Bombardier Learjet 45

Bombardier Learjet 45 (LJ45), Kanadalı uçak üreticisi Bombardier Aerospace tarafından tasarlanan ve üretilen, çift motorlu, hafif-orta sınıf (super-light) bir iş jetidir, Orijinal Learjet 23 modelinden bu yana firmanın tasarladığı ilk tamamen yeni (clean-sheet) tasarım olma özelliğini taşır. Yüksek hız, verimlilik ve kısa-orta menzilli sektörlerde operasyonel yetenekleri ile tanımlanan platform, özellikle kurumsal ve VIP taşımacılık görevlerinde kullanılmaktadır.

Geliştirme Süreci

Learjet 45 projesi, popüler Learjet 35 serisinin yerini alması amacıyla Eylül 1992'de duyurulmuştur,^【1】  Bombardier, bu modelde eski platformların (Learjet 31, 35, 55, 60) dairesel gövde yapısını terk ederek baş ve omuz mesafesini artırmak amacıyla oval bir gövde kesiti tasarımı ve yeni bir kanat tasarımı geliştirmiştir. Tasarım sürecinde bilgisayar modellemeleri ve müşteri odak grubu verilerinden kapsamlı şekilde yararlanılmıştır.

Prototip Aşamaları ve Test Süreçleri

Uçağın ilk uçuşu 1995 yılında gerçekleştirilmiştir. Orijinal tasarım aşamasında FAA, anti-buz (anti-icing) sistemleri için yeni standartlar getirmiş, bu doğrultuda Learjet 45, orta ölçekli jet grubunda gelişmiş bir buz önleme sistemi ile donatılmıştır. Uçak, Federal Havacılık İdaresi (FAA) sertifikasyonunu 1997 yılında almıştır.^【2】 

Seri Üretime Geçiş ve Gelişmeler

İlk teslimatlar Ocak 1998'de başlamıştır. Üretim süreci boyunca gövde yapısında yüksek mukavemetli alüminyum alaşımları kullanılmış ve üretim hızını artırmak için bilgisayar kontrollü süreçler entegre edilmiştir. Standart Learjet 45 modelinin üretimi 2007 yılında sona ermiş, yerini geliştirilmiş varyantlara bırakmıştır. Bombardier, 2021 yılında Learjet markasının (Learjet 75 Liberty dahil) üretimini tamamen durduracağını açıklamıştır.^【3】 

Teknik Özellikler ve Varyantlar

Learjet 45, kendi sınıfındaki en geniş kabinlerden birine sahip olup tipik olarak 8 yolcu kapasiteli çift kulüp (double-club) oturma düzenine sahiptir,. Kabin tasarımı düz bir zemine (flat-floor) sahiptir. Uçak, Boeing 777 güvenlik standartlarına benzer şekilde 75 güvenlik standardı sertifikasyonuna sahiptir.^【4】 

Aviyonik ve Sistem Bileşenleri

• Kokpit, dört ekranlı (iki birincil uçuş ekranı ve iki çok fonksiyonlu ekran) Honeywell Primus 1000 entegre aviyonik paketi ile donatılmıştır.
• Motorlar: Uçak, Honeywell (eski adıyla AlliedSignal) TFE731-20AR veya XR modelinde TFE731-20BR turbofan motorları ile güçlendirilmiştir. Her bir motor 3.500 libre (lbs) itki gücü sağlamaktadır.
• Yardımcı Güç Ünitesi (APU): Standart veya opsiyonel olarak sunulan (kaynaklar arası varyasyon mevcuttur) Honeywell RE-100 APU sistemi, yer operasyonlarında güç sağlamaktadır.
• Uçuş Kontrolleri: Uçakta kuyruk konfigürasyonu T-kuyruk yapısındadır ve kanatlarda winglet (kanat ucu kıvrımı) bulunmaktadır.^【5】 

Teknik Özellikler Tablosu^【6】 

Mevcut Varyantlar

• Learjet 45 (Model 45): 1998-2007 yılları arasında üretilen standart model.
• Learjet 45XR: Haziran 2004'te tanıtılan geliştirilmiş versiyondur. TFE731-20BR motor konfigürasyonu sayesinde daha yüksek kalkış ağırlıklarına, daha hızlı tırmanma oranlarına ve yüksek sıcaklıklarda daha iyi performansa sahiptir, Üretimi 2012 yılında sona ermiştir.

Kullanım Amacı ve Görevler

• Kurumsal ve VIP Taşıma: Hızı ve verimliliği nedeniyle kısa ve orta menzilli seyahatlerde şirketler tarafından tercih edilmektedir.
• Hava Ambulansı: Kabin kapısına eklenen ekstra basınç tahliye noktaları ve geniş kabin yapısı, hasta nakli gibi görevlere uygunluk sağlamaktadır.

Kaza Kırım Raporları ve Vaka Analizi: Baramati Kazası (2026)

Platformun güvenlik sicilinde, 28 Ocak 2026 tarihinde Hindistan'da gerçekleşen ölümlü kaza teknik açıdan önem arz etmektedir.

• Olay: VSR Ventures şirketine ait VT-SSK kuyruk numaralı Learjet 45XR, Mumbai'den Baramati Havaalanı'na (Hindistan) iniş sırasında düşmüştür.
• Meteorolojik Şartlar: Kaza anında görüş mesafesinin 800-3000 metre arasında olduğu ve sisli hava koşullarının hakim olduğu rapor edilmiştir. Uçak ilk yaklaşmada pisti görememiş (missed approach), ikinci denemede kaza kırıma uğramıştır.
• Kayıplar: Maharashtra Başbakan Yardımcısı Ajit Pawar dahil uçaktaki 5 kişi (2 pilot, 1 kabin memuru, 1 koruma, 1 VIP yolcu) hayatını kaybetmiştir.
• Teknik Bulgular: Hindistan Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü (DGCA), kazanın "kontrolsüz havaalanı" statüsündeki bir meydana, düşük görüş şartlarında yapılan yaklaşma sırasında gerçekleştiğini belirtmiştir. Pilotların "Mayday" çağrısı yapmadığı kaydedilmiştir. 

Kullanıcı Ülkeler ve Entegrasyon

Uçak, dünya genelinde birçok özel şirket ve charter firması tarafından kullanılmaktadır. Hindistan merkezli VSR Ventures Pvt. Ltd. operatör olarak geçmektedir. 2024 yılı verilerine göre aktif hizmette 247 adet Learjet 45 bulunmaktadır.^【7】 

Operasyonel Maliyet ve Pazar Analizi

Learjet 45'in işletme maliyetleri, sabit ve değişken giderler olarak analiz edilmiştir:

• Birim Maliyet: Yeni üretim fiyatı yaklaşık 10-13 milyon USD iken, ikinci el pazarında (üretim yılına bağlı olarak) 900.000 USD ile 3 milyon USD arasında işlem görmektedir.
• Sabit Giderler: Yıllık ortalama sabit gider (mürettebat maaşı, hangar, sigorta vb.) yaklaşık 394.466 USD olarak hesaplanmıştır.
• Saatlik Maliyet: Yakıt ve bakım dahil tahmini saatlik uçuş maliyeti 4.371 USD seviyesindedir.^【8】