BM’nin Afrika’nın Gerçek Boyutunu Gösteren Dünya Haritası Kararı (Eylül, 2026)

BM’nin dünya haritası kararı, Afrika kıtasının ve diğer kara parçalarının gerçek yüz ölçümü oranlarını daha doğru yansıtan haritaların kullanımını teşvik etmek amacıyla Birleşmiş Milletler Genel Kurulu tarafından 4 Eylül 2026’da kabul edilen bağlayıcı olmayan karardır.

Birleşmiş Milletler (BM) Genel Kurulu, 4 Eylül 2026'da kabul ettiği kararla, dünya haritalarında kıtaların ve ülkelerin yüz ölçümlerini daha doğru oranlarda gösteren harita projeksiyonlarının kullanılmasını teşvik etmiştir. Togo öncülüğünde ve Afrika ülkelerinin desteğiyle hazırlanan “Correct the Map” (Haritayı Düzelt) girişimi kapsamında alınan karar, özellikle Afrika kıtasının yaygın olarak kullanılan Merkatör projeksiyonunda gerçek büyüklüğünden daha küçük algılanmasına yönelik eleştirileri temel almıştır. Kararda, yüz ölçümlerini daha doğru oranlarda gösteren Eşit Dünya (Equal Earth) projeksiyonunun kullanımının yaygınlaştırılması desteklenmiştir.

Merkatör projeksiyonu, Flaman haritacı Gerardus Mercator tarafından 1569'da özellikle denizcilik ve navigasyon amacıyla geliştirilmiştir. Küresel bir yüzeyin iki boyutlu düzleme aktarılması sırasında ortaya çıkan geometrik zorunluluklar nedeniyle bu projeksiyon, Ekvator'dan kutuplara doğru gidildikçe kara parçalarının alanlarını giderek büyütmektedir. Bunun sonucunda kutuplara yakın bölgeler gerçekte olduklarından daha büyük, Ekvator'a yakın bölgeler ise bunlara kıyasla daha küçük görünmektedir.

Bu bozulmanın en sık verilen örneklerinden biri Afrika ile Grönland arasındaki karşılaştırmadır. Merkatör haritasında Grönland ile Afrika birbirine yakın büyüklükte algılanabilirken Afrika'nın yüzölçümü gerçekte Grönland'ın yaklaşık 14 katıdır. Afrika ülkeleri ve “Correct the Map” kampanyasını destekleyen kuruluşlar, Merkatör projeksiyonunun eğitim ve kamu iletişiminde yaygın kullanılmasının Afrika'nın coğrafi büyüklüğüne ilişkin yanlış bir algının sürmesine katkıda bulunduğunu savunmuştur.

BM kararında desteklenen Eşit Dünya projeksiyonu, 2018'de geliştirilen eşit alanlı bir dünya haritası projeksiyonudur. Bu projeksiyon, kıtaların ve ülkelerin yüzölçümleri arasındaki gerçek oranları korumayı amaçlamakta ve bu nedenle Afrika gibi Ekvator çevresindeki geniş kara parçalarını Merkatör projeksiyonuna kıyasla gerçek alanlarına daha uygun biçimde göstermektedir.

Eşit Dünya projeksiyonu da küresel yüzeyin iki boyuta aktarılması nedeniyle şekil, mesafe veya yön bakımından belirli bozulmalar içermektedir. Ancak eşit alan özelliği sayesinde kara parçalarının birbirlerine göre yüzölçümlerini koruması, projeksiyonun eğitim ve genel dünya haritalarında kullanılmasını savunanların temel gerekçesini oluşturmuştur.

Merkatör projeksiyonunun kullanımının sınırlandırılmasına yönelik girişimler uzun süredir devam etmekle birlikte konu, Afrika Birliğinin desteğiyle uluslararası gündemde daha belirgin hale gelmiştir. Afrika Birliği, Eşit Dünya projeksiyonunun kıtaların, özellikle de Afrika'nın büyüklüğünü daha doğru yansıttığını belirterek bu projeksiyonun kullanımını desteklemiştir.

Togo ise girişimin BM düzeyine taşınmasında öncü rol üstlenmiştir. Togo Dışişleri Bakanı Robert Dussey, haritaların yalnızca coğrafi araçlar olmadığını, ülkelerin ve kıtaların dünyadaki konumunun nasıl algılandığını da etkilediğini savunmuştur. Togo yönetimi ayrıca kendi okullarında kullanılan coğrafya materyallerini 2026 sonuna kadar değiştirmeyi planladığını açıklamıştır.

“Correct the Map” girişimi doğrultusundaki karar, BM Genel Kurulunda 164 ülkenin desteğiyle kabul edilmiştir. Altı ülke çekimser kalırken ABD karara karşı oy kullanan tek ülke olmuştur. ABD temsilcisi, girişimin BM Genel Kurulunun uluslararası barış, refah ve ülkeler arasındaki ilişkiler gibi konulara odaklanması gereken çalışmalarından uzaklaştırıcı ve ideolojik nitelikte olduğunu savunmuştur.

Kararı destekleyen ülkeler ise harita projeksiyonlarının dünyaya ilişkin algıların oluşmasında etkili olduğunu ve coğrafi büyüklüklerin daha doğru biçimde temsil edilmesinin eğitim ve kamuoyu açısından önem taşıdığını belirtmiştir. Togo Dışişleri Bakanı Dussey, girişimi daha geniş kapsamlı olarak sömürge döneminden kalan algıların yeniden değerlendirilmesi çabalarıyla ilişkilendirmiş, ancak kampanyanın Avrupa'ya veya başka bir uygarlığa karşı olmadığını ifade etmiştir.

BM Genel Kurulunun kabul ettiği karar hukuken bağlayıcı değildir. Dolayısıyla karar, ülkelerin veya kuruluşların Merkatör projeksiyonunu kullanmasını yasaklamamakta ve dünya genelindeki bütün haritaların zorunlu olarak Eşit Dünya projeksiyonuyla değiştirilmesini öngörmemektedir. Bunun yerine devletlerin, eğitim kurumlarının, uluslararası kuruluşların ve ilgili teknoloji şirketlerinin daha doğru alan gösterimine sahip haritaları kullanmasını teşvik etmektedir.

Karar ayrıca Merkatör projeksiyonunun deniz ve hava navigasyonundaki kullanımını hedef almamaktadır. Merkatör'ün yönleri ve rotaları göstermeye elverişli geometrik özellikleri nedeniyle navigasyondaki kullanımının devam edebileceği özellikle belirtilmiştir. Düzenlemenin temel odağı, genel amaçlı dünya haritaları ile eğitim ve kurumsal iletişimde kullanılan görsel temsillerdir.

BM'nin 2026 kararı, uzun süredir haritacılık alanında bilinen Merkatör projeksiyonundaki alan bozulmalarının uluslararası siyasi ve kurumsal düzeyde ele alınması açısından dikkat çekmiştir. Girişimin savunucuları, Afrika'nın haritalarda olduğundan küçük görünmesinin kıtanın nüfusu, doğal kaynakları, ekonomik kapasitesi ve küresel konumuna ilişkin algıları etkileyebileceğini ileri sürmektedir. Afrika Birliği de Merkatör projeksiyonunun kıtanın küresel konumuna ilişkin yanlış algıları güçlendirebildiğini savunmuştur.

Bu çerçevede BM'nin 2026 dünya haritası kararı, Merkatör projeksiyonunun genel amaçlı kullanımının azaltılmasını ve kara parçalarının gerçek yüz ölçümü oranlarını koruyan Eşit Dünya gibi eşit alanlı projeksiyonların eğitim, kurumsal iletişim ve dünya haritalarında daha yaygın kullanılmasını teşvik eden, bağlayıcı olmayan bir BM Genel Kurulu kararıdır.