Bolqarıstan Türklərinin Dirəniş Simvolu: Türkan Körpə

Türkan Körpə, 1980-ci illərdə Bolqarıstanda türk və müsəlman azlıqlara qarşı tətbiq edilən məcburi assimilyasiya siyasətinə qarşı müqavimətin simvollarından biridir. 26 dekabr 1984-cü ildə, hələ 17 aylıq olarkən ailəsi ilə birlikdə qatıldığı dinc etiraz aksiyası zamanı Bolqar təhlükəsizlik qüvvələrinin açdığı atəş nəticəsində həyatını itirmişdir.

^{Türkan Körpe ve Maması (Mehmet Hacısalihoğlu)}

Bolqarıstan Kommunist Partiyasının (BKP) lideri Todor Jivkovun həyata keçirdiyi “Yenidən Doğuş Prosesi” 1984–1985-ci illərdə xüsusilə türk azlığını hədəf alaraq zorla adların dəyişdirilməsi, dini ibadətlərin qadağan edilməsi, türkcə danışmağın yasaqlanması və ictimai təzyiqlərlə bir assimilyasiya kampaniyasına çevrildi. Bu müddət ərzində türklərin müsəlman kimliyi sistemli şəkildə silinməyə çalışıldı. Bu prosesə qarşı çıxanlar həbs edildi, sürgünə göndərildi və ya öldürüldü. 1989-cu ildə bu siyasətlər yüz minlərlə insanın məcburi şəkildə Türkiyəyə köç etməsi ilə nəticələndi.

1984-cü ilin dekabr ayında, Mestanlı (Momçilqrad) yaxınlığındakı Moqilyane (Yoğurtçular) kəndində keçirilən etiraz aksiyasında anası ilə birlikdə yürüyən 17 aylıq Türkən Feyzullah, Bolqar polisinin açdığı atəş nəticəsində başından vurularaq həyatını itirdi. Həmin hadisə zamanı Ayşə Mollahəsən adlı qadın da həyatını itirdi. Bir çox qadın və uşaq yaralandı.

(Mehmet Hacısalihoğlu)

1990-cı ildən sonra Bolqarıstanda siyasi təzyiqlərin azalması ilə birlikdə türk azlığının öz kimliyinə sahib çıxmaq səyləri artmış və Türkən körpənin xatirəsini yaşatmaq məqsədilə müxtəlif abidələr və çeşmələr inşa edilmişdir. Bu abidələrin ən tanınmışı Moqilyane kəndində yerləşən “Türkən Çeşməsi”dir. Bu abidə təkcə bir məzar daşı deyil, həm də dirənişin, iradənin və unudulmamalı bir keçmişin simvolu kimi funksiyanı yerinə yetirir.

1990-cı ildə Yoğurtçular (Moqilyane) kəndində inşa edilən Türkən Çeşmə Abidəsi (Mehmet Hacısalihoğlu)

Haqq və Azadlıqlar Hərəkatı (HÖH) kimi siyasi partiyalar və vətəndaş cəmiyyəti təşkilatları tərəfindən hər il dekabr ayında Türkan Körpənin xatirəsinə həsr olunan anım mərasimləri, Bolqarıstan türklərinin öz kimliklərinə nə qədər qərarlı şəkildə sahib çıxdıqlarının və keçmişdə yaşanmış acıların ictimai yaddaşda diri saxlanmasının açıq göstəricisidir.

Türkan Körpənin faciəli ölümü şeir, musiqi və sənədli filmlər kimi bir çox ədəbi və bədii əsərdə əksini tapmışdır. Süleyman Yusuf Adalı tərəfindən yazılmış “Mestanlı Meydanı” adlı şeir, assimilyasiya prosesinin dramatik və insani yönlərini ön plana çıxarır:

Və bir səhər tərk etdilər

Gecələdikləri dağ başlarını,

Və ürəklərinə axıtdılar göz yaşlarını,

Dəfn etdilər körpələrini —

Soyuqdan donmuş körpələrini.

Və yalın ayaqlarla tapdalayıb qarı,

Mehmetlər, Alilər, Ayşələr və Zeynəblər —

Topa-topa, bir-bir,

Kənd yollarını keçdilər,

Dağ aşırımlarını adladılar.

Qarşılaşdılar.

Dağlar qədər qürurlu,

Və bomboş idi əlləri.

Yumruqlarından başqa

Heç nə yox idi üstlərində.^【1】 

Türkan Körpənin adı, Bolqarıstanda türk qadınlarının dirənişdəki rolunun da simvoluna çevrilmişdir. Qadınlar yalnız ailə üzvləri olaraq deyil, həm də aktiv mübarizə iştirakçıları kimi ön plana çıxmışlar. Dirəniş zamanı həyatını itirən, işgəncəyə məruz qalan, həbs olunan və sürgün edilən qadınların sayı az deyil. Bu baxımdan, Türkan Körpə yalnız bir şəhid deyil, həm də Bolqarıstandakı türk qadınının şərəf, iradə və qərarlılığının təcəssümüdür.

Türkan Körpə, Bolqarıstandakı məcburi assimilyasiya siyasətlərinin yaratdığı insani faciələri göz önünə sərən və ictimai yaddaşda silinməz izlər buraxan güclü bir simvoldur. Onun adı yalnız bir məzar daşında deyil, yaşayan bir dirənişin yaddaşında, dilində və ruhunda yaşamaya davam edir.^【2】