Brexit Sonrası AB–Birleşik Krallık Cebelitarık Anlaşması

Avrupa Birliği (AB) ile Birleşik Krallık arasında 14 Temmuz 2026'da imzalanan Cebelitarık Anlaşması, Brexit sonrasında çözüme kavuşturulamayan başlıklardan birini sonuçlandırmıştır. Anlaşma, Cebelitarık ile İspanya arasındaki kara sınırında serbest dolaşımı kolaylaştırmayı, ticaretin kesintisiz sürmesini sağlamayı ve sınır kontrollerinden kaynaklanan ekonomik belirsizlikleri ortadan kaldırmayı amaçlamaktadır. Taraflar, anlaşmanın egemenlik meselesini değiştirmediğini, yalnızca sınır yönetimi ile ekonomik iş birliğine ilişkin yeni bir çerçeve oluşturduğunu açıklamıştır. 

Cebelitarık, İber Yarımadası'nın güney ucunda, Akdeniz ile Atlas Okyanusu'nu birbirine bağlayan Cebelitarık Boğazı'nın girişinde yer alan bir Birleşik Krallık Denizaşırı Toprağıdır. Yaklaşık 7 kilometrekarelik yüzölçümüne sahip olan bölge, 1704 yılında İspanyol Veraset Savaşı sırasında İngiliz kuvvetleri tarafından ele geçirilmiş, 1713 tarihli Utrecht Antlaşması ile İspanya tarafından süresiz olarak Birleşik Krallık'a bırakılmıştır. Buna karşın İspanya, üç yüzyılı aşkın süredir Cebelitarık üzerindeki egemenlik iddiasını sürdürmektedir. Bölgenin Akdeniz'in girişini kontrol eden stratejik konumu nedeniyle askerî ve ticari önemi günümüzde de devam etmektedir. 

Birleşik Krallık'ın Avrupa Birliği'nden ayrılmasıyla birlikte Cebelitarık da Birlik'ten çıkmış, ancak Kuzey İrlanda örneğinde olduğu gibi AB ile ilişkilerini düzenleyen kalıcı bir hukuki mekanizma oluşturulamamıştır. Bu durum, İspanya ile Cebelitarık arasındaki sınırda gümrük kontrolleri ve geçiş prosedürlerinin geleceğine ilişkin belirsizlik yaratmıştır.

Her gün yaklaşık 15 bin kişinin İspanya ile Cebelitarık arasında işe gidip gelmesi, bölge ekonomisinin sınır ötesi iş gücüne bağımlı olması ve ticaret hacminin önemli ölçüde kara sınırına dayanması nedeniyle olası sınır kontrollerinin hem Cebelitarık hem de İspanya'nın Campo de Gibraltar bölgesi açısından ciddi ekonomik sonuçlar doğurabileceği değerlendirilmiştir. Bu nedenle Brexit sonrasında taraflar uzun süre yeni bir sınır düzenlemesi üzerinde müzakere yürütmüştür. 

AB ile Birleşik Krallık arasında imzalanan anlaşma kapsamında Cebelitarık ile İspanya arasındaki kara sınırında bulunan ve yaklaşık 118 yıldır varlığını sürdüren fiziksel sınır kontrollerinin kaldırılması kararlaştırılmıştır. Böylece insanların ve malların sınırdan daha hızlı ve kolay şekilde geçebilmesine imkân tanınması hedeflenmiştir.

Anlaşma ayrıca gümrük işlemlerinin sadeleştirilmesini, sınır yönetiminde Birleşik Krallık, İspanya ve Avrupa Birliği makamları arasında daha yakın koordinasyon kurulmasını, uzun bekleme sürelerinin önlenmesini ve ekonomik faaliyetlerin kesintisiz sürdürülmesini öngören düzenlemeler içermektedir. Bununla birlikte anlaşmanın Cebelitarık'ın egemenlik statüsünü değiştirmediği özellikle vurgulanmıştır. 

Yeni düzenlemeyle birlikte Cebelitarık'ın Schengen alanıyla daha yakın uyum içerisinde hareket etmesi öngörülmüştür. Schengen dışından gelen yolcuların Cebelitarık havaalanı ve limanında hem Cebelitarık hem de İspanyol yetkililer tarafından pasaport kontrolünden geçirilmesi planlanmıştır.

Ekonomik alanda ise Cebelitarık'ın Avrupa Birliği gümrük kurallarına uyum sağlaması kararlaştırılmıştır. Bölgede daha önce uygulanmayan bazı vergi düzenlemelerinin kademeli biçimde yürürlüğe girmesi, ithalat işlemlerinde yeni prosedürlerin uygulanması ve Avrupa Birliği standartlarına uyum sağlanması öngörülmüştür. 

İspanya Dışişleri Bakanı José Manuel Albares, anlaşmanın ülkesinin Cebelitarık üzerindeki egemenlik iddiasında herhangi bir değişiklik oluşturmadığını açıklamıştır. Albares, anlaşmanın ilgili maddelerinin İspanya'nın tarihî egemenlik tezini koruduğunu, Madrid'in bu konudaki tutumunun aynen devam ettiğini ifade etmiştir.

Albares ayrıca anlaşmanın egemenlik tartışmasını çözmek amacı taşımadığını, buna karşılık sınırın iki tarafında yaşayan insanların günlük yaşamını kolaylaştıracak, ekonomik iş birliğini artıracak ve Campo de Gibraltar bölgesi ile Cebelitarık arasında yeni bir dönemin başlamasını sağlayacak pratik düzenlemeler içerdiğini belirtmiştir. 

Birleşik Krallık hükümeti, anlaşmanın Brexit sonrasında çözülemeyen son önemli konunun da sonuçlandırılmasını sağladığını açıklamıştır. Cebelitarık Başbakanı Fabian Picardo ise yeni düzenlemelerin insanlar ve mallar açısından "tam anlamıyla akıcı bir dolaşım" sağlayacağını ifade etmiş, sınırdaki belirsizliklerin ortadan kalkmasının ticaret, turizm ve yatırımlar üzerinde olumlu etkiler oluşturacağını belirtmiştir.

Picardo, uzun yıllardır Cebelitarık kimliğini şekillendiren sınır kısıtlamalarının büyük ölçüde sona ereceğini, bunun hem ekonomik faaliyetlere hem de İspanya ile sosyal ilişkilere yeni bir ivme kazandıracağını açıklamıştır. 

Anlaşmanın en önemli sonuçlarından birinin sınırın iki tarafındaki ekonomik bağımlılığı güçlendirmesi olması beklenmektedir. Günlük olarak binlerce İspanyol çalışanın Cebelitarık'a geçiş yapması nedeniyle sınırdaki bekleme sürelerinin ortadan kalkmasının iş gücü hareketliliğini artıracağı değerlendirilmektedir. Ayrıca turizm, finans, çevrim içi oyun sektörü, denizcilik, inşaat ve hizmet sektörlerinde faaliyet gösteren işletmeler açısından da yeni düzenlemelerin ekonomik istikrar sağlayacağı öngörülmektedir.

Öte yandan Avrupa Birliği standartlarına uyum, yeni vergi uygulamaları ve gümrük prosedürleri nedeniyle özellikle ithalata dayalı işletmeler açısından ilave yükümlülükler doğabileceği de ifade edilmektedir. Bu nedenle anlaşmanın ekonomik fırsatlar kadar yeni uyum süreçlerini de beraberinde getireceği değerlendirilmektedir. 

AB–Birleşik Krallık Cebelitarık Anlaşması, Brexit sonrasında Avrupa'da çözüm bekleyen son büyük sınır sorunlarından birini düzenleyen kapsamlı bir mutabakat olarak değerlendirilmektedir. Anlaşma, Cebelitarık'ın Birleşik Krallık'a bağlı statüsünü korurken İspanya ile günlük yaşam, ticaret ve sınır yönetiminde daha yakın iş birliği kurulmasını öngörmektedir.