BM’nin Merkatör Projeksiyonundan “Eşit Dünya” Haritasına Geçiş Kararı (Eylül, 2026)

BM’nin Merkatör projeksiyonundan “Eşit Dünya” haritasına geçiş kararı, Birleşmiş Milletler Genel Kurulunun, kara parçalarının gerçek yüzölçümlerini daha orantılı yansıtmak amacıyla 16. yüzyıldan bu yana yaygın olarak kullanılan Merkatör projeksiyonu yerine 2018’de geliştirilen Equal Earth (Eşit Dünya) projeksiyonunun kullanımını destekleyen 4 Eylül 2026 tarihli kararıdır.

BM’nin Merkatör projeksiyonundan “Eşit Dünya” haritasına geçiş kararı, Birleşmiş Milletler (BM) Genel Kurulunun 4 Eylül 2026 tarihinde, dünya haritalarında kara parçalarının yüzölçümlerini daha doğru oranlarda gösteren Equal Earth (Eşit Dünya) projeksiyonunun kullanımını destekleyen kararı kabul etmesiyle gerçekleşmiştir. Togo tarafından Afrika Birliği adına gündeme getirilen karar, yüzyıllardır yaygın biçimde kullanılan Merkatör projeksiyonunun aşamalı olarak terk edilmesini ve kara parçalarının gerçek yüzölçümlerini daha doğru yansıtan harita projeksiyonlarının kullanımının teşvik edilmesini amaçlamıştır. Oylamada 164 ülke lehte oy kullanırken, ABD karşı oy vermiş, altı ülke ise çekimser kalmıştır.

Flaman kartograf Gerardus Merkatör tarafından 1569 yılında geliştirilen Merkatör projeksiyonu, başlangıçta denizcilerin yönlerini daha kolay belirleyebilmesi ve sabit pusula rotalarının harita üzerinde düz çizgilerle gösterilebilmesi amacıyla hazırlanmıştır. Ancak küresel yüzeyin iki boyutlu bir düzleme aktarılması sırasında ortaya çıkan bozulmalar nedeniyle ekvatora yakın bölgeler gerçek büyüklüklerinden daha küçük, kutuplara yakın bölgeler ise daha büyük görünmektedir. Bu nedenle Afrika, Merkatör haritalarında Grönland ile benzer büyüklükte algılanabilirken, gerçekte Afrika'nın yüzölçümü Grönland'ın yaklaşık 14 katıdır.

Merkatör projeksiyonunun eğitim, medya, teknoloji ve çeşitli kamu kurumlarında uzun yıllardır yaygın şekilde kullanılması, özellikle Afrika ülkeleri tarafından eleştirilmiştir. Bu eleştirilerde, Afrika'nın haritalarda gerçek boyutundan küçük gösterilmesinin kıtanın küresel ölçekteki coğrafi büyüklüğüne ilişkin algıyı etkilediği savunulmuştur. Togo tarafından BM'ye taşınan girişimde de orantısız kartografik gösterimlerin Afrika ve dünyanın diğer bölgelerinin algılanışı üzerinde eğitsel, kültürel, jeopolitik ve sosyoekonomik etkiler meydana getirdiği belirtilmiştir.

Equal Earth (Eşit Dünya) projeksiyonu, uluslararası bir kartograf ekibi tarafından 2018 yılında geliştirilmiştir. 1963 tarihli Robinson projeksiyonundan esinlenen harita, kıtaların ve diğer kara parçalarının yüzölçümlerini birbirleriyle daha doğru orantılı biçimde göstermeyi amaçlamaktadır. Böylece Merkatör projeksiyonunda özellikle yüksek enlemlerde ortaya çıkan yüzölçümü büyütmelerinin önüne geçilmesi hedeflenmiştir.

Bununla birlikte Eşit Dünya projeksiyonu da küresel yüzeyin iki boyutlu bir düzleme aktarılmasından kaynaklanan bütün sorunları ortadan kaldırmamaktadır. Projeksiyon, yüzölçümlerinin karşılaştırılmasında daha doğru bir görünüm sağlarken Merkatör haritasının denizcilikte kullanılmasını sağlayan sabit yön çizgilerini korumamaktadır. Ayrıca farklı noktalar arasındaki gerçek mesafelerin doğrudan ölçülmesi amacıyla kullanılamamaktadır.

Eşit Dünya projeksiyonunun uluslararası alanda yaygınlaştırılmasına yönelik girişimlerin merkezinde #CorrectTheMap kampanyası yer almıştır. Afrika Birliği, kampanyayı Ağustos 2025'te desteklemiş ve daha sonra Togo'dan girişimin BM düzeyinde ilerletilmesine öncülük etmesini istemiştir. Kampanyada, dünya haritalarında Afrika'nın gerçek yüzölçümünün daha doğru şekilde temsil edilmesi ve eğitim materyallerinde kullanılan haritaların buna göre güncellenmesi talep edilmiştir.

Togo'nun girişimi sonucunda BM Genel Kurulunda yapılan oylamada Eşit Dünya projeksiyonunun kullanımını destekleyen karar kabul edilmiştir. Karar bağlayıcı nitelik taşımadığından ülkeler ve kurumlar Merkatör projeksiyonunu kullanmayı bırakmakla yükümlü tutulmamıştır. Bununla birlikte kararın eğitim müfredatlarında, teknolojik uygulamalarda ve kamu kurumlarında kullanılan dünya haritalarının zaman içerisinde güncellenmesini teşvik etmesi öngörülmüştür.

Kararın ardından Eşit Dünya ve benzeri eşit alanlı projeksiyonların eğitim ve teknoloji alanlarında kullanımının yaygınlaştırılmasına yönelik çalışmaların gündeme gelmesi beklenmiştir. Togo hükümeti, kararın uygulanmasına ilişkin yol haritasının ele alınması amacıyla 2027'nin ilk çeyreğinde başkent Lomé'de UNESCO, Afrika Birliği ve Google Maps gibi teknoloji kuruluşlarının katılımının öngörüldüğü bir etkinlik düzenlemeyi planladığını açıklamıştır.

BM kararı, Merkatör projeksiyonunun kullanımını hukuken yasaklayan veya Eşit Dünya projeksiyonunu tüm ülkeler için zorunlu hale getiren bir düzenleme niteliği taşımamaktadır. Karar, dünya haritalarında kara parçalarının yüzölçümlerinin daha orantılı gösterilmesini teşvik eden ve özellikle Afrika'nın küresel haritalardaki temsilinin değiştirilmesini hedefleyen uluslararası bir tavsiye niteliğindedir.

BM Genel Kurulunda 4 Eylül 2026'da yapılan oylamada karar, 164 ülkenin lehte oyuyla kabul edilmiştir. ABD, karara karşı oy kullanan tek ülke olurken; Estonya, Gürcistan, Litvanya, Moldova, Sırbistan ve Ukrayna çekimser kalmıştır. Karar, Togo tarafından Afrika Grubu adına sunulmuş ve Afrika Birliği üyesi ülkelerin desteğini almıştır. ABD temsilcisi, girişimin BM'nin öncelikli küresel sorunlarından uzaklaşmasına yol açtığını ve daha geniş bir “ideolojik gündemin” parçası olduğunu savunarak karara karşı çıkmıştır. Ukrayna ise kararın temel ilkelerine karşı olmadığını ancak metinde atıfta bulunulan Equal Earth haritasında Rusya'nın işgali altındaki Ukrayna topraklarının gösteriliş biçimine itiraz ettiğini açıklamıştır.