel Raportör ile düşünce ve ifade özgürlüğü hakkının geliştirilmesi ve korunmasına ilişkin Özel Raportör de bulunmaktadır.