Boğmaca

Boğmaca, Bordetella pertussis adlı bakterinin neden olduğu, öksürük nöbetleriyle karakterize akut bir solunum yolu enfeksiyonudur. Hastalık, özellikle bebekler ve küçük çocuklar için ciddi komplikasyonlara yol açabilir ve bu nedenle halk sağlığı açısından önemli bir konudur. Boğmaca, aşılamayla önlenebilen bir hastalık olmasına rağmen, özellikle aşılanmamış popülasyonlarda salgınlara neden olabilir. Hastalığın klinik seyri, üç ana evreden oluşur ve özellikle ikinci evrede şiddetli öksürük nöbetleri görülür.

Boğmacanın Etiyolojisi ve Bulaşma Yolları

Boğmacanın etkeni olan Bordetella pertussis, Gram-negatif bir bakteridir. Bakteri, solunum yolu epitel hücrelerine tutunarak toksinler salgılar ve bu toksinler hastalığın semptomlarına neden olur. Boğmaca, insandan insana solunum yolu sekresyonlarıyla bulaşır.

Bulaşma Yolları

1. Hava Yolu: Enfekte kişilerin öksürük veya hapşırık yoluyla yaydığı damlacıkların solunması.
2. Yakın Temas: Enfekte kişilerle uzun süreli ve yakın temas.
3. Bulaşıcılık: Hastalık, özellikle erken dönemde (kataral evre) yüksek bulaşıcılık gösterir.

Boğmacanın Klinik Bulguları

Boğmaca, klinik seyri üç ana evreye ayrılır: kataral evre, paroksismal evre ve iyileşme evresi. Her evrenin kendine özgü semptomları vardır.

Kataral Evre

• Hastalığın ilk 1-2 haftasını kapsar.
• Soğuk algınlığı benzeri semptomlar görülür: burun akıntısı, hafif öksürük, hapşırık ve düşük ateş.
• Bu evrede hastalık oldukça bulaşıcıdır.

Paroksismal Evre

• Hastalığın 2-6. haftalarını kapsar.
• Şiddetli öksürük nöbetleri görülür. Öksürük nöbetleri, ardışık ve hızlı öksürükler şeklindedir.
• Öksürük nöbetlerinin ardından derin bir nefes alma sırasında "boğulur gibi" bir ses duyulabilir.
• Öksürük nöbetleri sırasında kusma, morarma ve yorgunluk görülebilir.
• Bu evre, özellikle bebeklerde hayatı tehdit edebilir.

İyileşme Evresi

• Hastalığın 6. haftasından sonra başlar.
• Öksürük nöbetlerinin şiddeti ve sıklığı azalır.
• İyileşme süreci haftalar veya aylar sürebilir.

Boğmacanın Teşhis ve Tedavisi

Boğmacanın teşhisi, klinik bulguların yanı sıra laboratuvar testleriyle doğrulanır. Burun ve boğaz sürüntü örneklerinde Bordetella pertussis bakterisinin tespiti veya PCR testleri tanıyı kesinleştirir.

Tedavi Yöntemleri

Boğmaca tedavisinde antibiyotikler kullanılır. Erken dönemde başlanan antibiyotik tedavisi, hastalığın şiddetini ve bulaşıcılığını azaltır. Kullanılan antibiyotikler şunlardır:

1. Makrolidler: Eritromisin, azitromisin veya klaritromisin.
2. Alternatif İlaçlar: Penisilin alerjisi olan hastalarda trimethoprim-sulfamethoxazole.

Ayrıca, destekleyici tedaviler (sıvı desteği, oksijen tedavisi) özellikle şiddetli vakalarda uygulanır.

Boğmacanın Komplikasyonları

Boğmaca, özellikle bebekler ve küçük çocuklarda ciddi komplikasyonlara yol açabilir. Bu komplikasyonlar şunları içerir:

1. Pnömoni: En sık görülen komplikasyondur.
2. Nöbetler: Öksürük nöbetlerine bağlı oksijen yetersizliği nedeniyle görülebilir.
3. Beyin Hasarı: Şiddetli vakalarda oksijen yetersizliği nedeniyle ensefalopati gelişebilir.
4. Ölüm: Özellikle aşılanmamış bebeklerde ölümcül olabilir.

Boğmacanın Önlenmesi

Boğmaca, aşılamayla önlenebilen bir hastalıktır. Boğmaca aşısı, genellikle difteri, tetanoz ve boğmaca (DTaP) aşısı olarak kombinasyon halinde uygulanır. Aşılama programları, hastalığın kontrolünde kritik bir rol oynar.

Aşılama Programları

1. Bebekler ve Çocuklar: DTaP aşısı, 2, 4, 6 ve 18. aylarda ve 4-6 yaş arasında uygulanır.
2. Ergenler ve Yetişkinler: Tdap aşısı, ergenlik döneminde ve yetişkinlerde 10 yılda bir rapel olarak önerilir.
3. Hamileler: Hamileliğin her trimesterinde Tdap aşısı yapılması önerilir. Bu, bebeğin doğumdan sonra korunmasını sağlar.